Trong dòng chảy của cuộc đời, sự biến đổi là quy luật tất yếu, ngay cả những bậc giác ngộ cũng không thoát khỏi sự vô thường. Chúng ta có thể xem cơ thể như vật dụng qua năm tháng, dần hao mòn và thay đổi. Hãy khám phá cách chấp nhận và tìm thấy sự an lạc trong sự thay đổi này, như lời dạy được chia sẻ tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Trong dòng chảy vô tận của sinh tử, ngay cả Đức Phật, Đấng đã vun bồi công đức và phước báu qua vô lượng kiếp, cũng không thể tránh khỏi quy luật vô thường của thân xác. Khi tuổi già đến, Ngài đã xả bỏ báo thân như trút bỏ gánh nặng. Tương tự, chúng ta cũng cần học cách chấp nhận và hài lòng với quãng thời gian mình đã gắn bó với thể xác này, xem như đã đủ.
Hãy hình dung thân xác như một vật dụng quen thuộc đã qua sử dụng lâu ngày: chiếc chén, bát, tách, dĩa… Khi mới sở hữu, chúng sáng bóng và tinh tươm. Nhưng theo thời gian, chúng dần sứt mẻ, hư hao, một số biến mất, số còn lại hoạt động không còn ổn định. Bản chất của vạn vật là vậy, và cơ thể con người cũng không ngoại lệ. Từ khi sinh ra, qua các giai đoạn thơ ấu, tuổi trẻ, cho đến khi về già, thân xác luôn biến đổi không ngừng.
Đây là quy luật tất yếu, Đức Phật gọi đó là “các hành” (sankharas) – vòng tuần hoàn của sự phát triển và suy tàn. Dù là nội tại của một sự vật, cơ thể con người hay các sự kiện bên ngoài, tất cả đều mang bản chất thay đổi, vô thường. Hãy chiêm nghiệm sâu sắc về sự thật này cho đến khi thấu suốt.
Hãy buông xả và đặt mọi thứ xuống, chỉ tập trung an trú trong sự tỉnh giác bất nhị trong tâm.
Phân biệt giữa thân và tâm: Sự thật bất biến
Thân xác đang dần suy tàn này thuộc về “sự thật hiển nhiên” (saccadhamma) – giáo lý bất biến của Đức Phật về bản chất của vạn vật. Ngài dạy chúng ta quán chiếu thân thể để thấu hiểu lẽ vô thường. Chúng ta cần chấp nhận cơ thể ở mọi trạng thái, dù còn trẻ trung hay đã già yếu, bệnh tật.
Điều quan trọng là luôn tỉnh thức nhận ra rằng chỉ có thân xác mới bị ràng buộc bởi quy luật sinh, lão, bệnh, tử. Tâm thức của chúng ta thì khác. Khi thân xác đang dần lão hóa, hãy giữ cho tâm hồn luôn trẻ trung, tươi mới, không bị bào mòn bởi năm tháng.
Hãy tách bạch thân và tâm. Tiếp thêm sức mạnh cho tâm hồn bằng cách nhận ra sự thật về lẽ vô thường đang tác động lên thân xác, chứ không phải tâm thức. Tâm bạn hoàn toàn có thể giữ vững sự tinh khôi và tươi mới.
Đức Phật chỉ rõ: đây là bản chất của thân xác, không thể khác. Sinh, lão, bệnh, tử là những sự thật vĩ đại mà chúng ta đang trải nghiệm. Hãy nhìn nhận cơ thể mình bằng con mắt trí tuệ để nhận ra sự thật này.
Tưởng tượng ngôi nhà của bạn bị ngập nước hay hỏa hoạn. Chỉ có ngôi nhà – một vật ngoại thân – đang bị đe dọa, không phải tâm bạn. Nếu có lũ lụt, đừng để tâm trí bị nhấn chìm theo. Nếu có hỏa hoạn, đừng để nó thiêu đốt trái tim bạn. Hãy để ngôi nhà gánh chịu những tai ương đó, còn tâm bạn giữ vững sự an nhiên, tự tại, giải thoát khỏi mọi ràng buộc.
