Bao đời về trước, nàng Sumita đã nguyện làm bóng hình tri kỷ, đồng hành cùng Cồ Đàm trên bước đường giác ngộ. Gần ba thiên niên kỷ trước, sự giáng trần của Thái tử Tất Đạt Đa đã mở ra một trang sử mới, báo trước tương lai vĩ đại hoặc con đường giải thoát. Để giữ chân Ngài nơi cung vàng điện ngọc, Đức Vua Tịnh Phạn đã sắp đặt hôn nhân với nàng Da Du Đà La, người sở hữu vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành. Tuy nhiên, liệu tình yêu thế gian có đủ sức níu giữ bậc Thánh nhân khỏi con đường xuất thế? Khám phá câu chuyện về mối duyên tiền định và vai trò của Da Du Đà La qua bài viết tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Được biết rằng Phật Nhiên Đăng đã thọ ký cho Bồ tát Thiện Tuệ sẽ thành Phật hiệu Cồ Đàm trong các kiếp sau, nàng Sumita đã phát nguyện cắt tóc và trở thành thê tử của Cồ Đàm, hết lòng hỗ trợ Ngài trên con đường chứng đắc Phật quả.
Cách đây 26 thế kỷ, sự đản sinh của Thái tử Tất Đạt Đa đã mang đến những điềm báo phi thường. Một lời tiên tri cho rằng Ngài có thể trở thành bậc Chuyển luân Thánh vương, hoặc nếu xuất gia, Ngài sẽ đạt đạo giải thoát và trở thành bậc Thầy của vạn loại chúng sinh.
Nhằm ngăn Thái tử xuất gia và đảm bảo sự kế vị ngai vàng, Vua Tịnh Phạn đã cho xây dựng cung điện nguy nga, tuyển chọn các mỹ nữ và sắp đặt hôn nhân của Thái tử với công chúa Da Du Đà La. Nhà vua hy vọng rằng cuộc sống hạnh phúc thế tục sẽ níu giữ Thái tử ở lại hoàng cung.
Công chúa Da Du Đà La, con gái của Vua Thiện Giác nước Ba-la-nại, sở hữu vẻ đẹp tuyệt trần, tính cách dịu dàng, thông minh và đức hạnh. Mái tóc đen dài óng ả của nàng được kỳ vọng sẽ là yếu tố quan trọng giữ chân Thái tử. Vua Tịnh Phạn tin rằng sự quyến rũ của công chúa sẽ ngăn cản Thái tử rời bỏ cuộc sống vương giả.
Sau khi Da Du Đà La hạ sinh hoàng nam La Hầu La, cuộc sống trong hoàng cung tràn ngập tiếng cười. Tuy nhiên, niềm vui của Thái tử không trọn vẹn. Ngài luôn ưu tư về vòng luân hồi của sinh, lão, bệnh, tử và sự tranh đấu sinh tồn tạm bợ của muôn loài. Cuối cùng, với một quyết định đầy trí tuệ, Thái tử đã rời bỏ hoàng cung, bỏ lại sau lưng mọi lạc thú trần gian, cùng người hầu cận Xa-nặc và ngựa Kiền Trắc. Tại bờ sông A-nô-ma, Ngài đã tự tay cắt bỏ mái tóc, chính thức bước vào con đường xuất gia tầm đạo.
Trong khi đó, Da Du Đà La, dù đau khổ vì sự ra đi của Thái tử, vẫn giữ vững sự bình tĩnh. Bà dồn hết tình thương yêu để chăm sóc La Hầu La, đồng thời luôn giữ trong lòng niềm tự hào về chí nguyện cao cả của chồng. Bà tự hứa sẽ nuôi dạy con thật tốt và sống một đời mẫu mực để xứng đáng với vị phu quân. Tuy nhiên, với tâm trạng của một người phụ nữ, bà đôi khi không tránh khỏi chạnh lòng khi nghĩ đến cuộc sống khổ hạnh, thiếu thốn nơi rừng sâu của Thái tử.
Hơn sáu năm sau khi Thái tử xuất gia, Da Du Đà La trong hoàng cung cũng tự nguyện sống một cuộc đời giản dị, từ bỏ xa hoa, lộng lẫy, không trang điểm bằng ngọc ngà hay lụa là, mà noi theo nếp sống thanh tịnh, giữ gìn Phạm hạnh.
