Thức tỉnh và thấu hiểu bản chất sâu sắc của vạn vật là mục tiêu tối thượng mà hành trình khai sáng tâm thức hướng tới. Chia sẻ Đạo Phật sẽ cùng bạn khám phá ý nghĩa thực sự của sự giác ngộ, vượt xa những quan niệm thông thường để chạm đến chân lý.
Giác ngộ là gì?
Giác ngộ, bắt nguồn từ tiếng Hán-Việt, mang ý nghĩa “tỉnh thức và thấu hiểu”. Từ “giác” thể hiện sự thức tỉnh, tương tự như ý thơ “Giác lai vạn sự tổng thành hư” (Tỉnh ra muôn sự cũng là hư không) của Nguyễn Trãi. Trong các ngôn ngữ khác, khái niệm này được diễn đạt qua các từ như éveil, illumination (tiếng Pháp), awakening, enlightenment (tiếng Anh), mang sắc thái của sự bừng tỉnh và soi sáng. Gốc từ Pali và Sanskrit là bodhi (phiên âm là bồ-đề), cũng xuất phát từ gốc bud, có nghĩa là “hiểu biết”.
Giác ngộ, hay bodhi, đạt được thông qua trí tuệ Bát nhã. Đây không chỉ là sự hiểu biết dựa trên tri thức hay lý luận thông thường, mà là sự thấu triệt sâu sắc, trải nghiệm trực tiếp từ cuộc sống. Do đó, giác ngộ còn được gọi là tuệ giác.
Chúng ta tu Phật không gì khác hơn là trở về cái chân thật của chính mình.
Trong Đạo Phật, “Đạo” là con đường, còn “Phật” là sự giác ngộ.
Tuy nhiên, khái niệm giác ngộ theo cách hiểu thông thường của thế gian – tức là từ bỏ thói hư tật xấu và trau dồi phẩm hạnh tốt đẹp – chưa hoàn toàn bao hàm ý nghĩa giác ngộ trong Đạo Phật. Giác ngộ theo giáo lý nhà Phật là sự thấu triệt bản chất chân thật của con người, từ khởi thủy đến tận cùng, khám phá ra những điều mà bấy lâu nay chúng ta chưa từng nhận biết.
Về bản chất, giác ngộ là quá trình hướng tới trở thành một vị Phật, đạt đến đỉnh cao của tiềm năng và sự phát triển con người, đây là mục tiêu tối thượng trong Đạo Phật.
Giác ngộ có đồng nghĩa với giải thoát?
Một sự nhầm lẫn phổ biến là đánh đồng giác ngộ với giải thoát, cho rằng khi đã giác ngộ thì tự nhiên sẽ được giải thoát.
Thực tế, khái niệm giải thoát đã tồn tại trước khi Đức Phật xuất hiện và rất phổ biến trong các văn hóa Veda và Upanishad ở Ấn Độ. Theo các truyền thống này, giải thoát chủ yếu đề cập đến việc thoát khỏi vòng luân hồi tái sinh. Ngược lại, trong Đạo Phật, giải thoát tập trung vào việc thoát khỏi khổ đau do phiền não và lậu hoặc gây ra.
Khi đạt đến chân thật viên mãn rồi có những diệu dụng phi thường, tức là chơn không mà diệu hữu, do công năng chuyển thức thành trí.
Thế nào là một bậc giác ngộ?
Giáo lý của Đức Phật bao gồm Tứ Thánh Đế (Khổ, Nguyên nhân của Khổ, Sự Diệt Khổ và Con đường Diệt Khổ), Tam Pháp Ấn (Vô thường, Vô ngã và Khổ), cùng Duyên khởi (sự tương quan, tương duyên, tương hữu giữa vạn vật). Đây là những sự thật mà Ngài đã giác ngộ và truyền dạy.
Việc thấu hiểu sâu sắc những sự thật này cho phép con người tu tập theo Chánh pháp, đi trên con đường Bát Chánh Đạo, bao gồm ba môn tu học chính là Giới, Định và Tuệ. Chỉ khi có sự hiểu biết đúng đắn thì việc thực hành mới có ý nghĩa. Do đó, giác ngộ là tiền đề dẫn đến giải thoát.
Hành trình khám phá bản thể chân thật và khai sáng tâm thức là một phần quan trọng trên con đường tìm hiểu về Đạo phật.