Mọi sự đến rồi đi theo đúng thời điểm của nó. Đừng mong cầu hay sợ hãi. Chúng ta đã sống đủ lâu để đôi mắt chiêm ngưỡng vẻ đẹp và cả những điều tồi tệ, đôi tai lắng nghe những âm thanh du dương và cả những tiếng động khó chịu. Tất cả chỉ là trải nghiệm. Vị ngon chỉ là vị ngon, vị đắng chỉ là khẩu vị không vừa ý. Mọi thứ đơn giản là như vậy.
Đức Phật dạy rằng, dù giàu hay nghèo, già hay trẻ, con người hay loài vật, hữu tình hay vô tình, tất cả mọi thứ trên đời đều thay đổi và vô thường. Đây là một thực tế mà chúng ta buộc phải chấp nhận.
Tuy nhiên, Đức Phật cũng chỉ ra rằng, qua việc chiêm nghiệm thân và tâm, chúng ta có thể thấy được “vô ngã”. Không có gì thực sự là “tôi” hay “của tôi”. Mọi thứ ta thấy chỉ là tạm thời. Giống như ngôi nhà này, dù trên danh nghĩa là của bạn, bạn không thể mang nó đi theo. Tương tự, tài sản, sự giàu có, gia đình… tất cả đều chỉ là danh nghĩa, không có gì thực sự thuộc về bạn.
Không chỉ chúng ta, mà cả Đức Phật và các bậc Thánh Tăng cũng đối diện với sự thật này. Điểm khác biệt là các Ngài tôn trọng và chấp nhận nó như bản chất vốn có, không tìm cách né tránh.
Đừng mong cầu quy luật tự nhiên thay đổi
Đức Phật khuyên chúng ta nên quán xét toàn bộ thân này, từ chân lên đỉnh đầu và ngược lại, để xem nó chứa đựng những gì? Có yếu tố nào mang bản chất trong sạch hay vĩnh hằng không? Toàn bộ cơ thể này đang dần suy tàn, và Đức Phật dạy rằng nó không thực sự thuộc về chúng ta. Cơ thể phát triển và thoái hóa theo luật vô thường, vậy sao ta có thể mong muốn nó khác đi?
Sự già đi và thoái hóa của cơ thể là quy luật tự nhiên, không có gì sai trái hay trục trặc. Đừng để những vọng tưởng sai lầm dẫn đến đau khổ. Khi tâm trí vọng tưởng, nó dễ rơi vào vô minh. Cũng như dòng sông luôn chảy về nơi thấp hơn, đó là quy luật tự nhiên. Nếu ai đó mong nước sông chảy ngược về nguồn, họ sẽ chìm trong tuyệt vọng và đau khổ vì những suy nghĩ lệch lạc.
Cho đến khi nhận ra và chấp nhận thực tế này, người đó vẫn còn chìm trong khủng hoảng và buồn bã. Dòng sông phải chảy xuống dốc, cũng như cơ thể của bạn. Từng trẻ trung, xinh đẹp, giờ đây lại già nua, đi qua những chặng đường gập ghềnh và hướng về cái chết. Đừng mong muốn nó khác đi, hay hy vọng điều đó sẽ không xảy ra với bạn. Bạn không có khả năng quay ngược thời gian.
Đức Phật khuyên chúng ta hãy nhận biết bản chất của sự vật và buông bỏ sự chấp thủ. Hãy nương tựa vào sự buông xả. Hãy thiền định, ngay cả khi cảm thấy mệt mỏi. Hãy để tâm trí hòa nhịp với hơi thở, hít thở sâu và niệm Phật hoặc các câu chú. Hãy thực hành điều này thường xuyên.
Buông xả mọi ràng buộc bên ngoài
Khi cảm thấy kiệt sức, bạn càng cần tập trung định tâm cao độ để đối phó với những cơn đau thể xác. Khi bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, hãy tập trung mọi suy nghĩ vào một điểm, dừng lại mọi xao lãng, để tâm trí lắng đọng và hướng vào hơi thở, hoặc niệm Phật. Buông bỏ tất cả mọi sự.