Khi Vua Tịnh Phạn hay tin con mình đã thành Phật, Ngài đã cử người đến thỉnh Đức Thế Tôn trở về thành Ca-tỳ-la-vệ. Đức Phật đã chấp thuận. Khi Ngài trở về, mọi người đều hân hoan ra đường nghênh đón. Riêng công chúa Da Du Đà La vẫn ở lại trong phòng, thầm nghĩ: “Nếu ta còn chút đức hạnh nào, chính Đức Phật sẽ đến đây”.
Sau khi thọ thực, Đức Phật, cùng hai vị đại đệ tử, đã vào phòng của công chúa. Ngài ngồi trên chiếc ghế đã được chuẩn bị sẵn và nói: “Hãy để công chúa đỉnh lễ ta theo ý nguyện của nàng”. Công chúa tiến lại gần Đức Phật, chắp hai chân, quỳ xuống đặt đầu lên chân Ngài và khóc. Vua Tịnh Phạn và Hoàng hậu Ba Xà Ba Đề đã thuật lại đức hạnh của nàng cho Phật nghe: “Khi nàng hay tin Thế Tôn khoác y vàng, nàng cũng khoác y vàng. Khi Thế Tôn từ bỏ hoa và trang sức, nàng cũng từ bỏ tất cả, chỉ nằm ngồi trên mặt đất. Từ khi Thế Tôn xuất gia, nàng trở thành quả phụ và từ chối mọi lời cầu hôn từ các vương tử khác. Lòng nàng luôn chung thủy với Thế Tôn”.
Sau khi công chúa hoàn tất lễ đỉnh lễ, Đức Phật đã thuyết giảng về tiền kiếp của Ngài và công chúa trong câu chuyện bản sinh Candakinnara. Ngài đã tán thán công chúa:
“Này Da Du Đà La! Không chỉ trong kiếp sống hiện tại, mà trong vô số kiếp trước, nàng đã luôn bảo vệ, kính mộ và trung thành với Như Lai. Như Lai biết nàng đã chịu đựng nhiều gian khó. Sự hy sinh cao quý của nàng, Như Lai đều thấu hiểu. Vì vậy, nàng hãy hoan hỷ vì tất cả chúng sinh.”
Sau đó, Đức Phật thuyết pháp cho mọi người. Da Du Đà La, sau khi nghe pháp, cũng phát sinh lòng khao khát được xuất gia. Khi duyên lành đến, bà tìm đến tinh xá và thỉnh cầu Đức Thế Tôn cho phép bà xuất gia. Cuối cùng, bà đã toại nguyện khi Đức Thế Tôn chấp thuận cho nữ giới xuất gia, theo lời khẩn cầu tha thiết của di mẫu Kiều Đàm Di. Trong hàng tín nữ, Da Du Đà La được xếp vào nhóm những người đã chứng đắc đại thần thông (Maha Abhinna). Bà trụ thế 78 năm và đắc quả A-la-hán ngay trong một đời. Trong kinh Diệu Pháp Liên Hoa, phẩm Trì, Đức Phật đã tiên tri rằng trong các đời vị lai, trong pháp hội của vô lượng chư Phật, Da Du Đà La sẽ thành Phật.
Trải qua vô lượng kiếp, dưới nhiều hình thức tái sinh, công chúa đã nhiều lần là thê tử của Đức Phật, từ đôi chim bồ câu, thiên nga, quạ, cho đến đôi vợ chồng vương giả trong cung điện hay trên cõi trời. Ở mỗi kiếp, nàng luôn ở bên cạnh Đức Phật, thể hiện đức tính thủy chung cao đẹp. Nàng đã thực hiện lời nguyện cao cả là hỗ trợ chồng trên con đường tìm cầu chân lý qua mọi nẻo luân hồi. Tấm gương về đức hy sinh cao cả, lòng chung thủy và sự cảm thông sâu sắc của công chúa Da Du Đà La là bài học quý báu cho chúng ta. Vì hạnh phúc của nhân loại, bà đã không bám chấp vào hạnh phúc cá nhân. Hơn thế nữa, khi tiếp cận Phật pháp, bà đã nhanh chóng nương theo lời dạy của Đức Thế Tôn, từ bỏ thế tục để đạt đến giác ngộ. Bà xứng đáng là một bậc long tượng trong hàng ni giới.
Trích từ “Khả triết các bậc long tượng – Hình tượng người phụ nữ trong Phật giáo”
Nhà xuất bản Tôn giáo, 2011
