Bỏ lại sau lưng vinh hoa phú quý, một vị tỳ khưu trẻ đã dấn thân vào con đường giải thoát, tìm kiếm giá trị cốt lõi của cuộc đời. Liệu hành trình tìm cầu giác ngộ có còn vẹn nguyên ý nghĩa khi đối diện với sự hào nhoáng của thế gian? Hãy khám phá bí mật đằng sau sự lựa chọn phi thường này tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Trong giáo đoàn của Đức Phật có một vị tỳ khưu trẻ xuất thân từ một gia đình giàu có. Thầy sở hữu tuổi trẻ, sức khỏe dồi dào, và có đầy đủ điều kiện để tận hưởng mọi lạc thú thế gian trước khi quyết định xuất gia. Sự giàu có và sự yêu thương chiều chuộng từ bạn bè, người thân đã tạo nên một cuộc sống sung túc, mãn nguyện cho thầy. Tuy nhiên, tất cả những điều đó đã được thầy từ bỏ để dấn thân trên con đường tìm cầu giải thoát.
Một ngày nọ, khi nhà vua đang trên đường dạo chơi trong rừng, ngài đã dừng ngựa lại khi thấy vị tỳ khưu trẻ. Nhà vua tiến lại gần và hỏi: “Thưa đại đức, ngài còn rất trẻ, sức khỏe cường tráng, đang ở độ tuổi đẹp nhất của cuộc đời và lại xuất thân từ gia đình giàu có. Tại sao ngài lại từ bỏ cơ hội hưởng thụ tuổi xuân, từ bỏ gia đình, khoác áo tu hành và sống cô độc? Ngài có cảm thấy cô đơn hay chán nản không?”
Vị tỳ khưu trẻ đáp: “Thưa ngài, khi được nghe những lời giáo huấn của Đức Phật, trong lòng con đã dấy lên một cảm giác cấp bách. Chính sự cấp bách này đã thôi thúc con. Con muốn khai thác những gì quý giá nhất từ thân thể này trước khi từ giã cõi đời. Đó là lý do vì sao con đã từ bỏ cuộc sống thế tục và khoác lên mình chiếc y vàng.”
Nếu bạn vẫn chưa nhận thấy sự cần thiết phải hành thiền một cách khẩn cấp – không chấp trước vào thân thể hay cuộc đời – thì những lời dạy sau đây của Đức Phật có thể sẽ thay đổi suy nghĩ của bạn và thúc đẩy bạn tinh tấn tu tập. Đức Phật dạy chúng ta phải luôn luôn ý thức rằng thân thể này không gì khác hơn là sự kết hợp của danh và sắc. Danh và sắc không thể tồn tại dù chỉ trong khoảnh khắc ngắn ngủi, chúng luôn vận động và biến đổi không ngừng. Một khi đã mang lấy thân tâm này, không có cách nào để ngăn cản nó già đi. Khi còn trẻ, chúng ta mong muốn mau lớn, nhưng khi đã lớn tuổi, chúng ta lại ước mong mình đừng già đi.
Nếu bạn nhận ra rằng mình không làm chủ được bất cứ điều gì và sự sống luôn biến đổi không ngừng, bạn sẽ đón nhận mọi thay đổi xảy đến với tâm trạng an lạc hơn.
Chúng ta mong muốn được khỏe mạnh, nhưng mong cầu đó dường như không bao giờ được thỏa mãn. Suốt cuộc đời, chúng ta phải chịu đựng đau khổ, bất toại nguyện và sự giày vò của bệnh tật. Chúng ta không thể sống mãi mãi. Tất cả chúng ta đều sẽ phải đối mặt với cái chết. Cái chết đi ngược lại với mong muốn của chúng ta, nhưng chúng ta không thể ngăn cản nó. Điều duy nhất chúng ta không biết là khi nào cái chết sẽ đến. Chúng ta không thể ngăn cản sự thay đổi hay biến chuyển của thân thể theo thời gian.
Không một ai trên thế gian này có thể đảm bảo rằng những khát vọng của chúng ta về một cuộc sống phát triển, khỏe mạnh và bất tử sẽ trở thành hiện thực. Con người thường từ chối đối mặt với sự thật. Người già mong muốn trẻ lại. Các nhà khoa học không ngừng tìm kiếm các phương pháp và phát minh ra những thiết bị kỳ diệu để trì hoãn quá trình hủy hoại của con người, thậm chí tìm cách hồi sinh người đã chết. Khi bị bệnh, chúng ta uống thuốc để giảm bớt sự khó chịu. Tuy nhiên, ngay cả khi bệnh tình thuyên giảm, cơn đau có thể tái phát, bởi lẽ chúng ta không thể đi ngược lại quy luật tự nhiên. Chúng ta không thể tránh khỏi già, bệnh, và chết.
