Diêu khắc Phật giáo không chỉ là những tác phẩm nghệ thuật, mà còn là cánh cửa hé lộ những bí ẩn lịch sử của vương quốc Đại Lý, nơi Phật giáo Mật tông từng hưng thịnh dưới 22 đời vua. Khám phá về một triều đại mà nhiều bậc đế vương đã chọn con đường xuất gia, bỏ lại ngai vàng để phụng sự đạo pháp, và tìm hiểu về sự ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo lên đời sống văn hóa nơi đây tại <a href="Chiasedaophat“>Chiasedaophat.
Vương quốc Phật giáo Đại Lý: Lịch sử, Văn hóa và Nghệ thuật
Vương quốc Đại Lý, một quốc gia Phật giáo Mật tông Kim Cương thừa, được thành lập vào năm 937 bởi Đoàn Tư Bình. Quốc gia này tồn tại dưới sự cai trị của 22 vị vua liên tiếp cho đến khi sụp đổ vào năm 1253 dưới cuộc xâm lược của Đế quốc Mông Cổ dưới thời Mông Kha. Kinh đô của vương quốc này là thành Đại Lý.
Phố cổ Đại Lý, nay thuộc tỉnh Vân Nam
Đại Lý là một vương quốc Phật giáo sâu sắc, nơi các vị vua, quan lại và dân thường đều sùng kính Tam Bảo, quy y Phật pháp và thọ trì giới luật. Nhiều vị vua sau một thời gian trị vì đã chọn xuất gia, trở thành những bậc tu hành trong giáo đoàn.
Với lịch sử 316 năm và 22 đời vua, Đại Lý chứng kiến 10 vị vua từ bỏ ngai vàng để xuất gia tu hành. Trong số đó có các vị như Bảo Định Đế Đoàn Chính Minh (1081-1094), Trung Tông Văn An Đế Đoàn Chính Thuần (1096-1108), và Cảnh Tông Chính Khang Đế Đoàn Chính Hưng (1147-1171). Triều đại Đại Lý từng bị gián đoạn ngắn ngủi khoảng 2 năm khi quyền thần Cao Thăng Thái cướp ngôi, lập ra Vương triều Đại Trung, chia thành hai giai đoạn Tiền và Hậu Đại Lý.
Ngôi đại già lam Sùng Thánh Cổ Tự, Hoàng gia Quốc tự, Trung tâm Giáo dục Chính trị của quốc gia Đại Lý cổ, đã từng có đến 9 vị Quốc vương xuất gia làm tăng tại đây. Một trong những ngôi đại già lam nổi tiếng nhất của Trung Quốc ngày nay.
Ba ngôi Cổ tháp trong khuôn viên ngôi đại già lam Sùng Thánh Cổ Tự
Cư dân của Vương quốc Phật giáo Đại Lý bao gồm nhiều nhóm dân tộc Thái, trải dài từ Vân Nam (Trung Quốc) sang miền Bắc Thái Lan, Lào và vùng thượng du miền Bắc Việt Nam. Các sắc dân này bao gồm Thái Trắng, Thái Đen, Thái Đỏ, Thổ và Nùng. Sau khi Đại Lý bị người Mông Cổ thôn tính, nhiều người Thái đã di cư xuống phía nam và tây nam, tìm nơi ẩn náu trong các khu rừng sâu.
Trong lịch sử, Vương quốc Đại Lý đã nhiều lần xung đột với các vương triều Đại Việt. Phần lớn các cuộc xung đột này kết thúc với chiến thắng thuộc về Đại Việt. Lần cuối cùng quân Đại Lý xuất hiện trên lãnh thổ Việt Nam là vào năm 1258, trong cuộc chiến giữa nhà Trần và Đế quốc Mông Cổ, khi tướng Ngột Lương Hợp Thai dẫn theo nhiều binh lính Đại Lý xâm nhập Đại Việt.
Pho tượng Bồ tát Quán Thế Âm, đúc bằng đồng mạ vàng, Vương quốc Phật giáo Đại Lý. Ảnh: Bảo tàng nghệ thuật Đô thị Đại Lý
Các tác phẩm điêu khắc của Vương quốc Phật giáo Đại Lý nổi bật với những đặc điểm tinh tế: thân hình thon thả, các tỷ lệ cân đối và những nét mặt đặc trưng, tạo nên sự khác biệt rõ rệt so với các tác phẩm điêu khắc từ Ấn Độ và Đông Nam Á.
Những đặc điểm này có thể được nhận thấy rõ nét trong pho tượng Bồ tát A Tha Gia Quán Âm (阿嵯耶觀音 – Acuoye Guanyin) với tư thế đứng, được đúc bằng đồng mạ vàng từ Vương quốc Phật giáo Đại Lý. Pho tượng này là một ví dụ tiêu biểu, thể hiện sự tôn kính sâu sắc đối với A Tha Gia Quán Âm, vị Bồ tát quan trọng và được kính trọng nhất ở Vương quốc Nam Chiếu và Vương quốc Đại Lý.
Pho tượng sở hữu những đường nét độc đáo: thân hình mảnh mai, mũ nón tinh xảo, búi tóc và trang phục được chạm khắc tuyệt đẹp. Pho tượng A Tha Gia Quán Âm không chỉ là một nét đặc sắc của nghệ thuật Vân Nam mà còn mang giá trị nghệ thuật quan trọng, đại diện cho một hình mẫu Phật giáo cổ điển trong các tác phẩm điêu khắc của Vương quốc Đại Lý.
