Tìm hiểu về con đường tu tập khổ hạnh, hạnh đầu đà, một phương pháp cổ xưa được nhiều bậc giác ngộ thực hành. Khám phá ý nghĩa sâu xa và cách nó giúp vượt qua phiền não. Truy cập Chia sẻ Đạo Phật để biết thêm chi tiết.
Hạnh đầu đà: Con đường tu tập khổ hạnh và ý nghĩa sâu xa
Hạnh đầu đà, một phương pháp tu tập khổ hạnh, đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ con đường thoát ly tham dục, rèn luyện thân tâm và loại bỏ phiền não. Ngay cả trong thời Đức Phật còn tại thế, nhiều đệ tử của Ngài đã tu tập 13 hạnh đầu đà và đạt được giác ngộ.
Lời Phật dạy về hạnh đầu đà
Giáo lý Phật giáo nhấn mạnh giáo lý Trung đạo, tránh xa hai thái cực là dục lạc và khổ hạnh. Đức Phật đã thành tựu giác ngộ nhờ tuân theo con đường này. Tuy nhiên, đối với những ai có khả năng chịu đựng sự thanh bần và thực hành hạnh đầu đà suốt đời, Đức Phật vẫn dành lời tán thán.
Đức Phật Thích Ca Mâu Ni chứng đắc đạo quả Vô thượng Bồ đề sau 49 ngày thiền định
Trong số các đệ tử của Đức Phật, Tôn giả Đại Ca-diếp là một tấm gương điển hình, đã giữ gìn hạnh đầu đà trọn đời. Mặc dù khi tuổi già sức yếu, Đức Phật đã khuyên Ngài nên từ bỏ hạnh khất thực và các hạnh đầu đà khác, thay vào đó nhận lời thỉnh mời và y áo từ các thí chủ. Tuy nhiên, Tôn giả vẫn kiên định với con đường tu tập của mình. Điều này không chỉ xuất phát từ sự quen thuộc với hạnh đầu đà mà còn mang một ý nghĩa sâu sắc, gửi gắm đến các thế hệ Tăng Ni, Phật tử sau này.
Một đoạn kinh ghi lại: “Bấy giờ Tôn giả Đại Ca-diếp trụ A-lan-nhã. Đến giờ khất thực, Tôn giả không phân biệt giàu nghèo. Tôn giả ở một nơi, ngồi một chỗ hoặc dưới gốc cây, hoặc ngoài đồng trống, hoặc ở chỗ vắng vẻ trọn không dời đổi, mặc áo năm mảnh, hoặc giữ ba y, hoặc ở gò mả, hoặc ăn một bữa, hoặc ăn chính ngọ, hoặc hành đầu đà mặc dù tuổi cao già cả. Bấy giờ Tôn giả Đại Ca-diếp ăn xong liền đến dưới một cội cây thiền định, thiền định xong, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa sang y phục, đi đến chỗ Thế Tôn. Bấy giờ Thế Tôn từ xa trông thấy Ca-diếp đến. Thế Tôn bảo rằng: – Khéo đến, Ca-diếp! Ca-diếp đến chỗ Phật cúi lạy rồi ngồi một bên. Thế Tôn dạy rằng: – Ca-diếp! Nay Thầy đã lớn tuổi, già cả, quá suy, lọm khọm, vậy Thầy nên bỏ hạnh khất thực, cho đến các hạnh đầu đà, mà nên nhận lời mời của các trưởng giả và nhận y áo.”
Tôn giả Đại Ca-diếp đã đáp: “Con không dám theo lời Như Lai dạy. Vì sao? Vì nếu Như Lai không thành đạo Vô thượng Chánh chân, thì con ắt thành Bích-chi Phật, mà Bích-chi Phật trọn hành A-lan-nhã. Đến giờ khất thực, con không phân biệt giàu, nghèo. Con ở một nơi, ngồi một chỗ hoặc ngồi dưới gốc cây, hoặc ngoài đồng trống, hoặc chỗ vắng vẻ trọn chẳng dời đổi, hoặc mặc áo năm mảnh, hoặc giữ ba y, hoặc ở gò mả, hoặc ăn một bữa, hoặc ăn đúng ngọ, hoặc hành đầu đà. Nay con chẳng dám bỏ thói cũ mà học hạnh khác.”