Đừng để tâm bị phân tán bởi những lo lắng về con cái, họ hàng hay bất cứ điều gì khác. Hãy buông xả hết! Hãy để tâm tập trung vào một điểm duy nhất, làm cho thân và tâm hợp nhất qua việc quán sát hơi thở. Tiếp tục tập trung cho đến khi tâm trở nên tinh ròng, lắng đọng, quen thuộc và trở nên bình thường. Lúc đó, sự tỉnh giác và sáng tỏ sẽ hiển lộ, và những cảm giác đau đớn sẽ dần tan biến.
Cuối cùng, bạn sẽ cảm nhận hơi thở đến và đi như một người bạn thân quen. Khi người bạn ấy rời đi, ta tiễn họ và quay trở lại. Chúng ta quán sát hơi thở theo cách tương tự. Nếu hơi thở nặng nề, ta biết chúng nặng nề. Nếu nhẹ nhàng, ta biết chúng nhẹ nhàng. Khi hơi thở ngày càng đều đặn và hòa nhịp với thiền định sâu hơn, hãy tiếp tục giữ tâm tỉnh giác.
Dần dần, ý thức về nhịp hít thở sẽ biến mất, chỉ còn lại ý thức về sự tỉnh giác – hay còn gọi là Chánh Kiến (Biiddlio). Người đạt đến cảnh giới này là bậc tỉnh giác, chói sáng. Đó là sự hòa nhập, khai mở Phật Tính vốn có nhưng ẩn sâu trong ta, cùng với trí tuệ và sự minh mẫn trong tâm trí.
Trong lịch sử, chỉ có Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là bậc toàn giác thực sự nhập Niết Bàn. Chúng ta đang trên con đường tìm cầu sự giác ngộ, và có thể trải nghiệm Phật Tính, Niết Bàn tùy theo mức độ tu tập.
An nhiên tự tại trong từng khoảnh khắc
Trong quá trình thiền định, dù thấy những hình ảnh đẹp đẽ hay nghe những âm thanh du dương, hãy để chúng tự đến rồi tự đi. Tâm bạn vẫn giữ sự an nhiên tự tại, không bám chấp vào bất cứ điều gì. Hãy buông xả và đặt mọi thứ xuống, chỉ tập trung an trú trong sự tỉnh giác bất nhị trong tâm.
Đừng bận tâm về quá khứ hay tương lai. Chỉ cần an nhiên tự tại, bạn sẽ đạt đến cảnh giới không tăng tiến, thoái chuyển hay ngăn ngại, và không còn gì để bám chấp. Bởi lẽ, cái tôi này thực sự không có, và bạn đang ở trạng thái tỉnh giác, cảm nhận và hiểu rõ điều này một cách chính xác nhất.
Đức Phật dạy chúng ta nhận biết tánh Không trong mọi sự vật, đừng bám chấp, đừng nặng lòng hay mang theo bất cứ điều gì trong tâm trí. Để đạt được cảnh giới này, hãy buông xả. Việc nhận biết Giáo Pháp, con đường dẫn đến giải thoát khỏi vòng luân hồi, là nhiệm vụ mà mỗi người phải tự thực hiện. Vì vậy, hãy cố gắng buông xả mọi thứ và học hiểu lời Phật dạy, chiêm nghiệm và thực hành chí thành.
Đừng lo lắng về gia đình. Hiện tại họ là họ, tương lai họ sẽ có con đường của riêng mình. Không ai trên thế này thoát khỏi quy luật của số phận. Đức Phật dạy chúng ta hãy đặt mọi thứ vô thường xuống. Khi bạn buông xả, bạn sẽ thấy chân lý và sự thật. Ngược lại, bạn sẽ không thể thấy được.
Đây chính là con đường mà tất cả chúng ta phải đi qua nếu muốn đạt đến sự Giác Ngộ. Vì vậy, đừng lo lắng và đừng bám chấp vào bất cứ điều gì.
Những chia sẻ trên đây chỉ là một phần nhỏ trong hành trình tìm hiểu về cách đối diện với phút lâm chung theo giáo lý Đạo phật. Hãy khám phá thêm nhiều nội dung sâu sắc và ý nghĩa khác trong chuyên mục của chúng tôi.
