Khám phá một di tích lịch sử văn hóa độc đáo tại Hải Dương, nơi lưu giữ những giá trị tâm linh và kiến trúc cổ kính hàng thế kỷ. Ngôi chùa này, với lịch sử hình thành và trùng tu qua nhiều triều đại, hứa hẹn mang đến một hành trình chiêm nghiệm sâu sắc. Tìm hiểu thêm tại Chia sẻ Đạo Phật.
Khám phá nét độc đáo của chùa Đồng Neo: Ngôi cổ tự lưu giữ nhiều di vật quý tại Hải Dương
Chùa Đồng Neo, tọa lạc tại thôn Cập Thượng, xã Tiền Tiến, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương, là một công trình kiến trúc cổ kính và có giá trị lịch sử văn hóa sâu sắc. Ngôi chùa đã được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa vào ngày 31 tháng 12 năm 1997.
Theo sử sách, vùng đất này xưa kia từng là một dòng sông lớn, nối liền sông Thái Bình và đổ ra biển. Vào năm 1527, dưới thời Hậu Lê, nhận thấy đây là vùng đất linh thiêng, người dân địa phương đã dựng lên một ngôi chùa nhỏ bằng tre và lá để thờ Phật, phục vụ nhu cầu tín ngưỡng và giáo hóa cộng đồng về đạo đức, lòng nhân ái.
Đến năm 1693, dưới thời vua Nhân Tông (niên hiệu Chính Hòa), ngôi chùa được nhân dân phát tâm công đức xây dựng lại và giữ gìn gần như nguyên trạng cho đến ngày nay. Trải qua nhiều thế kỷ, chùa Đồng Neo đã có nhiều tên gọi khác nhau như Linh Ứng tự, Đồng Neo Tự, và cuối cùng là chùa Đồng Neo như ngày nay.
Kiến trúc độc đáo mang đậm dấu ấn lịch sử
Chùa Đồng Neo sở hữu kiến trúc “Nội công ngoại quốc”, một phong cách đặc trưng của thời Hậu Lê, với những hoa văn chạm trổ tinh xảo. Ngôi Tam Bảo được xây dựng theo hình chữ Đinh, bao gồm 7 gian tiền đường và 3 gian hậu điện. Vật liệu xây dựng chủ yếu là gạch Bát Tràng cổ và gỗ lim quý.
Điểm nhấn kiến trúc là bốn mái đao cong vút chạm trổ đầu rồng ở bốn góc mái, mang đậm nét đặc trưng của thời Hậu Lê với kiểu “chồng rường” và “thượng rường hạ bẩy”. Hệ thống cột gỗ lim vững chãi, đường kính 0,40m, được đặt trên những chân tảng đá cổ.
Lối kiến trúc truyền thống này đã tạo nên không gian rộng lớn cho nghệ thuật chạm khắc gỗ dân gian. Các chi tiết như đầu dư, dép hoành, cốn mê, cửa võng… đều được chạm khắc tinh xảo với các đề tài trang trí phong phú như rồng, phượng, hoa lá, cùng cảnh sắc thiên nhiên, thể hiện sự hòa quyện giữa con người, tự nhiên và tín ngưỡng – một đặc điểm nổi bật của kiến trúc đồng bằng Bắc Bộ.
Kho báu di vật và cổ vật quý giá
Bên trong ngôi Tam Bảo, chùa Đồng Neo còn lưu giữ nhiều tượng Phật quý giá có niên đại từ thời Hậu Lê. Cách bài trí tượng thờ theo phong cách chùa miền Bắc, kết hợp quan điểm Tam giáo đồng nguyên, bao gồm các pho Tam Thế, Tam Thánh Tây Phương, tượng Đức Bản Sư, tượng Di Lặc, tượng Ngọc Hoàng Thượng Đế, Nam Tào, Bắc Đẩu và tòa Cửu Long.
Các đồ thờ trong chùa đều được chế tác từ gỗ và chạm khắc vô cùng tinh xảo. Đặc biệt, chùa còn lưu giữ những bức hoành phi, câu đối cổ có niên đại từ thời Nguyễn, cùng hơn 100 bản khắc gỗ mít chứa đựng kinh Lăng Nghiêm và kinh Viên Giác.
Nhà Tổ của chùa, từng được kiến trúc theo hình chữ Nhị và đã tháo dỡ một phần để phục vụ kháng chiến, hiện nay vẫn thờ tượng Tổ Bồ Đề Đạt Ma và chư vị Tổ sư quá cố, đều là những tác phẩm điêu khắc cổ độc đáo.
Ngoài ra, chùa còn lưu giữ nhiều cổ vật quý giá qua nhiều thế hệ:
- Thống đá đựng nước: Niên đại thời vua Lê Hy Tông, năm Chính Hòa thứ 23 (1702), do một gia đình họ Nguyễn dâng cúng.
