Sinh – lão – bệnh – tử là vòng tuần hoàn không thể tránh khỏi của mỗi kiếp người, từ bậc đế vương đến thường dân. Dù cuộc sống có biến đổi ra sao, cái kết cuối cùng vẫn là sự quy luật tự nhiên đó, như câu chuyện cô bé thợ dệt đã chứng minh. Khám phá cách quán niệm về lẽ thật này để sống an yên hơn tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Quán niệm về cái chết: Lẽ thật không thể né tránh
Mỗi sinh linh khi chào đời đồng nghĩa với việc bắt đầu hành trình hướng về cái chết. Đây là quy luật tất yếu của cuộc sống, dù ít người dám đối diện trực diện. Từ khoảnh khắc đầu tiên mở mắt chào đời, chúng ta đã bắt đầu đón nhận sự tàn phai của sinh mạng. Sinh và tử luôn song hành, chào đón sự sống cũng chính là chào đón cái chết. Dù ở địa vị nào, từ người bình dân đến bậc đế vương, ai cũng sẽ phải quy luật này. Dù cố gắng tránh né đến đâu, cái chết vẫn sẽ đến, dù ta mong muốn hay không.
Chúng ta sinh ra là để nhận cái chết, nghe vậy có ai sợ không? Nhưng đó là lẽ thật của kiếp sống con người.
Trong dòng chảy sinh tử ấy, mỗi người chúng ta đều đang chờ đợi đến lượt mình, không ai biết trước ai sẽ ra đi trước. Chân lý này áp dụng cho toàn thể nhân loại, và còn rộng hơn thế, cho tất cả chúng sinh. Ai nhận thức rõ lẽ thật này sẽ có một cách sống bình an và sáng suốt hơn. Câu chuyện về cô bé con người thợ dệt là một minh chứng sống động.
Câu chuyện cô bé thợ dệt và bài học quán niệm cái chết
Trong một lần Đức Phật thuyết pháp tại vùng Ãlavi, Ngài đã dạy về pháp quán niệm sự chết. Một cô gái 16 tuổi, con của người thợ dệt, sau khi nghe pháp đã cảm nhận sâu sắc và bắt đầu thực hành quán niệm ngày đêm. Với căn lành từ nhiều đời trước, cô bé đã nhanh chóng thẩm thấu lời dạy của Phật.
Ba năm sau, Đức Phật nhận thấy nhân duyên đã chín muồi để độ cô gái này chứng quả Thánh. Ngài cùng 500 vị Tỳ-kheo đến vùng Ãlavi. Dân chúng địa phương vô cùng vui mừng đón mừng sự kiện này. Cô bé cũng háo hức, nhưng trước khi gặp Phật, cô phải hoàn thành việc dệt vải theo lời dặn của cha.
<img class="lazyload" src="https://chiasedaophat.com/wp-content/uploads/2025/12/1538403885169_2018-01-10-19-47-03907101539147093-0945.png” alt=”Con người sinh ra là để nhận cái chết 2″ width=”1280″ height=”930″ title=”1538403885169_2018-01-10-19-47-03907101539147093-0945″>
Chúng ta đang ngồi đây là đang ngồi để chờ đến phiên mình, vì chưa biết là ai được kêu đi trước. Nói chung, tất cả nhân loại đều phải chết và đó là chân lý.
Sau khi đánh chỉ xong, cô bé mang đến cho cha. Trên đường đi ngang qua Tinh xá, cô dừng lại nhìn vào nơi Đức Phật đang ngồi. Đức Phật nhìn thấy cô và cô hiểu ý, liền tiến vào đảnh lễ và nhập chúng.
Đức Phật hỏi cô: “Con từ đâu đến?”. Cô thưa: “Bạch Thế tôn! Con không biết.” Ngài hỏi tiếp: “Vậy con sẽ đi đâu?”. Cô đáp: “Bạch Thế tôn! Con không biết.” Phật hỏi: “Con không biết sao?”. Cô trả lời: “Bạch Thế tôn! Con biết.” Phật lại hỏi: “Con biết thật chứ?”. Cô đáp: “Bạch Thế tôn! Con không biết.”
“Mạng sống tiếp tục suy giảm từng ngày đêm không bao giờ ngừng, không thể nào tăng lên thì làm sao một kẻ như ta lại không chết?”.
