Trong tâm thức người Việt, việc thực hành công đức khi viếng thăm cửa Phật là điều quen thuộc, nhưng ý nghĩa thực sự của nó, đặc biệt qua hành động dâng tiền vào hòm công đức, đôi khi lại bị hiểu chưa trọn vẹn. Sự hiện diện của những ngôi chùa chọn cách không sử dụng hòm công đức làm dấy lên những suy ngẫm sâu sắc về bản chất của sự bố thí và lòng thành. Khám phá ý nghĩa đích thực của công đức và cách chúng ta có thể vun bồi nó một cách trọn vẹn hơn trên Chia sẻ Đạo Phật.
Hiểu Đúng Về Công Đức Tại Chùa
Nhiều người dân Việt Nam khi đến chùa thường có tâm niệm làm công đức, tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ ý nghĩa sâu sắc của việc này, đặc biệt là ý nghĩa của việc bỏ tiền vào hòm công đức. Liệu chỉ đơn thuần bỏ tiền vào hòm là đã có công đức hay sao? Điều này càng trở nên đáng suy ngẫm khi có những ngôi chùa, như Chùa Tiêu (Bắc Ninh), Chùa Hội Xá (Hà Nội), hay Chùa Bà Nành (Hà Nội), đã hàng chục năm không hề có hòm công đức. Thượng tọa trụ trì Chùa Tiêu từng chia sẻ quan điểm: “Người có tâm thì đến cổng chùa, Phật đã biết. Tại sao cứ phải đặt tiền lên trước mặt Phật như vậy?” Quan niệm này, dù có vẻ khác biệt trong xã hội hiện đại, lại đang hiện hữu và đặt ra những câu hỏi về bản chất của công đức.
Trong thời Đức Phật còn tại thế, người đến với Ngài không cúng dường tiền bạc mà chủ yếu là thực phẩm và y áo. Điều này cho thấy, lòng thành kính, niềm tin và việc học hỏi đạo lý làm người khi đến chùa mới thực sự là công đức. Tuy nhiên, xã hội đã thay đổi, và người tu hành ngày nay cũng cần có một khoản chi phí “vừa đủ” để trang trải cho các nhu cầu sinh hoạt thiết yếu như đi lại, y phục, ăn uống, chỗ ở và thuốc men trong quá trình tu tập.
Nhiều người nghĩ rằng, đến chùa chỉ cần bỏ tiền vào hòm công đức là đã “có công đức” và càng bỏ nhiều nơi, nhiều ban, thậm chí nhiều tiền thì “đức” sẽ càng nhiều.
Giữ Gìn Công Đức Viên Mãn
Hiện nay, một số Phật tử có thói quen đổi tiền lẻ và rải tiền khắp nơi trong chùa với mong cầu có công đức, phước báo và xin điều ước. Tuy nhiên, cách làm này đi ngược lại với lời Phật dạy. Thực chất, chỉ cần công đức một chỗ bằng tấm lòng thành kính là đã đủ để tạo nên công đức, đồng thời thể hiện sự trang nghiêm nơi cửa Phật và sự văn minh, trí tuệ của người thực hiện. Hiểu rõ hai chữ “công” và “đức” khi đến chùa vào dịp lễ, Tết sẽ giúp mỗi người xứng đáng hơn với danh xưng người con Phật.
Công đức được hiểu là hành động hiến tặng tài vật, vật phẩm cho người khác, là một đức tính cao cả và là biểu hiện của một công dân có trách nhiệm với xã hội. Trong lĩnh vực tâm linh, công đức được sử dụng để duy trì và tu bổ các công trình tâm linh, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của mọi người. Công đức đóng vai trò quan trọng giúp hành giả phát triển lòng từ bi, yêu thương trên con đường tu học Phật pháp.
Theo quan niệm, “công” hướng về bên ngoài, còn “đức” hướng về bên trong. Khi thường xuyên thực hiện các hành động “công” (giúp đỡ, cúng dường), thì “đức” sẽ tự nhiên sinh khởi trong tâm. Sự vui mừng, hoan hỷ khi làm được việc tốt chính là biểu hiện của đức.
Sư thầy trụ trì chùa Tiêu quan niệm “là người có tâm thì đến cổng chùa, Phật đã biết. Tại sao cứ phải đặt tiền lên trước mặt Phật như vậy?”
Ý Nghĩa Công Đức và Phúc Đức
Trong Kinh Pháp Bảo Đàn, Lục Tổ Huệ Năng đã giải thích rằng: “Công đức là tự tính sẵn có, chẳng phải ở ngoài, chẳng do tạo tác. Đã sẵn có thì chẳng có sự bắt đầu, cũng là nghĩa vô sinh; vô sinh tức vô diệt, nên không hết được.” Ngược lại, “phước đức do tạo mới thành, có thành ắt có hoại. Phước đức có số lượng, hưởng dần sẽ hết.” Công đức đạt được là nhờ tu tâm, nhận thức rõ bản tâm sáng suốt của chính mình, từ đó mọi lời nói, hành động, suy nghĩ đều thuận theo đạo lý, không sai trái, không vướng mắc. Công đức cao quý nhất là công đức của tâm thanh tịnh, sáng suốt nhìn thấu vạn sự. Ngày nay, việc tu tập nội tâm kết hợp với làm các việc thiện lành bên ngoài là cần thiết để hỗ trợ cho quá trình tu hành.
Do đó, việc Phật tử đi chùa công đức vào hòm công đức thực chất chỉ mang lại phước đức, chứ không phải công đức. Phước đức có được từ những hành động thiện lành bên ngoài như bố thí, cúng dường, làm từ thiện, giúp đỡ mọi người. Tuy nhiên, nhiều người dù làm nhiều việc phước nhưng vì thiếu tu tập trí tuệ nên vẫn còn bị khổ đau, phiền não chi phối, hoặc chấp trước vào những việc thiện đã làm mà gia tăng phiền não.
“Hòm công đức” ở chính trong tâm
Cách Làm Công Đức Hiệu Quả Nhất
Cách làm công đức hiệu quả nhất chính là nhận ra rằng “hòm công đức” thực sự nằm ở ngay trong tâm, trong tự thân mỗi người. Việc phát triển tâm bồ đề, tu dưỡng tâm thanh tịnh, đoạn trừ phiền não, xả ly tham, sân, si mỗi ngày chính là cách vun bồi “hòm công đức” của chính mình ngày một tăng trưởng, đó mới là công đức đúng chánh pháp.
Hiểu rõ hơn về ý nghĩa sâu sắc của công đức và cách thực hành đúng đắn sẽ giúp bạn có những trải nghiệm tâm linh trọn vẹn trên hành trình khám phá Đạo phật.