Thế Tôn liền bảo: “Lành thay! Lành thay, Ca-diếp! Thầy có nhiều lợi ích, độ người vô lượng, rộng đến tất cả Trời, Người đều được độ. Vì sao? Ca-diếp! Nếu hạnh đầu đà này được ở đời thì pháp của Ta cũng sẽ được lâu dài ở đời. Nếu có pháp ở đời, thì thiên đạo tăng thêm, ba đường ác liền giảm. Cũng vậy, thánh Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, đạo Tam thừa đều còn ở đời. Này các Tỳ-kheo, hãy học như Ca-diếp tu tập.” (Kinh Tăng nhất A-hàm, tập I, phẩm Nhập đạo, VNCPHVN ấn hành, 1997, tr145).
Hạnh đầu đà – Phương tiện rèn luyện thân tâm
Hạnh đầu đà (Dhuta), theo nghĩa tiếng Phạn, là hạnh tu khổ hạnh nhằm mục đích đoạn trừ tham ái. Có 13 hạnh đầu đà được đề cập, bao gồm:
- Y phục vá: Sử dụng y phục được chắp vá từ những mảnh vải vụn, không cầu kỳ, sang trọng.
- Chỉ dùng ba y: Giới hạn số lượng y áo chỉ còn ba tấm, không tích trữ dư thừa.
- Khất thực: Nhận thức ăn từ sự bố thí của mọi người, không phân biệt sang hèn.
- Ăn một bữa trưa: Chỉ ăn một lần trong ngày, vào khoảng thời gian từ sáng đến trưa.
- Không ăn quá no: Ăn vừa đủ no, không để bụng quá đầy.
- Không giữ tiền bạc: Tuyệt đối không tích trữ hay sử dụng tiền bạc.
- Sống độc cư: Sống một mình, tránh xa sự ồn ào, náo nhiệt.
- Sống trong nghĩa địa: An trú tại các khu nghĩa địa, nơi thường vắng vẻ và ít người lui tới.
- Sống dưới gốc cây: Nương tựa vào bóng mát của cây cối để trú ngụ, không xây dựng chỗ ở cố định.
- Sống ngoài trời: Không ở trong nhà hay nơi có mái che, chấp nhận mọi điều kiện thời tiết.
- Thường du hành: Không ở yên một chỗ, thường xuyên di chuyển, hoằng pháp.
- Ngồi ngủ: Không nằm ngủ, chỉ ngồi thiền hoặc nghỉ ngơi trong tư thế ngồi.
- Ăn các loại rau quả: Chỉ ăn các loại rau quả có được từ việc nhặt nhạnh.
Mặc dù một số phương diện của hạnh đầu đà có nét tương đồng với các hình thức khổ hạnh của ngoại đạo, mục đích của hạnh đầu đà hoàn toàn khác biệt. Hạnh đầu đà là một phương tiện hữu hiệu, hỗ trợ đắc lực cho quá trình đoạn trừ tham dục, giúp hành giả thành tựu Giới, tăng trưởng Định và viên mãn Tuệ. Đức Phật đã khẳng định: “Hạnh đầu đà này được ở đời thì pháp của Ta cũng sẽ được lâu dài ở đời, thiên đạo tăng thêm, ba đường ác liền giảm, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm đều còn ở đời.”
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc một tu sĩ có thể thực hành trọn vẹn hoặc thậm chí một vài hạnh đầu đà là điều vô cùng hiếm hoi. Tuy nhiên, công hạnh của Tôn giả Đại Ca-diếp, bậc Thánh đệ nhất về hạnh đầu đà, vẫn là lời nhắc nhở quý báu về một lối sống giản dị, thanh bần, biết đủ và mong cầu ít. Điều này giúp người tu hành tránh bị vướng mắc quá nhiều vào những nhu cầu vật chất như ăn, mặc, ở, cũng như các đối tượng của ngũ dục và ngũ trần. Giải thoát, theo ý nghĩa cơ bản nhất, là sự không bị ràng buộc, không bị chấp trước, sống một cách tự tại và thong dong trong mọi hoàn cảnh của đời sống.
