Niềm vui lan tỏa khi chúng ta cùng chia sẻ và trân trọng thành tựu của người khác, thay vì ôm giữ công đức cho riêng mình. Việc mở rộng vòng tay đón nhận sự đóng góp không chỉ xoa dịu những lo toan mà còn nhân lên hiệu quả, kiến tạo những giá trị bền vững cho cộng đồng. Khám phá sâu hơn về hạnh tùy hỷ và những lợi ích thiết thực mà nó mang lại tại Chia sẻ Đạo Phật.
> Hạnh phúc từ tâm hoan hỷ
Tùy hỷ, hay còn gọi là hoan hỷ tùy thuận, là niềm vui khi chia sẻ và tán thưởng thành công của người khác. Thực hành hạnh tùy hỷ giúp mở rộng tâm lượng, tránh so bì và đặt bản thân lên trên người khác. Trong quá trình tu tập, đôi khi người thực hành Phật sự có thể rơi vào tâm lý chỉ muốn tự mình làm mọi việc vì lo sợ mất công đức. Dù xuất phát từ ý định tốt, việc không tạo điều kiện cho người khác cùng tham gia lại là biểu hiện của sự thiếu hụt hạnh tùy hỷ.
Là người đệ tử Phật, chúng ta cần hiểu rằng công việc Phật sự và những việc làm lợi ích cho cộng đồng mang lại công đức vô lượng. Nếu cần đến hàng trăm ngàn kiếp mới có thể hoàn thành, thì việc có thêm người cùng chung tay gánh vác sẽ là một niềm hạnh phúc, giúp giảm bớt gánh nặng và tăng thêm hiệu quả.
Sự ích kỷ trong việc giữ lấy công đức có thể cản trở sự phát triển chung.
Trong lịch sử Ai Cập cổ đại, các pharaoh khi sắp qua đời thường cho xây dựng những kim tự tháp hùng vĩ. Công trình này đòi hỏi biết bao mồ hôi, nước mắt và cả máu xương, xuất phát từ quan niệm về sự bình an cho nhà vua sau khi khuất. Các vị vua thời đó thường không thể hiện sự tùy hỷ với thành tựu của bất kỳ vị vua nào khác, dù là tiền nhiệm hay kế nhiệm. Mỗi kim tự tháp phải là một kiệt tác độc nhất vô nhị, chưa từng xuất hiện trong quá khứ. Để đảm bảo sự độc tôn này, những kiến trúc sư tài ba thường bị xử tử sau khi công trình hoàn thành, nhằm ngăn chặn việc sao chép hoặc tạo ra những công trình tương tự trong tương lai.
Đây là biểu hiện rõ nét của lòng ích kỷ và sự thiếu vắng hạnh tùy hỷ đối với những thành tựu mà người khác đã đạt được. Tương tự, tại Ấn Độ, lăng Taj Mahal, một trong những kỳ quan thế giới, đã cướp đi sinh mạng của vô số người dân nghèo khổ. Công trình nguy nga tráng lệ này là biểu tượng cho tình yêu thủy chung của nhà vua dành cho người vợ quá cố. Sau hơn một thập kỷ thi công, khi Taj Mahal hoàn thành, tất cả công nhân, thợ xây và kiến trúc sư đều bị chặt tay để không thể tái hiện một công trình tương tự.
Việc có thêm người cộng sự trong các hoạt động Phật sự mang lại niềm hạnh phúc và giảm bớt gánh nặng.
Những hành động này đi ngược lại hoàn toàn với đức tính tùy hỷ mà Đức Phật đã dạy. Nếu có được sự tùy hỷ, ngay cả khi không trực tiếp tham gia, hành giả vẫn có thể tích lũy công đức. Trong Kinh Diệu Pháp Liên Hoa, Đức Phật dạy rằng, nếu không có điều kiện trực tiếp hỗ trợ các vị pháp sư hoằng pháp hay giảng dạy, thì việc khuyến khích người khác đến nghe pháp cũng mang lại công đức tương đương. Đây là biểu hiện của sự tùy hỷ đối với việc lan tỏa chánh pháp và mở mang kiến thức cho mọi người. Đó là quy luật nhân quả đạo đức, bởi vì để một công việc tốt đẹp được thành tựu cần có sự đóng góp của nhiều yếu tố. Chỉ khi mở lòng hoan hỷ, chúng ta mới có thể nhận được giá trị lớn lao; nếu hành động với tâm ganh tỵ, phước báu sẽ không đáng kể.
Trong cuộc sống, con người thường tồn tại những khoảng cách nhất định, từ địa vị, thế hệ cho đến quan điểm sống. Thế hệ trẻ đôi khi khó chấp nhận thế hệ đi trước, hoặc ngược lại, do tâm lý ganh tỵ. Thế hệ trẻ có thể mang thái độ ngạo mạn, cho rằng người đi trước là cổ hủ, lạc hậu.