Pho tượng A Tha Gia Quán Âm (阿嵯耶觀音- Acuoye Guanyin) là một nét đặc sắc của hình ảnh Vân Nam và có giá trị nghệ thuật quan trọng, một hình ảnh nghệ thuật Phật giáo cổ điển trong các tác phẩm nghệ thuật điêu khắc Vương quốc Đại Lý.
Tác phẩm “Nam Chiếu Đồ truyện” (Nanzhao tuzhuan – 南詔圖傳), còn được biết đến với các tên gọi khác như “Nam Chiếu Trung Hưng Hoạch quyển”, “Nam Chiếu Trung Hưng Quốc Sử Hoạch quyển”, hay “Nam Chiếu Trung Hưng Nhị Niên Hoạch quyển”, là một tài liệu quý giá minh họa lịch sử của Vương quốc Nam Chiếu. Cuốn sách, được ghi chép vào thế kỷ thứ 9 (năm 898), chứa đựng lời tiên tri của một vị Thánh tăng Phật giáo Ấn Độ về sự trỗi dậy hùng mạnh của một Hoàng tộc sùng mộ đạo Phật. Lời tiên tri này cũng đề cập đến việc đúc một pho tượng Bồ tát A Tha Gia Quán Âm bằng đồng, mô phỏng theo tầm nhìn tinh thần của vị Thánh tăng, người được cho là hóa thân của Bồ tát A Tha Gia Quán Âm.
Bàn tay phải Bồ tát A Tha Gia Quán Âm đưa lên, cử chỉ biểu tượng cho cả cuộc thảo luận về trí tuệ và sự truyền bá chính pháp Phật đà, và tay trái trong cử chỉ ban phúc cát tường cho chúng sinh.
Trong tác phẩm điêu khắc này, Bồ tát A Tha Gia Quán Âm được thể hiện với dáng người cao lớn, tư thế đứng thanh thoát. Tay phải của Ngài giơ lên, biểu tượng cho sự trao đổi trí tuệ và sự truyền bá Chánh pháp của Đức Phật, trong khi tay trái ở tư thế ban phước lành cho chúng sinh.
Với mái tóc dài được búi cao (Jatamukuta), pho tượng Bồ tát A Tha Gia Quán Âm nổi bật với hình ảnh Ngài đứng bên cạnh vị Giáo chủ cõi Tây phương Cực Lạc, Đức Phật A Di Đà.
Do lịch sử tồn tại tương đối ngắn ngủi của Vương quốc Phật giáo Đại Lý (chỉ 315 năm), các tác phẩm điêu khắc Phật giáo của vương quốc này hiện nay rất hiếm hoi. Nhiều hiện vật đã bị thất lạc trong cuộc xâm lược của người Mông Cổ, trong khi số khác vẫn chưa được khai quật sau khi bị người Đại Lý chôn giấu trong cuộc chinh phạt.
Một số hiện vật đã được khai quật sau hàng nghìn năm, trong quá trình các dự án xây dựng dưới lòng đất tại Vân Nam, giáp với tỉnh Lào Cai (Tây Bắc Việt Nam). Do đó, việc tìm thấy các tác phẩm điêu khắc Phật giáo Đại Lý trong tình trạng bảo quản tốt là vô cùng hiếm. Những hiện vật còn sót lại hiện nay được trưng bày tại các bảo tàng lớn trên thế giới hoặc nằm trong các bộ sưu tập tư nhân.
Đây là một pho tượng mạ vàng cực kỳ quan trọng và quý hiếm của Trung Quốc, pho tượng Bồ tát A Tha Gia Quán Âm mang pháp khí từ Vân Nam, Vương quốc Đại Lý cổ đại, niên đại thế kỷ 11-12.
- Lô số: 814
- Chiều cao: 38cm
- Nguồn gốc: Bộ sưu tập Pan-Asian (Christian Humann, mất năm 1981), New York, Hoa Kỳ, 1982; Alice Boney, New York, Hoa Kỳ, 1983; Bộ sưu tập Irving, 871.
- Ước tính: 4.000.000-6.000.000 USD
Tin Dai Ly Quoc 10
Một pho tượng mạ vàng khác, cũng cực kỳ quan trọng và hiếm có của Trung Quốc, là pho tượng Bồ tát A Tha Gia Quán Âm từ Vân Nam, Vương quốc Đại Lý cổ đại, niên đại thế kỷ 12.
- Lô số: 813
- Chiều cao: 45,7cm
- Nguồn gốc: Bộ sưu tập tư nhân, Hoa Kỳ, mua tại Tokyo năm 1946; Tài sản của một tư nhân; Christie New York, Hoa Kỳ, ngày 06/11/1980, lô 209; Robert H. Ellsworth, New York, Hoa Kỳ; Bộ sưu tập Irving, 1949.
- Ước tính: 2.000.000-3.000.000 USD
Chi tiết Đấu giá:
- Nhà đấu giá: Christie, New York, Hoa Kỳ
- Địa chỉ: 20, Trung tâm Rockefeller, New York, Hoa Kỳ
- Thời gian Đấu giá: Từ 07:00 ngày 20/03/2019.
- Thời gian xem: Từ 10:00 đến 17:00 các ngày 14-16/03/2019, 17/03/2019, 19/03/2019, và từ 10:00 đến 14:00 ngày 20/03/2019.
Vân Tuyền (Nguồn: The Valu)
Để hiểu sâu hơn về những giá trị văn hóa và lịch sử được lưu giữ qua các di vật, hãy tiếp tục khám phá Đạo phật.
