Tìm hiểu về tập tục đốt vàng mã, một nét văn hóa có nguồn gốc từ Trung Hoa cổ đại, bắt đầu từ thời nhà Hán với quan niệm thờ cúng người đã khuất như lúc họ còn sống. Câu chuyện về Vương Luân đã giúp vực dậy nghề làm đồ mã bằng một màn kịch giả chết đầy kịch tính. Khám phá thêm về ý nghĩa và nguồn gốc sâu xa của tục lệ này tại chiasedaophat.com.
Nguồn gốc và sự phát triển của tục đốt vàng mã
Theo các ghi chép lịch sử của Trung Quốc, tục đốt vàng mã có nguồn gốc từ thời nhà Hán. Tục lệ này bắt nguồn từ quan niệm của Khổng Tử về việc “sự tử như sự sinh, sự vong như sự tồn” – thờ cúng người đã khuất như khi họ còn sống. Do đó, người xưa tin rằng người âm cũng có những nhu cầu vật chất như người dương thế, bao gồm tiền bạc, nhà cửa và thực phẩm. Ban đầu, người ta chôn theo người chết những vật dụng thật hoặc tiền thật. Tuy nhiên, việc này dễ dẫn đến tình trạng trộm cắp mộ phần, gây tổn thất lớn. Để khắc phục, người ta dần chuyển sang dùng tiền giấy và đồ vật bằng giấy thay thế. Đến đời Đường Huyền Tông, việc sử dụng vàng mã chính thức được nhà nước cho phép.
Ban đầu, tục lệ này không mang lại hiệu quả rõ rệt, khiến nhiều người nghi ngờ và bỏ dở. Tuy nhiên, để vực dậy nghề làm đồ mã đang mai một, Vương Luân, một người trong nghề, đã dàn dựng một màn kịch chết giả cùng người bạn thân. Sau khi “người bạn” qua đời và được làm lễ cúng tế với vàng mã, ông ta đã “sống lại” một cách kỳ diệu, khiến mọi người tin rằng vàng mã có tác dụng thực sự. Câu chuyện này đã góp phần làm cho tục đốt vàng mã trở nên phổ biến và lan rộng sang các nước lân cận, trong đó có Việt Nam.
Ở Trung Hoa lục địa sang Đài Loan còn phát minh ra loại tiền giấy đặc biệt gọi là “tiền giấy vãng sinh”, tức là trên một tờ giấy màu vàng, dùng mực đỏ in bài chú vãng sinh bằng chữ Phạn.
Sự phổ biến của tục đốt vàng mã tại Việt Nam
Tục đốt vàng mã đã ăn sâu vào văn hóa Việt Nam, từ vua chúa đến thứ dân. Một trong những vụ đốt vàng mã lớn nhất từng được ghi nhận là trong đám tang của Vua Khải Định vào năm 1925. Triều đình đã cho làm một ngôi điện Kiến Trung bằng giấy cùng nhiều đồ dùng cá nhân của nhà vua để đốt theo.
Ngày nay, dù nhận thức về việc người chết không thể sử dụng vật chất trần gian ngày càng cao, tục lệ này vẫn còn tồn tại. Hình ảnh những món đồ mã hiện đại như điện thoại, xe máy, máy tính… được đốt cho người đã khuất cho thấy sự biến tướng của tục lệ này. Thậm chí, có những câu chuyện bi hài về việc đốt đồ mã với những mục đích cá nhân, như trường hợp người mẹ đốt hình nhân thế mạng cho con gái với mong muốn cô thư ký “xấu xí” sẽ không quyến rũ bố mình.
Phật giáo đều chủ trương lấy tâm thành kính để có cảm ứng. Đã đạt tới chỗ tâm thành và cảm ứng rồi, là có linh nghiệm.
Quan điểm của Phật giáo về việc đốt vàng mã
Theo giáo lý Phật giáo, việc đốt vàng mã cúng tế người chết không hề được ghi nhận trong tam tạng kinh điển. Đạo Phật chủ trương bác bỏ những hủ tục mê tín dị đoan này. Phật giáo quan niệm sinh tử là một vòng tuần hoàn vô tận, không có khái niệm về cõi âm hay âm phủ theo cách hiểu của tín ngưỡng dân gian.
Hòa thượng Thích Thánh Nghiêm đã chỉ ra rằng việc tụng kinh, đọc sớ rồi đốt sớ là bắt chước đạo gia, không có căn cứ trong giáo lý Phật giáo. Phật giáo nhấn mạnh vào việc lấy tâm thành kính để có sự cảm ứng, chứ không cần đến các hình thức vật chất như vàng mã hay sớ. Việc đốt vàng mã chỉ mang lại sự an lạc tạm thời, giống như người dùng thuốc phiện, và không giúp đạt được sự giải thoát hay tái sinh vào cõi lành.
Tục lệ đốt vàng mã này ảnh hưởng sâu đậm vào nước ta, từ vua chúa đến thứ dân.
Để đạt được sự thanh thản và an lạc thực sự, Phật giáo khuyên chúng ta nên thực hành theo lời Phật dạy: không làm điều ác, siêng làm điều lành, và tự thanh tịnh tâm ý. Việc đốt vàng mã không chỉ gây lãng phí tài nguyên mà còn mâu thuẫn với mong muốn người thân được tái sinh vào cõi an lành. Thay vì gửi tiền ma, đồ dùng ma xuống âm phủ, chúng ta nên tập trung vào việc tu tập và làm những việc thiện để hồi hướng công đức cho người đã khuất.
Việc đốt vàng mã cúng tế người chết không hề được ghi trong tam tạng kinh điển của nhà Phật. Đạo Phật hoàn toàn bác bỏ tục lệ mê tín này.
Phật giáo không có khái niệm về một nơi chốn dành riêng cho những người đã chết, mà dân gian thường hay gọi là cõi âm hay là âm phủ. Có thể đây là những từ ngữ của tín ngưỡng dân gian.
Để hiểu rõ hơn về quan điểm của Phật giáo trong đời sống tâm linh, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