- Chuông cổ: Đúc từ thời Hậu Lê, niên hiệu Chính Hòa thứ 21 (1700). Tiếng chuông đã gắn bó với dân làng qua hơn 300 năm.
- Các bia đá cổ: Bao gồm Bia đá Đồng Neo (khắc chữ 4 mặt, năm 1679), Bia đá Linh ứng tự (năm 1895), Bia đá Hậu Phật ký (năm Duy Tân thứ 5 – 1911).
- Cây hương đài bằng đá: Phía trước tháp chuông, cao 1,2m, có khắc ghi niên hiệu Lê triều Chính Hòa, năm Kỷ Mão (1699).
Vườn tháp cổ kính
Chùa Đồng Neo còn có một vườn tháp cổ kính với nhiều ngôi tháp mang giá trị lịch sử và nghệ thuật:
- Tháp Minh Quang: Xây bằng gạch 3 tầng, ghi trên bia tháp là năm Tự Đức thứ nhất (1864), thờ Hòa Thượng Thích Chiếu Khuông.
- Tháp Thiên quan: Tháp gạch 3 tầng, xây dựng thời vua Minh Mệnh (1827).
- Tháp Phả Đồng Minh: Xây dựng từ thời Nguyễn, thờ 3 vị sư: Phổ Chiêu, Phổ Hiếu, Phổ Nghiêm.
- Tháp đá 3 tầng: Được xem là tháp có giá trị nhất, xây dựng năm Tân Dậu, thờ Hòa thượng Thích Tường Tường. Trên tháp có đôi câu đối ý nghĩa về công hạnh tu tập và sự nghiệp hoằng pháp.
Đứng trước sân chùa, nhìn ra cổng chính phía Tây, du khách sẽ cảm nhận được không gian thanh bình, yên ả với cánh đồng lúa xanh mướt trải dài. Lối kiến trúc hài hòa, khung cảnh sơn thủy hữu tình cùng mặt nước tĩnh lặng của hai giếng thiên nhiên tạo nên một không gian thư thái, giúp du khách tạm quên đi những ưu tư đời thường khi hành hương về chùa.
Câu chuyện về nhà sư liệt sĩ Nguyễn Văn Bể
Một câu chuyện đặc biệt tại chùa Đồng Neo là về Sư ông Nguyễn Văn Bể, một nhà sư đã hy sinh anh dũng trong kháng chiến và được Nhà nước công nhận là liệt sĩ.
Theo lời kể, sau khi Hòa thượng Thích Tường Tường viên tịch, Hòa thượng Thích Thanh Trúc kế nhiệm trụ trì và đã nhận nuôi một cậu bé mồ côi tên Nguyễn Văn Bể. Lớn lên trong cửa Phật, chú tiểu Nguyễn Văn Bể quyết tâm xuất gia học đạo.
Trong những năm kháng chiến chống Pháp, chùa Đồng Neo là cơ sở cách mạng, nuôi giấu cán bộ Việt Minh. Sau Cách mạng Tháng Tám, nhà sư Nguyễn Văn Bể đã cùng Hòa thượng Thích Thanh Trúc tham gia hoạt động cách mạng và gia nhập bộ đội Bắc Hà.
Tháng 6 năm 1952, trong một trận đánh tại xã Cẩm Chế, nhà sư Nguyễn Văn Bể đã anh dũng hy sinh. Để ghi nhớ công ơn, người dân địa phương suy tôn ông là Sư ông, liệt sĩ Nguyễn Văn Bể. Hàng năm, nhà chùa tổ chức giỗ Sư ông vào ngày 2 tháng 6 Âm lịch.
Đại đức Thích Đạo Mẫn, trụ trì chùa, chia sẻ niềm tự hào về tấm gương hy sinh của Sư ông Nguyễn Văn Bể, đồng thời xem đó là bài học quý báu để giáo dục các tăng ni, phật tử về tinh thần “hộ quốc an dân”. Ước nguyện lớn nhất của nhà chùa và người dân là tìm được mộ phần của Sư ông để đưa hài cốt về an táng tại nghĩa trang địa phương.
Hiện nay, chùa Đồng Neo đang có dấu hiệu xuống cấp, đặc biệt là ngôi Tam Bảo với nền điện bị lún, tường nghiêng, nứt và hệ thống khung gỗ, cột kèo đã bị mối mọt. Nhà chùa đang kêu gọi sự đóng góp từ cộng đồng để trùng tu, bảo tồn ngôi cổ tự linh thiêng này cho các thế hệ mai sau.
Theo Đức Tùy
Khám phá sâu hơn về ý nghĩa và những giá trị tâm linh tại chùa Đồng Neo, mời bạn cùng tìm hiểu thêm trong chuyên mục Đạo phật.
