Ẩn mình trên đồi Câu Lâu, chùa Tây Phương không chỉ là điểm hành hương tâm linh mà còn là kho báu nghệ thuật với 18 pho tượng La Hán độc đáo, mỗi tác phẩm ẩn chứa một câu chuyện và biểu cảm riêng biệt. Hành trình chinh phục 237 bậc đá ong dẫn du khách đến với không gian chiêm nghiệm về lẽ đời và bản thể, nơi vẻ đẹp cổ kính của ngôi chùa, cũng như những bí ẩn về lịch sử của nó, đang chờ bạn khám phá trên chiasedaophat.com.
Chùa Tây Phương ngự trên đồi Câu Lâu.
237 bậc đá ong và 18 pho tượng cổ
Chùa Tây Phương, còn được biết đến với tên Sùng Phúc tự, nổi tiếng không chỉ bởi kiến trúc Phật giáo độc đáo mà còn bởi những giá trị văn hóa, lịch sử sâu sắc. Mặc dù xét về tổng thể kiến trúc, chùa có thể không có những điểm nhấn đột phá so với nhiều ngôi chùa khác, nhưng nơi đây lại sở hữu những pho tượng La Hán đầy bí ẩn và thu hút, mỗi pho mang một thần thái, biểu cảm riêng biệt, đã đi vào thi ca và tâm thức người Việt.
Việc chinh phục 237 bậc đá ong để lên tới chân các pho tượng La Hán không chỉ là một hành trình vật lý mà còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Trong không gian tĩnh lặng, khi chiêm ngưỡng từng pho tượng, du khách có thể suy ngẫm về sự vô thường của cuộc sống và bản ngã con người.
Chùa Tây Phương tọa lạc tại thôn Yên, xã Thạch Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Lịch sử hình thành và niên đại xây dựng của ngôi chùa này vẫn là một đề tài còn bỏ ngỏ đối với giới sử học, gợi nhớ câu thơ của Huy Cận: “Một câu hỏi lớn không lời đáp/Cho đến bây giờ mặt vẫn chau”.
Đường lên chùa Tây Phương trải qua 237 bậc đá ong. Ảnh: T.G
Từ chân đồi Câu Lâu, con đường đá ong với 237 bậc dẫn lên ngôi thiền tự cổ kính. Đồi Câu Lâu, với hình dáng tựa đóa sen vươn lên giữa vùng đất bằng phẳng, mang đến một khung cảnh thanh bình. Hai bên đường lên chùa là những ngôi nhà cổ kính, nơi sinh sống của những người dân đã gắn bó với chùa qua nhiều thế hệ. Họ sống chan hòa với không gian tâm linh, và âm thanh tụng kinh, gõ mõ từ chùa dường như đã thấm nhuần vào đời sống, giúp họ giữ gìn tâm an lạc.
Những bậc đá ong với màu vàng sậm, nhuốm màu thời gian và phủ đầy rêu phong, tạo nên một không gian u tịch, cổ kính cho chốn thiền môn. Theo lời kể của các cao niên, xưa kia, đồi Câu Lâu từng là nơi sinh sống của nhiều loài muông thú, và có lẽ, chúng cũng đã cảm nhận được những lời kinh kệ, đạt được sự an lạc trong tâm hồn.
Con số 237 bậc đá ong, dù không mang một ý nghĩa triết học rõ ràng, nhưng có thể được liên tưởng đến 237 thử thách mà con người cần vượt qua trên hành trình tìm kiếm sự giác ngộ.
Bảo vật Quốc gia
Tổng thể chùa còn trên 60 bức tượng cổ. Ảnh: T.G
Theo Ni sư Thích Đàm Thủy, Trụ trì chùa Tây Phương, các nhà khoa học vẫn đang tranh luận về niên đại xây dựng chùa, có ý kiến cho rằng chùa được dựng vào thời nhà Mạc. Tuy nhiên, đến đầu thế kỷ 17, chùa đã trải qua một lần đại tu lớn. Hai tấm bia đá cổ trong chùa, dù chữ đã mờ, vẫn còn đọc được tên bia: “Tín thí” và “Tây Phương sơn Sùng Phúc tự thạch bi”.
Vào năm 1632, dưới thời vua Lê Thần Tông, chùa được xây dựng thêm thượng điện 3 gian, hậu cung và hành lang 20 gian. Khoảng vài chục năm sau, Tây Đô vương Trịnh Tạc đã cho xây dựng lại chùa và tam quan. Đến năm 1794, dưới triều đại nhà Tây Sơn, chùa tiếp tục được đại tu và mang tên “Tây Phương cổ tự”, giữ nguyên hình dáng kiến trúc như ngày nay.
Điểm nhấn giá trị nhất của chùa Tây Phương, cũng là Bảo vật Quốc gia, chính là bộ tượng cổ được chế tác từ gỗ mít, phủ sơn son thếp vàng lộng lẫy. Nhiều pho tượng có kích thước lớn hơn người thật, toát lên vẻ uy nghiêm và thần khí.
Một trong 18 vị La Hán có trong chùa Tây Phương.
