Vai trò của người giảng dạy Phật pháp luôn được đề cao, đòi hỏi kiến thức sâu rộng và khả năng truyền đạt tinh tế. Song hành cùng sứ mệnh hoằng pháp cao cả, những người con Phật cần tìm hiểu sâu hơn về những phẩm chất và trách nhiệm thiêng liêng này, cũng như khám phá những thách thức và giải pháp tại Chiasedaophat.
Giảng sư trong Phật giáo là những người có kiến thức uyên bác về Phật pháp, có khả năng trình bày và diễn giải các lời dạy, chân lý, tư tưởng của Đức Phật cho cộng đồng Phật tử và những ai quan tâm. Mục tiêu là giúp mọi người hiểu và thực hành theo giáo lý, hướng tới một cuộc sống đạo đức, tích cực và ý nghĩa theo tinh thần Phật giáo.
Hoạt động “giảng” là việc trình bày một cách rõ ràng, chi tiết và dễ hiểu để người nghe nắm bắt được vấn đề cốt lõi. “Sư” ở đây chỉ những người xuất gia tu hành theo đạo Phật. Thuật ngữ “Giảng sư” trong tiếng Hán là Pháp sư (法師), ý chỉ người giảng dạy về Phật pháp.
Trách nhiệm của một người xuất gia không chỉ dừng lại ở việc học hỏi, thấu hiểu Kinh, Luật, Luận và thực hành theo lời Phật dạy. Quan trọng hơn, họ còn phải chia sẻ những kiến thức và kinh nghiệm tu tập của mình cho cộng đồng Phật tử và những người có duyên tìm hiểu.
Phẩm chất cần có của người thuyết giảng Phật pháp
Trong kinh Đại phẩm, Đức Phật đã chỉ dạy về vai trò và trách nhiệm của các vị Tỳ-kheo khi thực hiện sứ mệnh hoằng pháp:
“Này các thầy Tỳ-kheo, hãy lên đường, đi khắp nơi vì lợi lạc và hạnh phúc của đa số, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì lợi lạc và hạnh phúc của chư thiên và nhân loại. Chớ đi hai người chung một lối. Này các thầy Tỳ-kheo, hãy thuyết giảng giáo pháp cao thượng ở phần đầu, phần giữa và phần cuối, cả về ý nghĩa lẫn văn từ.
Hãy giảng giải sự trọn vẹn, đời sống thanh tịnh và cao thượng. Có những người mà tâm trí còn vướng bụi trần, nếu không được nghe pháp thì khó lòng giải thoát; những người ấy sẽ thấu hiểu giáo pháp.”
Đức Phật luôn nói lên những gì Ngài biết và Ngài làm, đó là sự chân thật. Kinh Phật dạy: “Những gì Như Lai nói, tuyên bố, minh chứng, tất cả đều là như vậy, không sai khác, nên được gọi là Như Lai”. “Này các Tỳ-kheo, Như Lai nói sao làm vậy, làm sao nói vậy, nên được gọi là Như Lai”.
Theo gương hạnh của Đức Phật, Trưởng lão Xá-lợi-phất đã huấn luyện và chỉ bảo cho các vị Tỳ-kheo giảng sư sắp lên đường hoằng pháp. Tôn giả thường đặt ra các câu hỏi giả định để các vị giảng sư tập trả lời, ví dụ: “Đạo sư của Tôn giả dạy điều gì, tuyên bố điều gì? Khi được hỏi như vậy, các vị phải trả lời: Bậc Đạo sư của chúng tôi dạy về sự điều phục dục vọng và tham ái.” (Trích Tương ưng bộ).
Tuân theo lời dạy cao quý này, các vị Tỳ-kheo đã đi khắp nơi, đến các làng mạc, vùng sâu, vùng xa, các thành thị và xứ sở, gặp gỡ mọi người thuộc mọi tầng lớp xã hội để chia sẻ chân lý mầu nhiệm của Đức Phật.
Năm nguyên tắc cốt lõi khi thuyết giảng Phật pháp
Một vị giảng sư chân chính cần tuân thủ năm nguyên tắc quan trọng khi trình bày giáo lý:
- Thuyết giảng theo thứ lớp: Trình bày giáo lý một cách tuần tự, từ những điều căn bản đến nâng cao, từ dễ đến khó.
- Thuyết giảng đúng kinh điển: Luôn bám sát và giảng giải dựa trên các pháp môn được ghi chép trong kinh điển, tránh sai lệch.
- Thuyết giảng vì lòng từ bi: Thực hiện việc giảng dạy xuất phát từ tâm mong muốn mang lại lợi ích cho tất cả mọi người.
- Thuyết giảng vô vụ lợi: Không giảng dạy vì lợi ích cá nhân hay mong cầu sự đền đáp.
- Giữ thái độ khiêm cung: Không tự đề cao bản thân, không chê bai người khác hay các tôn giáo khác.
