Những quan niệm dân gian về điềm gở, đặc biệt là vào dịp cận Tết, thường gắn liền với việc giữ gìn tài sản và mong cầu may mắn. Tuy nhiên, ẩn sâu bên trong những tục lệ này là những bài học thực tế về quản lý và bảo vệ những gì quý giá. Cùng Chia sẻ Đạo Phật khám phá cách những quan niệm xưa dẫn dắt chúng ta đến một cuộc sống sung túc và an lành hơn.
Việc làm rơi vỡ đồ đạc, đặc biệt là trong những ngày cận Tết, thường bị xem là điềm gở. Theo quan niệm dân gian, điều này có thể mang lại xui xẻo cho cả năm. Do đó, vào những dịp quan trọng như Tết Nguyên Đán, mọi người thường cẩn trọng hơn trong sinh hoạt để tránh những sự cố không mong muốn.
Ảnh minh hoạ.
Nhiều tục kiêng kỵ trong dịp Tết, như việc không quét nhà vào ngày đầu năm, ẩn chứa những ý nghĩa thực tế. Theo quan niệm xưa, việc quét nhà có thể vô tình cuốn trôi tài lộc, tượng trưng cho Thần Tài. Câu chuyện về ông chủ và người hầu là lời răn dạy về cách đối nhân xử thế, đồng thời là một biện pháp quản lý tài sản hiệu quả. Trong bối cảnh Tết, khi có nhiều khách khứa và đồ đạc quý giá được sử dụng, việc tránh làm thất lạc hay hư hỏng là điều quan trọng. Do đó, tục kiêng quét nhà vào những ngày đầu năm có thể được xem là một cách để bảo vệ tài sản và đảm bảo sự thịnh vượng cho gia đình.
Nhiều tục kiêng cữ khác cũng mang ý nghĩa thực tế sâu sắc. Ví dụ, việc đặt nón ngửa khi đến nhà người khác thể hiện sự chân thành, không che giấu điều gì. Hành động gõ đũa khi ăn có thể gây cảm giác bất an, vì trong lịch sử, đây từng là tín hiệu ám hiệu cho những hành động mờ ám. Những quy tắc này không chỉ thể hiện sự tôn trọng mà còn góp phần duy trì sự hòa hợp trong các mối quan hệ xã hội.
Bên cạnh đó, còn vô số những điều kiêng kỵ khác, như không sử dụng giấy có chữ vào mục đích không thanh sạch, tránh cho vợ chồng ngủ chung khi đang là khách, không tặng khăn hay dao, và kiêng ăn thịt gà khi có khách quý. Lời giải thích về việc kiêng ăn thịt gà vì “con gà hay bươi móc, mà bươi móc nhiều thì dễ xa nhau” cho thấy sự liên tưởng tinh tế giữa hành vi của loài vật và mối quan hệ giữa con người.
Tục kiêng cữ đầu tiên: Cúng giờ Dần
Câu tục ngữ “Cúng giờ Dần, thần không hưởng” ám chỉ việc kiêng cúng vào giờ Dần (từ 3 đến 5 giờ sáng), thời điểm tinh mơ và thanh tịnh. Theo quan niệm xưa, việc chuẩn bị cỗ cúng từ đêm khuya để kịp cúng vào giờ Dần gây vất vả cho người phụ nữ. Tuy nhiên, việc thẳng thắn bày tỏ điều này có thể không được chấp nhận bởi những người chồng hoặc cha chồng gia trưởng. Do đó, việc dùng “thần thánh” để “dọa” là một cách khéo léo để bảo vệ sức khỏe và thời gian nghỉ ngơi cho người phụ nữ, thể hiện sự thông minh và lòng nhân hậu của người đặt ra tục lệ này.
Tục kiêng cữ thứ hai: Mẹ chồng tránh mặt con dâu mới
Tại Huế, có một tục lệ khá đặc biệt trong đám cưới: “Dâu vô nhà, mụ gia ra ngõ”. Theo đó, mẹ chồng phải tránh mặt khi con dâu bước vào nhà. Bà mẹ chồng sẽ sang nhà hàng xóm chơi một lúc cho đến khi cô dâu đã vào nhà và mọi người tập trung trước bàn thờ. Lý do được giải thích là “Xưa bày, nay làm! Tục của ông mệ truyền lại thì phải noi theo”. Tuy nhiên, suy xét kỹ hơn, tục lệ này mang ý nghĩa sâu sắc về sự nhường nhịn và tôn trọng thế hệ mới. Trong bối cảnh quyền lực của mẹ chồng rất lớn, việc mẹ chồng bước sang nhà bên là một hành động “dân chủ”, thể hiện sự nhường nhịn, tránh lạm quyền và tạo không gian cho con dâu mới hòa nhập. Đây là một bài học nhân văn về sự chuyển giao thế hệ và sự thay đổi trong gia đình.
Trong xã hội hiện đại, con người ngày càng dựa trên lý trí thay vì những niềm tin huyền hoặc. Những câu chuyện cổ tích hay những điều kiêng kỵ truyền thống không còn giữ được sức ảnh hưởng như trước. Tuy nhiên, một số tập tục vẫn được duy trì, không hẳn vì sợ xui xẻo mà vì chúng mang lại cảm giác thi vị và ý nghĩa cho những dịp đặc biệt như Tết. Việc giữ lại những thói quen nhỏ, dù vô hại, giúp tạo nên bầu không khí mong chờ và hy vọng vào một năm mới tốt đẹp hơn.
Việc loại bỏ hoàn toàn những niềm tin huyền hoặc có thể làm mất đi sự lãng mạn và thi vị của các dịp lễ hội. Tương tự như Giáng sinh, nếu thiếu đi câu chuyện về ông già Noel và những thông điệp về tình yêu thương, lễ hội sẽ trở nên đơn thuần. Con người, dù trưởng thành đến đâu, vẫn luôn giữ lại một phần trẻ thơ trong tâm hồn. Đôi khi, chúng ta thay thế những niềm tin cũ bằng những niềm tin mới, những quy tắc kiêng kỵ này bằng những quy tắc khác. Tuy nhiên, liệu những quy tắc mới này có mang ý nghĩa sâu sắc và nhân hậu như những tục lệ của ông bà ta ngày xưa?
(Theo Người Đô Thị)
Khám phá thêm những triết lý sâu sắc và ý nghĩa đằng sau các phong tục truyền thống trong chuyên mục Đạo phật để hiểu rõ hơn về cách sống khỏe và thu hút tài lộc.