Điểm yếu cốt lõi của con người là sự thiếu an toàn. Hãy quan sát các loài sinh vật khác, đặc biệt là con người. Có nơi trú ẩn nào có thể giúp chúng ta thoát khỏi già, bệnh và chết không?
Nếu bạn tích cực hành thiền, bạn sẽ không khỏi ngạc nhiên khi chứng kiến những sự kiện này diễn ra trước mắt mình. Khi bạn có thể trực giác thấy được sự sinh diệt của các hiện tượng thân tâm, bạn sẽ nhận ra rằng không có nơi nào thực sự an toàn để ẩn náu. Dù trí tuệ của bạn chưa đạt đến mức độ này, nhưng việc chiêm nghiệm về sự vô thường của cuộc sống cũng đủ để khơi dậy trong bạn những suy tư cấp bách và một động lực mạnh mẽ để hành thiền. Thiền minh sát có thể dẫn lối bạn đến một nơi thoát khỏi những nỗi sợ hãi này.
Một điểm yếu khác của con người là sự thiếu quyền sở hữu thực sự. Điều này có vẻ lạ lùng. Chúng ta sinh ra, bắt đầu có nhận thức, xây dựng niềm tin, có công việc và mua sắm bằng tiền lương của mình. Chúng ta gọi đó là tài sản của mình. Ở một mức độ nào đó, đó là những gì chúng ta có, không thể phủ nhận. Tuy nhiên, nếu tài sản thực sự thuộc về chúng ta, chúng ta sẽ không bao giờ bị xa rời chúng. Nếu chúng bị hư hỏng hoặc mất đi, làm sao chúng ta có thể gọi đó là sở hữu của mình? Theo nghĩa tuyệt đối, khi con người chết đi, họ không thể mang theo bất cứ thứ gì. Mọi thứ chúng ta có, chúng ta tích trữ, thu thập, đều phải để lại phía sau. Do đó, có thể nói rằng, tất cả chúng sinh đều không có quyền sở hữu thực sự. Vào thời khắc lâm chung, tất cả tài sản đều phải buông bỏ.
Sở hữu có thể được chia thành ba loại. Bất động sản là những thứ chúng ta không thể mang theo như đất đai, nhà cửa. Theo thế gian quan, chúng thuộc về bạn, nhưng bạn buộc phải để lại chúng khi chết. Loại tài sản thứ hai là động sản, là những thứ có thể di chuyển được như bàn ghế, quần áo, đồ dùng. Cuối cùng là kiến thức, nghệ thuật và khoa học, là những tài năng bạn sử dụng để duy trì cuộc sống và gia đình. Chừng nào chúng ta còn có một cơ thể khỏe mạnh, kiến thức và tài sản là vô cùng cần thiết. Tuy nhiên, không có gì đảm bảo chúng ta sẽ không mất mát chúng. Bạn có thể quên đi những gì mình đã học. Bạn có thể bị chính quyền cấm đoán, hoặc gặp những bất hạnh khác khiến bạn không thể sử dụng kiến thức của mình. Ví dụ, một bác sĩ phẫu thuật có thể bị gãy tay hoặc gặp phải các vấn đề thần kinh khiến anh ta không thể tiếp tục hành nghề.
Không một loại tài sản nào kể trên có thể mang lại sự an toàn cho bạn ngay cả khi bạn còn sống trên cõi đời này, nói chi đến kiếp sau. Nếu bạn nhận thức rằng mình không làm chủ được bất cứ thứ gì và sự sống luôn biến đổi không ngừng, bạn sẽ cảm thấy an lạc hơn khi đối mặt với mọi thay đổi.
Gia tài thực sự của chúng ta
Tuy nhiên, có một thứ mà bạn chắc chắn sẽ mang theo khi chết: đó là nghiệp. Nghiệp là kết quả của hành động của chúng ta. Nghiệp tốt và nghiệp xấu sẽ theo ta không rời. Dù có muốn cũng không thể nào xua đuổi được.
