Âm thanh độc đáo của Hạ Uy cầm đã chinh phục trái tim một nhà giáo, dẫu gia đình ban đầu không ủng hộ, bà vẫn kiên trì theo đuổi đam mê và trở thành học trò cưng của nhạc sĩ Đoàn Chuẩn. Bà không chỉ được thầy quý mến mà còn gìn giữ những bản nhạc quý giá, một hành trình đầy cảm hứng cho những ai dám sống với ước mơ. Tìm hiểu thêm về những câu chuyện ý nghĩa tại Chiasedaophat.
Học trò cưng của nhạc sĩ Đoàn Chuẩn
Nhà giáo Bạch Liên biểu diễn Guitar Hawaii trong ngôi nhà của Trịnh Công Sơn tại Huế. Ảnh: Lương Đình Khoa
Nhà giáo Bạch Liên chia sẻ về cơ duyên đến với Hạ Uy cầm: “Một lần đi học ngang qua phố Cửa Nam, tôi tình cờ nghe được âm thanh du dương, độc đáo của tiếng đàn Hạ Uy cầm. Âm thanh ấy ám ảnh tôi đến mức quên cả đường về. Sau khi tìm hiểu, tôi biết đó là tiếng đàn của nhạc sĩ Hoàng Vân. Niềm đam mê cháy bỏng thôi thúc tôi tìm cách học đàn, dù gia đình ban đầu không ủng hộ. Tôi đã phải giấu bố mẹ để theo đuổi đam mê, và may mắn trở thành học trò cưng của nhạc sĩ Đoàn Chuẩn.”
Bà Liên cho biết thêm, vào thời điểm đó, số lượng học viên nữ theo học Hạ Uy cầm không nhiều, và nhiều người đã bỏ cuộc vì những khó khăn. Sự kiên trì của bà đã khiến nhạc sĩ Đoàn Chuẩn rất quý mến và tận tình chỉ dạy. Trong các dịp lễ lớn, bà luôn là người được thầy chọn để biểu diễn. Đặc biệt, nhạc sĩ Đoàn Chuẩn đã tặng riêng bà bản nhạc “Thuở trâm cài”. Gần đây, lo sợ tình khúc quý giá này thất lạc, bà đã công bố và gửi tặng lại cho gia đình nhạc sĩ.
Cây đàn Hạ Uy cầm đã trở thành người bạn đồng hành, là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho bà trong suốt cuộc đời. Ngay cả trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, mỗi khi có tiếng còi báo động, bà đều một tay ôm con, một tay ôm đàn cùng chạy sơ tán, chưa bao giờ bà để cây đàn của mình lại phía sau.
Sau ngày đất nước thống nhất, bà Bạch Liên vừa hoàn thành nhiệm vụ giảng dạy tại một trường Trung học nghề ở Hà Nội, vừa tích cực tham gia biểu diễn tại các câu lạc bộ, quán cà phê. Bà cũng nhiệt tình tham gia các chương trình từ thiện với mong muốn quảng bá rộng rãi âm thanh độc đáo của Hạ Uy cầm đến với công chúng.
Mong muốn kết nối, học hỏi cùng thế hệ trẻ, tạo niềm vui sống và đóng góp cho cộng đồng là triết lý sống của nhà giáo Bạch Liên. Ảnh: Lương Đình Khoa
Vượt qua nghịch cảnh nhờ tiếng đàn
Trước nguy cơ Hạ Uy cầm dần bị lãng quên, năm 1992, nhà giáo Bạch Liên đã sáng lập câu lạc bộ (CLB) “Đêm guitar Hawai – Hà Nội” với 10 thành viên ban đầu. Tuy nhiên, chỉ sau 5 năm hoạt động, bà gặp một tai nạn nghiêm trọng, chấn thương sọ não và rơi vào trạng thái sống thực vật, khiến gia đình vô cùng lo lắng. Chính nghị lực phi thường và khát khao được tiếp tục với cây đàn đã giúp bà dần hồi phục.
Năm 2004, một tai nạn xe máy khác khiến bà bị gãy xương bả vai, xương sườn và tổn thương nặng đầu gối. Những tháng ngày chiến đấu với bệnh tật càng khiến bà trân trọng hơn giá trị của cuộc sống và tiếng đàn. Chồng bà, nhà văn Cao Sơn, chia sẻ: “Vợ tôi đã dùng tình yêu với tiếng đàn guitar Hawaii để vượt qua bệnh tật, giống như Phùng Quán đã lấy thơ ca làm chỗ dựa tinh thần trong những lúc khổ đau.”
Nhạc sĩ Đoàn Chuẩn và học trò Bạch Liên trong một lần thăm thầy.
