Bồ đề tâm, gốc rễ của sự giác ngộ và là yếu tố thiết yếu dẫn đến Phật quả, không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn hiện hữu qua lòng từ bi sâu sắc. Hành trình nuôi dưỡng tâm hướng thiện này bắt đầu từ những tình cảm gần gũi nhất, lan tỏa ra cả thế giới, mang đến hạnh phúc đích thực. Khám phá cách vun bồi Bồ đề tâm tại Chiasedaophat.
Bồ đề tâm là nền tảng cho sự giác ngộ, là yếu tố thiết yếu mà mọi vị Phật trong quá khứ, hiện tại và tương lai đều phải vun bồi để đạt được Phật quả viên mãn.
Lòng Từ Bi: Cội Nguồn Hạnh Phúc Vô Biên
Lòng từ bi, một phẩm chất thiêng liêng, là nền tảng cho hạnh phúc cá nhân và sự an lạc chung của vạn loài. Ảnh minh họa
Trong mọi hoàn cảnh, lòng từ bi luôn giữ vai trò cốt yếu, là khởi nguồn cho cả hạnh phúc thế gian lẫn xuất thế gian. Bản chất từ bi vốn có sẵn trong mọi chúng sinh, ngay cả các loài vật hoang dã cũng thể hiện qua việc chăm sóc con cái. Ngay cả những người bị xem là ích kỷ nhất cũng dành tình cảm cho gia đình và bạn bè.
Đặc biệt, lòng biết ơn đối với cha mẹ, nhất là người mẹ đã sinh thành và nuôi dưỡng, là một phẩm hạnh quý báu, được giáo lý Phật Đà nhấn mạnh. Khi thực hành tâm từ bi, chúng ta nên bắt đầu từ tình yêu thương dành cho mẹ, sau đó lan tỏa đến gia đình, bạn bè, người thân, rồi đến những người xa lạ, và cuối cùng là cả những người từng đối xử không tốt với mình. Việc thường xuyên quán tưởng như vậy sẽ giúp nuôi dưỡng Bồ đề tâm, tâm hướng đến sự giác ngộ.
Sự Khác Biệt Giữa Tình Yêu Thương Thế Gian và Lòng Bi Mẫn Phật Giáo
Lòng từ bi theo giáo lý Phật Đà mang lại sự bao dung vô hạn, không phân biệt, không bị chi phối bởi tham ái hay sân hận. Ảnh minh họa
Tình yêu thương và lòng bi mẫn trong đời sống thường nhật thường mang tính cá nhân và có điều kiện. Ví dụ, tình yêu của người mẹ dành cho con cái là mong muốn con luôn khỏe mạnh, hạnh phúc, thoát khỏi khổ đau. Tuy nhiên, tình cảm này thường bị giới hạn bởi mối quan hệ thân thuộc và có thể bị chi phối bởi vô minh, tham ái hay sân hận. Chúng ta dễ dàng yêu thương và mong điều tốt đẹp cho người thân, bạn bè, nhưng lại khó lòng dành điều đó cho kẻ thù.
Ngược lại, lòng từ bi trong giáo lý Phật giáo có phạm vi rộng lớn, không phân biệt, không bị ràng buộc bởi sân giận hay tham ái. Đó là tâm nguyện chân thành mong cho tất cả chúng sinh đạt được hạnh phúc, an lạc và giải thoát khỏi mọi khổ đau cùng nguyên nhân của nó. Đây chính là lòng từ bi vô điều kiện.
Mọi chúng sinh đều khao khát nhận được tình yêu thương và lòng bi mẫn, mong muốn thoát khỏi khổ đau và tìm kiếm hạnh phúc. Tuy nhiên, do sự tập trung vào bản thân và việc khó cảm nhận nỗi đau của người khác, chúng ta thường không thể hiện sự quan tâm đến họ.
Khi chứng kiến cảnh tượng đau lòng như việc các loài vật bị giết mổ, chúng ta có thể không cảm thấy phẫn nộ hay khởi sinh lòng bi mẫn, bởi vì chúng ta không đồng cảm với nỗi đau của chúng. Ngược lại, một vết kim châm vào người mình cũng có thể khiến ta kêu lên vì đau đớn. Sự khác biệt trong cách đối xử này xuất phát từ việc chúng ta thường đặt mình lên trên người khác. Để phát triển lòng từ bi chân chính, chúng ta cần tập đặt mình vào vị trí của người khác, chấm dứt việc gây tổn hại và bắt đầu giúp đỡ chúng sinh.
Động Cơ Hành Động Quyết Định Tính Thiện Ác
Đức Phật dạy rằng, động cơ khởi phát một hành động sẽ quyết định tính thiện hay ác của hành động đó, bất kể quy mô. Ảnh minh họa
Đức Phật đã chỉ dạy: “Động cơ phát khởi hành động là tốt hay xấu sẽ quyết định hành động đó thiện hay bất thiện, bất kể là nhỏ hay lớn.” Dựa trên nguyên tắc này, động cơ và hành động có thể được phân loại thành bốn nhóm:
- Động cơ tốt, hành động không tốt.
- Động cơ xấu, hành động tốt.