Những người trong pháp hội nghe vậy tỏ ra khó chịu, cho rằng cô bé đang giỡn cợt với Phật. Họ định trách mắng cô, nhưng Đức Phật ra hiệu im lặng và giải thích ý nghĩa lời đáp của cô bé.
Khi Phật hỏi “Con từ đâu đến?”, cô bé hiểu rằng Đức Phật muốn hỏi về nguồn gốc sinh ra, điều mà cô không biết, nên đã đáp “không biết”. Khi Phật hỏi “Con sẽ đi đâu?”, cô hiểu là hỏi về nơi sinh về sau khi chết, điều cô cũng không biết, nên lại đáp “không biết”.
Khi Phật hỏi “Con không biết sao?”, cô bé đáp “con biết” vì cô biết chắc chắn mình sẽ chết. Khi Phật hỏi “Con có biết thật không?”, cô lại đáp “con không biết” vì cô không biết chắc chắn thời điểm chết, dù là ngày hay đêm, sáng hay chiều.
Đức Phật khen ngợi sự thấu suốt của cô bé và giải thích cho đại chúng hiểu rằng, chỉ những ai có tuệ nhãn mới thấy được lẽ thật này, còn người không có tuệ nhãn thì chỉ như kẻ đui mù.
Đối diện với cái chết để sống ý nghĩa
Cuối thời pháp, cô bé chứng quả Tu-đà-hoàn. Sau đó, khi cô đến xưởng dệt, cha cô giật mình kéo khung cửi, vô tình khiến cô tử vong. Ngay lúc đó, cô sinh về cõi trời Đâu-suất. Cha cô sau đó phát tâm xuất gia và chứng quả A-la-hán.
Mạng sống này càng ngày càng giảm dần, bảo đảm đó là triệu chứng phải đi đến cái chết, vậy hãy thường xuyên suy gẫm về lẽ thật này. Đó là điều chúng ta phải biết để mở con mắt pháp cho sáng mà nhìn cuộc đời đúng pháp.
Câu chuyện cho thấy, nhờ thực hành quán niệm về cái chết, cô bé đã chuẩn bị tâm lý vững vàng. Dù chết ở tuổi 16, cô đã chết trong chánh pháp, an nhiên và đạt được quả vị cao. Điều này nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của việc nhận thức và chuẩn bị cho cái chết.
Bồ-tát Tịch Thiên trong tập “Nhập Bồ Tát Hạnh” đã viết:
“Thần chết không đáng tin cậy gì cả, không chờ tội của ta sạch hay chưa. Bất kể có bệnh hay không bệnh, tử thần đều có thể đoạt mạng, cho nên thật không thể ỷ vào sự sống của mình”.
“Kẻ thù hóa thành hư vô, người thân cũng tan đi như mây khói. Thân ta chắc chắn phải chết, tất cả rốt cuộc đều trở về không”.
Thần chết có thể đến bất cứ lúc nào, không phân biệt bệnh tật hay tội lỗi. Vì vậy, không thể ỷ lại vào sự sống mong manh này. Kẻ thù, người thân, và chính bản thân chúng ta rồi cũng sẽ tan biến, tất cả đều trở về hư không. Vậy tranh chấp, hờn giận để làm gì khi tất cả đều vô nghĩa?
Sinh mạng mỗi ngày đều suy giảm, không thể tăng lên. Nhận thức rõ điều này giúp chúng ta mở rộng tuệ nhãn, nhìn nhận cuộc đời đúng đắn hơn.
Chúng ta phải nhớ kỹ, quán kỹ để thấy lẽ thật, để mở con mắt mình luôn thấy pháp; để thường nhớ sinh ra đây là để nhận cái chết, nên khi còn sống tạm một lúc ở đây thì phải sống sao cho xứng đáng.
Sống xứng đáng với từng khoảnh khắc
Đừng để vô minh che lấp, dẫn đến khổ đau, tranh chấp những điều không đáng. Ngay cả một tấc đất hay lời nói cũng có thể trở thành nguyên nhân tranh chấp, nhưng cuối cùng tất cả đều tan biến. Hãy quán chiếu sâu sắc lẽ thật này, mở rộng tuệ nhãn để thấy rõ pháp. Nhận ra rằng sinh ra là để đối diện với cái chết, chúng ta cần sống sao cho xứng đáng với khoảng thời gian tạm bợ này.
Hãy cùng khám phá sâu hơn những triết lý về cuộc đời và cái chết qua lăng kính của Đạo phật.