Không cam tâm nhìn tâm huyết của mình tan biến, bà đã kết nối lại với các thành viên trong CLB và dành toàn bộ tầng 1 căn nhà của mình tại phố Phan Văn Trường làm nơi sinh hoạt chung. Số tiền tiết kiệm của hai vợ chồng, cùng với 4.000 USD con gái gửi từ Đan Mạch về để phẫu thuật đầu gối, đều được bà đầu tư vào đàn và thiết bị âm thanh cho CLB. Bà tâm niệm: “Đối với người nghệ sĩ, âm nhạc có thể còn quý giá hơn cả tính mạng. Tôi đã cố gắng tập đi mỗi ngày. Hiện tại, mỗi khi ra ngoài, tôi đều phải mang theo 4 thanh kim loại nặng 1,5 kg buộc vào chân để giữ thăng bằng. Tôi chấp nhận sự bất tiện này để có thể tiếp tục với cây đàn và tạo điều kiện cho âm nhạc phát triển. Nếu không có âm nhạc, có lẽ tôi đã không thể tiếp tục sống.”
Những khi trái gió trở trời, những cơn đau từ đầu đến bả vai, xương sườn và đầu gối lại hành hạ, bà đều âm thầm chịu đựng, cố gắng giữ tinh thần lạc quan để người thân không phải lo lắng. Bà suy nghĩ: “Dù có chuyện gì xảy ra, nụ cười vẫn luôn phải thường trực trên môi. Nếu tôi buồn bã, con cháu sẽ không vui và lo lắng theo. Nếu tôi có thể tự lập và giảm bớt gánh nặng cho cộng đồng, cho con cháu, đó đã là hạnh phúc rồi.”
Tiếng đàn kết nối và lan tỏa
Nhà giáo Bùi Bạch Liên bên bộ sưu tập đàn Guitar Hawaii độc đáo của mình. Ảnh: Lương Đình Khoa.
Năm 2006, CLB “Đêm Guitar Hawaii Hà Nội” chính thức hoạt động trở lại với 10 thành viên nòng cốt và thu hút gần 100 người yêu nhạc thường xuyên lui tới. CLB còn là nơi quy tụ nhiều tên tuổi lớn trong làng nhạc Việt như nhạc sĩ Hoàng Vân, Hoàng Giác, các nghệ sĩ Quang Hạnh, Mai Hoa, Đức Long, Quỳnh Hoa, Hồng Vinh… Hội quán văn nghệ Nhánh Lan Rừng của nhạc sĩ Thế Hiển tại TP.HCM cũng trở thành địa chỉ giao lưu quen thuộc của CLB.
Nhiều Việt kiều trở về nước đã bị cuốn hút bởi tiếng đàn và tìm đến tham gia CLB, tiêu biểu như nhạc sĩ Phạm Mạnh Đạt (Canada) và Phi Long (Pháp), Lê Quý (Úc). Ông Phi Long, cảm phục trước sự cống hiến hết mình của nhà giáo Bạch Liên cho Hạ Uy cầm, đã thường xuyên về nước giao lưu và tặng bà một cây đàn hiệu Rickentracker mang từ Pháp về. Cây đàn này đã cùng bà đi biểu diễn khắp nơi, từ Đan Mạch đến chương trình “Đại hội Trưng Vương Hạnh Ngộ Toàn Thế Giới” tổ chức tại California, Mỹ vào tháng 7 năm 2010.
Ngày 22 tháng 9 năm 2012, Hội quán Di sản, một đơn vị hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn, phát triển và quảng bá văn hóa Việt, đã tổ chức chương trình âm nhạc đặc biệt “Một thuở yêu đàn” nhằm tôn vinh nhà giáo – nghệ sĩ Bạch Liên và đưa tiếng đàn Guitar Hawaii trở lại với đời sống âm nhạc Việt Nam. Khán giả yêu nhạc tại Hà Nội đã có dịp lắng nghe nghệ sĩ Bạch Liên chia sẻ về nguồn gốc, lịch sử, cấu tạo, kỹ thuật chơi Hạ Uy cầm, cùng những câu chuyện thú vị xoay quanh cây đàn này. Bà cũng đã trình diễn một loạt ca khúc trữ tình vượt thời gian bằng tiếng đàn mê hoặc của mình.
Chương trình này đã tạo tiếng vang lớn, mở đường cho hai sự kiện âm nhạc tiếp theo: “Guitar Hawaii – Cung đàn xưa trở lại” (21/2/2013) và “Guitar Hawaii – Thu Hà Nội” (3/8/2013). Bà đã phối hợp cùng Hội quán Di sản tổ chức thành công hai chương trình này. Nghệ sĩ Phi Long (Việt kiều Pháp) cùng các nghệ sĩ trẻ như Nguyễn Hữu Tâm, Lê Văn Thường, Cao Ngọc Hải từ Quảng Ninh, Hội An cũng đã tìm về tham dự. Sự kiện thu hút sự quan tâm của nhiều nhân vật uy tín như Giáo sư Sử học Lê Văn Lan, nhà Sử học Dương Trung Quốc, Họa sĩ – Nhà giáo Nhân dân Lê Thanh, Giáo sư Hà Đình Đức, Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Thị Thành, cùng hàng trăm khán giả, đặc biệt là các khán giả trẻ.
