Nhiều người nhầm lẫn việc con cái là sở hữu cá nhân, quên mất bản chất thực sự của sự tồn tại. Giáo lý xưa đã chỉ ra rằng mọi sự bám chấp đều dẫn đến khổ đau và phiền muộn, bởi lẽ ngay cả bản thân chúng ta cũng không thực sự thuộc về ai. Khám phá cách buông bỏ những chấp niệm này để tìm thấy bình an nội tại tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Con người thường lầm chấp rằng: “Đây là con tôi và đây là tài sản của tôi”. Tuy nhiên, Đức Phật đã dạy rằng: “Những kẻ phàm phu thường lo nghĩ như thế. Nhưng chẳng biết rằng chính ta còn không có, huống hồ là con của ta hay tài sản của ta”. Người có suy nghĩ như vậy được Đức Phật gọi là người ngu.
Con tôi tài sản tôi / Người ngu sinh ưu não/ Tự ta ta không có /Con đâu tài sản đâu
Từ kim khẩu của Đức Phật, bài kệ đã chỉ rõ:
“Con tôi tài sản tôi
Người ngu sinh ưu não
Tự ta ta không có
Con đâu tài sản đâu”
(Kinh Pháp Cú)
Bài kệ này trong Kinh Pháp Cú cho thấy, con người do vô minh, sống trong ảo tưởng nên thường đau khổ, phiền muộn. Chính sự lầm chấp vào người thân, tài sản, sự nghiệp, danh vọng hay ngũ dục (tài, sắc, danh, thực, thủy) đã khiến con người bị chi phối và trở thành nô lệ cho nghiệp.
Nghiệp ở đây được hiểu là sự chạy theo ngũ dục, sự đam mê theo khát ái, khát vọng, vọng tưởng và ảo tưởng. Sự say mê, đắm nhiễm này dẫn đến khổ đau và luân hồi trong sáu cõi.
Vậy, khổ đau, nghiệp, vô minh và lầm chấp này đều do mỗi người tự tạo ra, không do ai khác. Bởi vì không hiểu rõ bản chất, con người chạy theo dục ái và những nhu cầu đáp ứng cuộc sống mà không biết dừng lại để hướng đến chân lý.
Việc không hướng thượng đến điều thiện, điều lành, điều chân lý, mà cứ mãi chạy theo những hành vi tà vạy, ác, bất thiện, mà không nhận thấy sự nguy hiểm, hạ liệt, cấu uế trong các dục, chính là nguyên nhân gốc rễ của mọi khổ đau, phiền lụy. Sự thiếu hiểu biết về khổ và nguyên nhân của khổ, cùng với màn vô minh của ngũ triền cái (tham, sân, si, mạn, nghi) che phủ, khiến con người không nhận ra rằng chính bản thân mình còn không có, huống chi là con cái hay tài sản, nhưng vẫn chấp thủ và dính mắc rằng: “Đây là con tôi và đây là tài sản của tôi”.
Từ sự lầm chấp này, con người nảy sinh tâm lý phải bảo vệ, gìn giữ. Họ tin rằng con cái và tài sản là tồn tại, là trường cửu, là bất biến. Tuy nhiên, họ không nhận thấy rằng mọi thứ, kể cả con cái và tài sản, đều vô thường, tạm bợ và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm.
Người nào còn chấp thủ rằng “đây là con của tôi” và “đây là tài sản của tôi” thì cũng đồng thời chấp thủ vào thân tứ đại do duyên hợp, thân do nghiệp lực nhân quả, thân danh sắc do ngũ uẩn duyên hợp. Từ đó, họ chấp thân này là ta, là của ta, là tự ngã của ta, và lan rộng ra chấp thủ mọi thứ xung quanh cũng là ta, là của ta, là tự ngã của ta.
Cho nên Đức Phật dạy: “Chính mình là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, là thai tạng của nghiệp, là quyến thuộc của nghiệp.”
Đức Phật gọi những người như vậy là người vô minh, hay người ngu. Người ngu, người phàm phu, do tự chấp thủ các pháp xung quanh, chấp thủ con cái, tài sản, nên luôn sinh tâm ưu não, phiền não, lo lắng và sợ hãi. Họ luôn khổ đau khi đối diện với sự mất mát con cái hay tài sản. Như lời kệ đã nói: “Con tôi tài sản tôi / Người ngu sinh ưu não”.
Như vậy, con người tự trói buộc, tự hành hạ và tự làm khổ mình, dẫn đến vòng luân hồi khổ đau triền miên. Họ không nhận ra rằng khổ đau bắt nguồn từ sự lầm chấp vào những thứ vô thường, lầm tưởng là thường còn, là có thật. Khi người thân hay tài sản không may bị mất mát, hư hao, tổn thất, họ cảm thấy khổ đau tột cùng. Nỗi khổ này đeo bám đến khi chết, bởi họ lầm chấp rằng con cái và tài sản đã không còn hiện hữu. Điều này dẫn đến việc chịu quả khổ ngay khi còn sống và tiếp tục thọ lãnh quả khổ khi chết, tạo thành con đường luân hồi sinh tử.
