Trong ngôi tịnh xá Kỳ Viên, câu chuyện về sự sẻ chia và lòng từ bi được Đức Phật khéo léo dẫn dắt qua lời kể về một vị Trưởng lão và những món quà vật thực. Sự hy sinh thầm lặng và ý nghĩa sâu sắc đằng sau việc từ bỏ một món ăn yêu thích đã hé mở một bài học về chánh niệm, khiến không chỉ các vị Tỷ-kheo mà cả Đức Phật cũng suy ngẫm. Để hiểu rõ hơn về bài học đạo đức này, hãy cùng khám phá Chia sẻ Đạo Phật về sự tinh tấn trong tu tập.
Trong một lần tại Kỳ Viên, Đức Phật đã kể lại câu chuyện về một vị tướng quân Chánh pháp. Theo lời kể, có một vị Trưởng lão thường xuyên nhận được các món ăn làm từ bột do các tín đồ mang đến dâng tại tinh xá. Sau khi các vị Tỷ-kheo đã dùng bữa, lượng bánh còn lại vẫn rất nhiều. Các tín đồ đề nghị:
– Thưa các Tôn giả, xin hãy giữ phần cho những vị vắng mặt.
Vào thời điểm đó, một vị Tỷ-kheo sống chung với Trưởng lão đang đi vào làng. Phần ăn dành cho vị Tỷ-kheo này đã được chuẩn bị, nhưng do về muộn, phần đó sau đó được dâng lên cho Trưởng lão. Khi Trưởng lão đang dùng bữa, vị Tỷ-kheo trẻ tuổi quay trở về. Trưởng lão thông báo:
– Này Hiền giả, chúng tôi đã dùng phần của Hiền giả.
Vị Tỷ-kheo trẻ đáp:
– Thưa Tôn giả, tất cả chúng con đều ưa thích đồ ngọt.
Ảnh minh họa.
Vị Đại Trưởng lão cảm thấy xúc động và phiền lòng, từ đó quyết định không ăn các món ăn làm từ bột nữa. Tin tức về việc Trưởng lão Xá-lợi-phất từ bỏ bánh bột lan truyền, và các Tỷ-kheo đã biết rõ điều này. Trong một buổi họp tại Pháp đường, các vị Tỷ-kheo đã thảo luận về vấn đề này. Đức Phật, khi hay biết, đã hỏi:
– Này các Tỷ-kheo, các ông đang bàn tán về chuyện gì?
Sau khi nghe trình bày, bậc Ðạo Sư giải thích:
– Này các Tỷ-kheo, khi Xá-lợi-phất đã từ bỏ một điều gì, thì dù phải hy sinh thân mạng, ngài cũng không bao giờ chấp nhận quay lại với điều đó. Nói xong, bậc Ðạo Sư bắt đầu kể lại câu chuyện tiền thân.
Thuở xưa, vào thời vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ Tát đã tái sinh trong một gia đình hành nghề y chữa trị nọc độc rắn và tiếp tục nghề nghiệp này để sinh sống. Một ngày nọ, một người dân quê bị rắn cắn. Bà con của người đó lập tức đưa nạn nhân đến gặp vị thầy thuốc. Vị thầy thuốc hỏi:
– Bà con muốn chữa trị bằng thuốc thang và rút nọc độc, hay là bắt con rắn đã cắn và yêu cầu nó hút nọc độc ra?
Theo yêu cầu của người nhà, con rắn đã bị bắt giữ. Khi được hỏi liệu nó có cắn người đó hay không, con rắn thừa nhận. Vị thầy thuốc liền ra lệnh:
– Ngươi hãy dùng miệng hút nọc độc của ngươi ra khỏi vết cắn.
Con rắn phản đối:
– Từ trước đến nay, ta chưa từng hút lại nọc độc mà ta đã phun ra. Ta sẽ không làm điều đó.
Vị thầy thuốc ra lệnh mang củi đến, nhóm lửa và nói:
– Nếu ngươi không hút nọc độc ra, ngươi sẽ phải bò vào lửa này.
Con rắn kiên quyết:
– Thà tôi chịu chết trong lửa còn hơn là phải hút lại nọc độc mà tôi đã phun ra.
Nó tụng bài kệ:
Ðáng nguyền rủa nọc độc,
Một lần đã phun ra,
Nay vì mạng sống,
Phải hút lại vào lòng.
Thà chết còn hơn,
Phải làm điều trái với lòng mình.
Nói xong, con rắn lao vào lửa. Vị thầy thuốc kịp thời ngăn cản, sau đó dùng thuốc và bùa chú để chữa trị cho người bị nạn. Ông cũng truyền giới cho con rắn, rồi thả nó đi, dặn dò:
– Từ nay trở đi, chớ làm hại bất kỳ ai!
Đức Phật kết luận:
– Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ đến bây giờ Xá-lợi-phất mới thể hiện sự kiên định từ bỏ một điều gì đó, dù phải đối mặt với cái chết, ngài cũng không quay lại với điều đã từ bỏ.
Sau khi hoàn tất câu chuyện, Đức Phật đã kết hợp các tình tiết và chỉ rõ mối liên hệ với tiền thân:
– Thuở ấy, con rắn chính là Xá-lợi-phất, còn vị thầy thuốc chính là Ta.
Câu chuyện về lòng kiên định và sự từ bỏ của Ngài Xá Lợi Phất, cùng bài học sâu sắc từ tiền kiếp của Đức Phật, sẽ tiếp tục được hé mở trong chuyên mục Đạo phật.