Người nghệ sĩ già nhìn lại những ký ức đã qua, cả bình yên và gian khó, để tìm thấy niềm vui và sự lạc quan tiếp tục bước đi trong hiện tại. Ảnh: Lương Đình Khoa.
Ngày 9 tháng 9 năm 2014, chương trình “Guitar Hawaii – Đêm Hoàng Thành” được tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long đã thành công vang dội, đánh dấu việc thỏa mãn giấc mơ lớn trong đời của nhà giáo Bạch Liên là tôn vinh tiếng đàn Hạ Uy cầm.
Truyền lửa đam mê Hạ Uy cầm cho thế hệ trẻ
Không chỉ phù hợp với những bản tình ca bất hủ của các nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, Đoàn Chuẩn, Phạm Duy, Hạ Uy cầm còn có thể chinh phục lòng người với những giai điệu trẻ trung, sôi động dành cho giới trẻ. Các bản nhạc như Paloma, Sibone, Tango bleu, Twist Sông Hồng, Quả Táo Trắng, cùng với các tình khúc nhạc Nga và dân ca Quan Họ như “Hoa thơm bướm lượn”, “Bèo dạt mây trôi”… đều có thể được thể hiện đầy mê hoặc qua tiếng đàn này.
Thế hệ trẻ ngày nay ít có cơ hội tiếp cận và học hỏi về Hạ Uy cầm, do bộ môn này không được giảng dạy tại các trường nhạc chính quy. Nhận thức được điều này, nhà giáo Bạch Liên cảm thấy có trách nhiệm phải phổ biến âm thanh độc đáo của cây đàn đến với đông đảo giới trẻ, với hy vọng “nhóm lên những đốm lửa tàn” của bộ môn này.
Bà thường xuyên tham gia biểu diễn giao lưu tại nhiều phòng trà, quán cà phê âm nhạc ở Hà Nội mà không nhận thù lao. Bà chia sẻ: “Trong nhịp sống hiện đại đầy lo toan và mệt mỏi của các bạn trẻ, chỉ cần mỗi ngày có thêm những người mới biết đến và yêu thích âm thanh của cây đàn này, đó đã là một niềm vui lớn lao rồi.” Chính vì vậy, bộ sưu tập đàn của bà ngày càng trở nên phong phú hơn. Bà còn lo xa cho tương lai, sợ rằng đàn Hạ Uy cầm sẽ trở nên khan hiếm và không còn phụ kiện để thay thế, nên bà đã dự trữ hàng chục bộ dây và móng đàn.
Dù đã ở tuổi 77, sức khỏe suy giảm và thường xuyên phải đối mặt với những cơn đau xương khớp hành hạ, nhà giáo Bạch Liên chưa bao giờ cho phép tiếng đàn của mình ngừng nghỉ. Bà khiêm tốn cho rằng mình không có năng khiếu đặc biệt, mà chủ yếu là sự cần cù bù đắp cho sự thiếu hụt về kỹ thuật, để ngày càng hoàn thiện tiếng đàn của mình hơn. Bà tâm sự: “Tôi không dám tập đàn vào buổi tối vì khi đã vào guồng, tôi có thể say mê tập suốt đêm mà quên ngủ. Tuy nhiên, sức khỏe hiện tại không cho phép tôi làm vậy. Tôi mong rằng các trường đào tạo âm nhạc sẽ quan tâm đưa cây đàn guitar Hawaii vào chương trình giảng dạy. Tôi sẵn sàng truyền dạy cho bất kỳ ai có mong muốn học và hỗ trợ hết mình nếu cần thiết. Chỉ cần được nhìn thấy các bạn trẻ chơi guitar Hawaii, tôi đã cảm thấy vô cùng hạnh phúc và xúc động!”
Ngôi nhà nhỏ tại phố Phan Văn Trường đã trở thành điểm hẹn quen thuộc cho những người yêu Guitar Hawaii tại Hà Nội. Ảnh: Lương Đình Khoa.
Bên cạnh đó, nhà giáo Bạch Liên còn tích cực tự học tiếng Anh và các kỹ năng vi tính cơ bản để sử dụng Facebook, Yahoo. Bà làm vậy để có thể gần gũi hơn với giới trẻ, hòa nhập vào đời sống số và chia sẻ niềm đam mê với cây đàn guitar Hawaii.
Với cả một đời cống hiến cho đam mê, nhà giáo Bạch Liên đã trở thành ngọn lửa nhỏ, thắp lên niềm hy vọng lớn lao trong việc bảo tồn và phát triển bộ môn guitar Hawaii tại Việt Nam.
Quý vị có thể lắng nghe 32 tình khúc vượt thời gian qua tiếng đàn Guitar Hawaii của nhà giáo Bùi Bạch Liên tại:
Cuộc đời và sự nghiệp của nhà giáo Bạch Liên là minh chứng cho sức mạnh của đam mê và nghị lực, mang đến nguồn cảm hứng sâu sắc, giống như những bài học về sự kiên trì và lòng tin trong Đạo phật.