16 điều cần ghi nhớ khi thuyết giảng
Trong kinh Ưu Bà Tắc giới, Đức Phật còn chỉ dạy chi tiết 16 điều quan trọng cần ghi nhớ trong việc thuyết giảng:
- Thuyết giảng đúng thời điểm.
- Thuyết giảng hết lòng, tận tâm.
- Thuyết giảng theo thứ tự từ dễ đến khó, từ thấp đến cao.
- Thuyết giảng một cách hòa hợp, không gây chia rẽ.
- Thuyết giảng đúng theo nghĩa lý của giáo pháp.
- Thuyết giảng với tâm hoan hỷ, vui vẻ.
- Thuyết giảng tùy theo căn cơ, trình độ của người nghe.
- Không khinh thường thính chúng.
- Không mắng nhiếc, chỉ trích thính chúng.
- Giảng dạy đúng theo chánh pháp.
- Lời giảng mang lại lợi ích cho bản thân người giảng và người nghe.
- Lời giảng không lan man, tán loạn.
- Lời giảng phù hợp với nghĩa lý và đạo lý.
- Lời giảng chân chính, không sai lệch.
- Giảng dạy với tâm không kiêu mạn.
- Giảng dạy Phật pháp không mong cầu sự báo đáp.
Tiêu chuẩn của một Giảng sư chân chính
Tóm lại, một vị giảng sư chân chính trước hết phải có phẩm hạnh đạo đức, tư cách tốt. Đồng thời, họ cần học hỏi kỹ lưỡng và thấu hiểu Kinh, Luật, Luận, nắm vững và thực hành giáo lý Phật giáo, sống đúng với tinh thần từ bi và trí tuệ của đạo Phật.
Đào tạo Giảng sư hiện nay
Hiện nay, có một số cơ sở đào tạo chuyên sâu về công tác hoằng pháp. Tại khu vực phía Nam, các khóa đào tạo Giảng sư Cao cấp và Trung cấp thuộc Ban Hoằng pháp Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam được tổ chức. Tương tự, tại khu vực phía Bắc cũng có các hoạt động đào tạo tương tự. Ngoài ra, khoa Hoằng pháp thuộc Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP. HCM cũng đào tạo chuyên ngành này.
Lời khuyên cho các Giảng sư trẻ
Khi các vị Giảng sư trẻ tìm đến để xin định hướng, phương pháp hành đạo và cách thức giảng dạy Phật pháp, chúng tôi thường chân thành chia sẻ những lời khuyên sau:
- Nghiên cứu chuyên sâu: Hãy dành thời gian học hỏi, nghiên cứu Kinh, Luật, Luận và giáo lý Phật học một cách vững vàng. Nếu gặp những điểm chưa thông suốt, hãy mạnh dạn thỉnh cầu ý kiến từ các bậc Trưởng lão, Hòa thượng đi trước.
- Thực hành nghiêm túc: Sống, tư duy, chiêm nghiệm và thực hành một cách nghiêm túc những lời kinh, pháp môn và giáo lý đã học.
- Giảng dạy đúng lời Phật dạy: Nên giảng dạy những điều mà Đức Phật đã dạy, giúp người nghe có thể thấu hiểu, thực hành và đạt được sự an lạc, chuyển hóa khổ đau. Tránh suy diễn cá nhân theo trào lưu hay xu thế.
- Giảng dạy những gì đã thấu hiểu và thực hành: Chỉ nên chia sẻ những điều mà bản thân đã hiểu rõ ràng, chắc chắn và đã thực hành mang lại kết quả giảm bớt khổ đau, tăng trưởng an lạc. Không nên tùy tiện giảng dạy những vấn đề còn mơ hồ, không chắc chắn hoặc không thuộc giáo lý Phật giáo.
- Thái độ khiêm cung: Luôn sử dụng thái độ khiêm nhường, chân thật để giảng giải Phật pháp, tránh khoe khoang, khoa trương hay tự cao tự đại.
- Tránh các vấn đề nhạy cảm: Không nên đề cập đến các vấn đề chính trị hay phê phán các tôn giáo, tín ngưỡng khác ngoài Phật giáo.
- Phát dương Phật pháp đúng Chánh pháp: Theo lời Phật dạy, chúng ta cần đền đáp bốn ơn và cứu độ ba cõi, từ đó mà tuyên dương Phật pháp. Tuyệt đối không vì tâm cầu danh, cầu lợi hay mong muốn nổi tiếng mà đi giảng Phật pháp.
- Nhận thức về vai trò Giảng sư: Những người chưa am tường Phật pháp, chưa tư duy chiêm nghiệm thấu đáo, chưa sống và thực hành nghiêm túc giáo lý Phật giáo thì chưa xứng đáng là giảng sư và không nên giảng Phật pháp. Nếu cố tình giảng dạy sẽ gây hại cho bản thân, cho người khác và cho chính Phật giáo.
Bài viết đã phác thảo những yêu cầu và phương pháp cần thiết cho vai trò người giảng dạy Phật pháp, mời quý độc giả tìm hiểu sâu hơn về những khía cạnh quan trọng này trong chuyên mục Đạo phật.