Than ôi…! Cái khổ này mang theo đến khi chết vì lầm chấp rằng con tôi và tài sản của tôi đã không còn hiện hữu nữa.
Đức Phật dạy: “Chính mình là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, là thai tạng của nghiệp, là quyến thuộc của nghiệp“. Lớp vô minh của năm triền cái (tham, sân, si, mạn, nghi) chính là chủ nhân, thừa tự, thai tạng và quyến thuộc của nghiệp. Chúng bám theo ta như hình với bóng, lôi cuốn ta vào vòng luân hồi sinh tử đầy khổ đau.
Những hành vi nghiệp này biểu hiện qua thân hành, khẩu hành và ý hành. Nếu thân, khẩu, ý hành trong vô minh, bất thiện, ác pháp, không tuân thủ năm giới căn bản của Đức Phật (không sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, và không sử dụng chất gây nghiện), con người sẽ chịu bất hạnh và đau khổ: “Nghiệp làm không chánh thiện, / Làm rồi sanh ăn năn, / Mặt nhuốm lệ, khóc than, / Lãnh chịu quả dị thục.”
Ngược lại, nếu thân, khẩu, ý hành trong điều lành, điều thiện, thiện pháp, tuân thủ năm giới căn bản, con người sẽ luôn hạnh phúc, vui vẻ, an lạc: “Và nghiệp làm chánh thiện, / Làm rồi không ăn năn, / Hoan hỷ, ý đẹp lòng, / Hưởng thọ quả dị thục.”
Đức Phật đã chỉ ra phương pháp tu hành để đoạn trừ khổ đau và con đường giải thoát khỏi phiền não. Bằng chính sự tu tập và giác ngộ của mình, Ngài đã dạy lại cho nhân loại. Bất kể già trẻ, lớn bé, đẹp xấu, giàu nghèo, sang hèn, ai thực hành theo thiện pháp đều được an vui, hạnh phúc, giải thoát giác ngộ khỏi luân hồi sinh tử.
Phương pháp Đức Phật dạy là hiểu rằng không có gì là ta, là của ta, là tài sản, bà con hay bản ngã của ta. Thay vào đó, nên hiểu rằng vạn pháp và thân mình đều do duyên hợp mà sinh. Nếu đầy đủ duyên thì chúng sinh và hợp lại; nếu thiếu duyên thì chúng không sinh, không hợp.
Người trí biết vậy thì sống bình thản, an lạc, và giải thoát. Không còn lầm chấp đây là con tôi, đây là cha mẹ tôi, đây là người thân của tôi hoặc đây là tài sản của tôi. Đó là một sự giải thoát không có gì hạnh phúc bằng.
Con người tồn tại là do các pháp duyên hợp, duyên sinh. Theo pháp duyên khởi, Đức Phật dạy: “Cái này có thì cái kia có, và cái này không có thì cái kia cũng không có”. Người hiểu được điều này được gọi là người Trí. Người trí luôn sống nhận biết các pháp như đúng bản chất của chúng, nguồn cội khổ đau của chúng. Người trí không còn thấy con tôi, tài sản tôi, bản ngã của tôi, nên không còn lo lắng, sợ hãi, ưu não, phiền muộn, khổ đau.
Dù cho các pháp bất thiện, ác, nghịch cảnh có hiện diện xung quanh, tâm của người trí vẫn luôn bất động, thanh thản và an lạc. Khi thấu hiểu và nhận thức được điều này, chúng ta sẽ không còn lầm chấp vào thân, con cái, tài sản nữa, từ đó dứt khổ và không còn bị trôi lăn trong sáu nẻo luân hồi. Ngược lại, nếu còn chấp thủ, khổ đau sẽ mãi mãi đeo bám.
Vì vậy, chúng ta nên sống trong điều lành, điều thiện, theo lời dạy của Đức Phật. Luôn thấu hiểu rằng con, tài sản, thân ta chỉ là do duyên hợp mà thành, không có thực thể cố định. Đừng cố chấp lầm tưởng, thì khổ đau sẽ dứt ngay lập tức.
Đức Phật dạy rằng mọi pháp sinh ra đều do nhân quả, vô minh và chấp thủ. Thân này, con người này cũng do nghiệp, vô minh và chấp thủ mà sinh ra. Người trí hiểu rõ điều này sẽ sống bình thản, an lạc và giải thoát. Họ không còn lầm chấp vào con cái, cha mẹ, người thân hay tài sản. Đó là sự giải thoát vô cùng hạnh phúc.
Để hiểu sâu hơn về cách đối diện với những lầm chấp trong cuộc sống và tìm thấy sự an lạc, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