Du khách khi đến chùa Tây Phương thường bị cuốn hút bởi những pho tượng La Hán. Trong số đó, có 18 pho tượng La Hán với đủ các tư thế đứng, ngồi, mỗi pho mang một biểu cảm độc đáo. Có pho trầm tư hướng lên trời, có pho lại biểu lộ sự hững hờ với thế tục, ẩn chứa nụ cười bí ẩn, nửa tinh nghịch, nửa mỉa mai.
Một số pho tượng thể hiện niềm hân hoan, dáng người tròn trịa, khỏe khoắn, trong khi những pho khác lại mang vẻ mặt đăm chiêu, suy tư. Có pho như đang trò chuyện, tâm sự với ai đó, hoặc đang băn khoăn, phân tích một vấn đề.
Đặc biệt, có những pho tượng La Hán với thân hình gầy gò, khuôn mặt dài, gò má cao, môi mỏng. Theo nhận định của nhà điêu khắc Lê Đình Quỳ, những pho tượng này đã khắc họa y phục một cách chân thực và đẹp đẽ đến kinh ngạc. Dáng vẻ tự nhiên, tay cầm gậy, tay đặt trên gối, cùng với đôi bàn tay khắc họa rõ từng đốt xương, cho thấy tài nghệ phi thường của những người thợ mộc xưa.
Nhiều bài học không dễ hiểu
Kiến trúc nhà chùa vẫn giữ nguyên từ khi đại tu thời Tây Sơn.
Chùa Tây Phương không phải là một địa điểm du lịch rộng lớn, nên nếu chỉ đến để ngắm cảnh thì có lẽ sẽ không trọn vẹn. Tuy nhiên, nơi đây lại là cơ hội để du khách gặp gỡ các cao tăng và có những cuộc đối thoại sâu sắc về Phật pháp.
Ngồi dưới cổng chùa, Ni sư Thích Đàm Thủy đã giải thích về khái niệm “mạt pháp”. Theo lời dạy của Đức Phật, giáo pháp trải qua ba thời kỳ: Chánh Pháp (thời kỳ Đức Phật còn tại thế, huy hoàng nhất), Tượng Pháp (500 năm sau khi Phật nhập diệt, giáo lý còn, hành trì có kết quả), và Mạt Pháp (1000 năm sau Tượng Pháp, giáo lý còn nhưng hành trì và chứng quả trở nên hiếm hoi, niềm tin chỉ còn mang tính quán tính).
Âm thanh tụng kinh, gõ mõ vang vọng trong gió mát, gợi lên những suy ngẫm sâu sắc về ý nghĩa cuộc sống. Sự hưng thịnh của Phật pháp không nằm ở quy mô chùa chiền hay tiếng chuông lớn, mà thể hiện ở tâm và cách sống của mỗi cá nhân.
Câu thơ của Vua Trần Nhân Tông: “Ngàn sông đầy nước, ngàn trăng hiện/ Muôn dặm không mây, muôn dặm trời” không chỉ miêu tả cảnh vật mà còn ẩn chứa lời khuyên về thái độ sống lạc quan, ngay cả khi đối mặt với nghịch cảnh. Những gì con người cho là thành tựu, tự mãn hay kiêu hãnh, suy cho cùng, cũng chỉ là phù du, tan biến như mây khói hay ánh trăng.
Phật pháp hướng dẫn con người cách kiểm soát bản thân, chuyển hóa những cảm xúc tiêu cực như sân hận, tham lam, đố kỵ, ích kỷ, ương bướng hay cố chấp thành những phẩm chất tích cực như từ bi, nhẫn nại, bố thí, ngưỡng mộ, độ lượng, nhu hòa và hỷ xả.
Khi được hỏi về mối quan hệ giữa từ bi và chính kiến, Ni sư Thích Đàm Thủy khẳng định chúng không mâu thuẫn. Từ bi là thái độ sống, còn chính kiến là thái độ trong các vấn đề xã hội. Một người có thể có hoặc không có chính kiến, nhưng vẫn có thể sống với lòng từ bi.
Lòng từ bi không có nghĩa là yêu thương kẻ thù. Nó thể hiện ở việc không gây hại, không đánh đập, nhưng vẫn nhận thức rõ ràng về bản chất của mối quan hệ. Lòng từ bi ở mức độ sâu sắc có thể cảm hóa được cả những kẻ thù.
Mục tiêu cuối cùng của Phật pháp là giúp con người đạt được sự giác ngộ, thoát khỏi vô minh. Việc đến thăm các danh lam cổ tự như chùa Tây Phương chỉ với mục đích ngắm cảnh có thể là chưa đủ. Điều quan trọng mà mỗi người cần “vãng” tới, có lẽ, chính là sự chiêm nghiệm về bản thân mình.
“Chùa Tây Phương được Thủ tướng Chính phủ trao quyết định là Di tích quốc gia đặc biệt vào tháng 12.2015. Mỗi năm có khoảng gần một triệu người đến tham quan chùa Tây Phương”, ông Vũ Đình Thành, Chủ tịch UBND xã Thạch Xá cho biết.
Theo Trần Hòa (Giadinh.net.vn)
Những pho tượng cổ tại chùa Tây Phương ẩn chứa nhiều câu chuyện lịch sử và nghệ thuật độc đáo, mời bạn khám phá thêm những giá trị tâm linh sâu sắc trong chuyên mục Đạo phật.