- Cả động cơ và hành động đều tốt.
- Cả động cơ và hành động đều xấu.
Ví dụ cho nhóm đầu tiên là người mẹ phạt con với ý định tốt. Nhóm thứ hai có thể là kẻ thù mời ăn cơm nhưng bỏ thuốc độc. Nhóm thứ ba là người thực hiện hành động bố thí, giúp đỡ người khác. Nhóm thứ tư là những kẻ cố ý hãm hại người khác. Trong bốn nhóm này, nhóm thứ hai và thứ tư là đáng lo ngại nhất, vì chúng được xem là hành động bất thiện và cần tránh xa.
Thực hiện hành động xấu với động cơ tốt không hoàn toàn xấu. Thực hiện hành động tốt với động cơ tốt là điều đáng khen ngợi. Ngược lại, hành động bất thiện với động cơ bất thiện sẽ dẫn đến nghiệp ác và khổ đau. Nếu động cơ và hành động trái ngược nhau, nghiệp quả sẽ bao gồm cả tốt và xấu. Chỉ khi cả động cơ và hành động đều tốt, chúng ta mới gặt hái được quả tốt.
Chúng ta cần tránh xa những hành động bất thiện đi kèm với động cơ xấu, bao gồm bạo lực, sát sinh, đánh đập, hay những lời nói, ý nghĩ gây bất an, sợ hãi, sân giận cho người khác. Tất cả những điều này đều là hành động bất thiện, tổn hại đến chúng sinh khác và vi phạm lời nguyện quy y. Hãy luôn thực hiện những hành động chân chính và bất bạo lực.
Dù chúng ta có thể cảm thông với những người đang chịu khổ vì đói nghèo, bệnh tật, chúng ta lại ít đồng cảm với những người không gặp phải những thiếu thốn vật chất đó. Điều này là do thiếu lòng từ bi vô điều kiện. Nếu suy ngẫm sâu sắc, chúng ta sẽ nhận ra rằng mọi chúng sinh, dù đang hạnh phúc hay khổ đau, đều sẽ trải qua những biến đổi vô thường của luân hồi. Ngay cả sự giàu có, quyền lực hay danh tiếng cũng không thể tránh khỏi cái chết. Vì vậy, lòng thương xót cần được lan tỏa đến tất cả.
Để phát triển tâm Bồ đề, cần nhận thức rằng mọi chúng sinh trong vô lượng kiếp đều từng là mẹ của chúng ta. Ảnh minh họa
Để tiến xa hơn trên con đường tu tập, những ai mong muốn phát triển tâm Bồ đề cần thấu hiểu rằng mọi chúng sinh trong vô lượng kiếp đã từng là mẹ của chúng ta. Hãy tưởng tượng tình yêu thương vô bờ bến mà các loài vật, từ chim chóc, côn trùng đến thú mẹ, dành cho con cái. Tình yêu thương và sự chăm sóc mà cha mẹ trong đời này dành cho ta cũng tương tự như tình yêu mà tất cả chúng sinh từng là mẹ của ta đã dành cho ta.
Khi suy ngẫm về điều này, chúng ta sẽ khởi lên tâm nguyện báo đáp công ơn của những chúng sinh từng là mẹ, đang chịu khổ đau trong luân hồi. Từ đó, chúng ta tha thiết mong cầu thành tựu Phật quả để giải thoát cho họ. Như Đức Phật Di Lặc đã dạy: “Bồ đề tâm được phát triển vì lợi ích của người khác, chỉ qua đó mới có thể thành tựu được giác ngộ tối thượng.”
Để thực hành lòng từ bi, chúng ta cần có động cơ lợi tha trong mọi hành động. Sự thực hành này không chỉ dừng lại ở lời nói. Khi thấy những người nghèo khổ, thay vì chỉ nói lời thương cảm, chúng ta nên chia sẻ thức ăn, quần áo. Việc thực hành tâm từ bi trong mọi hoạt động không chỉ có lợi cho việc tu tập mà còn mang lại ý nghĩa thiết thực trong đời sống.
Tuy nhiên, sự bố thí vật chất chỉ có thể tạm thời xoa dịu khổ đau, không mang lại an lạc bền vững. Điều quan trọng nhất là phát triển lòng từ bi vô lượng đến tất cả chúng sinh, mong cầu cho họ hạnh phúc, an lạc và giải thoát. Khi thực hành tâm lợi tha không phân biệt, chúng ta sẽ giảm bớt những cảm xúc tiêu cực của bản thân. Với động cơ lợi tha thanh tịnh, mọi hành động của chúng ta sẽ trở thành sự thực hành giáo pháp Đại thừa, dẫn dắt chúng ta đến mục đích tối thượng là Phật quả toàn giác, mang lại lợi ích cho chính mình và vạn loài.
(Khai thị của Đức Kyabje Khamtrul Rinpoche Shedrub Nyima
Trích từ ấn phẩm “Những hành giả Yogis của Truyền thừa Drukpa”)
Để hiểu sâu hơn về cách vun bồi tâm từ bi và khám phá những giáo lý quý báu khác, mời quý vị cùng tìm hiểu thêm trong chuyên mục Đạo phật.