Niềm tin rằng nghiệp là gia tài của bạn sẽ thúc đẩy bạn hăng say trong việc hành thiền. Bạn sẽ hiểu rằng những hành động thiện lành là nền tảng, là khoản đầu tư cho hạnh phúc tương lai, còn hành động bất thiện sẽ mang lại đau khổ về sau. Khi đạt được sự thấu hiểu này, bạn sẽ thực hiện nhiều việc thiện xuất phát từ lòng từ bi. Bạn sẽ sẵn lòng giúp đỡ các bệnh viện, những người gặp thiên tai, hỗ trợ gia đình, người thân, chăm sóc người già, người khuyết tật, người cô đơn, bạn bè và những ai cần sự giúp đỡ. Bạn sẽ góp phần tạo dựng một xã hội tốt đẹp hơn bằng cách giữ gìn giới luật trong sạch, có lời nói và hành động đúng đắn. Bạn sẽ mang lại sự bình an cho những người xung quanh bằng cách hành thiền và chế ngự những phiền não đang dâng trào trong tâm. Dần dần, bạn sẽ đạt được tuệ giác và cuối cùng là nhận chân được mục đích tối thượng. Mọi hành động như bố thí, cúng dường, giữ gìn giới luật và hành thiền đều sẽ theo bạn sau khi chết, giống như bóng với hình. Vì vậy, hãy cố gắng làm nhiều việc lành!
Tất cả chúng ta đều là nô lệ của ái dục. Đó là một điều đáng xấu hổ và sai lầm, nhưng đó là sự thật. Ái dục không bao giờ biết đủ, nó vô cùng vô tận và không thể nào thỏa mãn. Khi có được một thứ chưa hoàn toàn như ý, bạn lại tìm cách để có một thứ khác. Và khi đã có được thứ mình thích, bạn lại khao khát một thứ mới lạ hơn. Lòng tham muốn không bao giờ được thỏa mãn. Đó là bản chất cố hữu của con người – một chiếc túi không đáy! Tham ái không bao giờ có thể làm thỏa mãn tham ái. Nếu hiểu đúng đắn chân lý này, chúng ta sẽ không tự hủy hoại bản thân trong việc tìm kiếm sự thỏa mãn. Do đó, Đức Phật đã dạy: “Biết đủ là gia tài lớn lao nhất.”
Hãy lắng nghe câu chuyện về người đan rổ sau đây: Có một người đan rổ bình dị, luôn vui vẻ với công việc của mình. Anh ta ca hát và huýt sáo suốt ngày trong khi ngồi đan rổ. Tối đến, anh trở về căn chòi lá nhỏ bé của mình và có một giấc ngủ ngon lành. Một ngày nọ, một nhà triệu phú đi ngang qua chỗ anh bán rổ. Thấy anh nghèo khó, nhà triệu phú động lòng thương hại và tặng anh một ngàn đồng.
Người đan rổ đón nhận món quà với lòng biết ơn. Anh ta chưa từng có số tiền lớn như vậy trong đời. Anh cầm tiền và trở về căn chòi xiêu vẹo của mình. Anh băn khoăn không biết nên cất giấu số tiền ở đâu. Căn chòi này không hề an toàn. Suốt đêm, anh trằn trọc không ngủ vì lo sợ trộm cắp, sợ chuột gặm nhấm tiền.
Sáng hôm sau, anh mang túi tiền ra nơi anh thường ngồi đan rổ và bán hàng. Tuy nhiên, anh không còn hát hò và huýt sáo như thường lệ nữa, vì tâm trí anh luôn lo lắng cho số tiền. Tối đó, anh lại tiếp tục mất ngủ. Sáng hôm sau, anh mang tiền trả lại cho nhà triệu phú và nói: “Xin hãy trả lại hạnh phúc cho tôi.”
Bạn có nghĩ rằng Đức Phật không muốn bạn tích lũy kiến thức, xây dựng uy tín, hay không muốn bạn làm việc chăm chỉ để kiếm tiền nuôi bản thân và gia đình, cũng như tiết kiệm phòng khi đau ốm hoặc gặp khó khăn? Không hề! Bằng mọi cách, hãy sử dụng cuộc sống và trí thông minh của bạn để đáp ứng các nhu cầu của mình một cách hợp pháp và lương thiện.
Hãy biết đủ, bằng lòng với những gì bạn đang có! Đừng để mình trở thành nô lệ của lòng tham ái. Đó là thông điệp của Đức Phật. Hãy suy ngẫm về sự mong manh của kiếp người, để tận dụng tối đa thân thể và cuộc đời này trước khi nó trở nên quá già yếu, bệnh tật, không còn đủ sức để hành thiền và trở thành một thân thể vô dụng.
Liệu bạn có đang tìm kiếm ý nghĩa sâu sắc hơn về cuộc sống và cách kiến tạo một “gia tài” vĩnh cửu, vượt ra ngoài những vật chất phù du? Hãy cùng khám phá thêm những bài học quý báu trong chuyên mục Đạo phật để tìm câu trả lời.