Thực hành lòng tùy hỷ giúp gia tăng giá trị đạo đức và nhân quả.
Nếu tham gia vào công việc với thái độ kiêu ngạo, tự mãn, đặt nền tảng trên lòng vị kỷ, sự tự hào hay tự tôn, thì giá trị của sự đóng góp sẽ bị giảm sút. Mặc dù có thể đạt được thành công vượt trội so với thế hệ trước, nhờ đúc kết được nhiều kinh nghiệm quý báu mà thế hệ trước không có cơ hội tiếp cận, nhưng sự thiếu tùy hỷ sẽ làm lu mờ đi giá trị thực sự.
Đối với thế hệ đi trước, nếu xem thường thế hệ sau vì cho rằng họ non nớt, thiếu kinh nghiệm, thì đó là đang gieo những hạt giống không tùy hỷ. Điều này có thể khiến thế hệ sau dù có tiềm năng nhưng lại thiếu cơ hội để phát huy. Bên cạnh những khác biệt về tuổi tác, giới tính, bối cảnh lịch sử, môi trường sống và điều kiện giáo dục, thái độ không tùy hỷ càng làm gia tăng khoảng cách giữa các thế hệ, cản trở sự đoàn kết vì lợi ích chung cao đẹp.
Những phức cảm tâm lý này, dù thoạt nhìn có vẻ đơn giản, nhưng lại len lỏi trong đời sống gia đình, trong mối quan hệ cha con, thậm chí cả vợ chồng. Ngay cả trong môi trường tu tập, nếu một đạo tràng nào đó thu hút đông đảo Phật tử, có thể gây ra sự không hoan hỷ cho đạo tràng khác. Trong những tình huống như vậy, điều quan trọng là quán chiếu rằng việc có thêm nhiều đạo tràng, nhiều hoạt động Phật sự sẽ góp phần làm tăng trưởng niềm an lạc cho nhiều người hơn.
Niềm vui và sự chia sẻ thành công là biểu hiện của tâm tùy hỷ, ngay cả với bạn bè và đối thủ.
Tinh thần Bồ Tát đạo dạy: “Kiến đạo tràng ư xứ xứ”, tức là lập nhiều đạo tràng ở khắp mọi nơi để mọi người cùng tu tập, đạt được an lạc và lợi ích chung. Nhà Phật khuyến khích chúng ta hãy hoan hỷ, tùy hỷ, đừng sợ mất đi “quần chúng”. Càng thể hiện sự hoan hỷ và tùy hỷ, chúng ta càng thu hút được nhiều người. Ngược lại, sự hẹp hòi, ích kỷ sẽ khiến mọi người dần xa lánh. Đó chính là sự mầu nhiệm của niềm hoan hỷ và tùy hỷ đối với người khác.
Trong đời sống hôn nhân, đôi khi vợ chồng không thể hiện sự tùy hỷ với thành công của nhau. Tâm lý chung, cả ở nam và nữ, thường có xu hướng muốn vượt trội hơn đối phương. Khi người vợ thông minh, giỏi giang và thành đạt hơn chồng, điều này đôi khi có thể dẫn đến mất hạnh phúc gia đình. Các nghiên cứu về ly hôn cho thấy, ngoài trường hợp ngoại tình, phần lớn các vụ ly hôn còn lại xuất phát từ việc người vợ thành đạt hơn chồng trong xã hội.
Người chồng có thể chấp nhận vợ mình nghèo khó, thất nghiệp, miễn là cô ấy hiểu và chăm sóc chồng con, vun vén cho gia đình. Tuy nhiên, khi người vợ thành công hơn, những phức cảm tâm lý bắt đầu nảy sinh. Người vợ có thể trở nên xa cách với chồng, hoặc nếu không khéo léo ứng xử, người chồng có thể cảm thấy mặc cảm. Sự không tùy hỷ về vị trí và vai trò của cả hai trong mối quan hệ có thể là nguyên nhân dẫn đến sự đổ vỡ của hôn nhân.
Tùy hỷ với thành tựu của người khác, hoặc chia sẻ phương pháp để họ thành công, là tinh thần hợp tác lành mạnh.
Hạnh tùy hỷ cần được thể hiện với mọi đối tượng, kể cả những người kém may mắn hơn. Câu “chư Phật sở hộ niệm” trong kinh A Di Đà cũng hàm chứa ý nghĩa của lòng tùy hỷ. Khi Đức Phật Thích Ca hoằng pháp và giới thiệu pháp môn quán niệm, niệm Phật thành công ở cõi Ta Bà, tất cả chư Phật ở mười phương đều hoan hỷ vô cùng. Các Ngài hiện diện tại nơi Đức Phật thuyết pháp để tán thán và cúng dường. Kinh điển ghi lại rằng, chư Phật vẫn cúng dường lẫn nhau, các vị Bồ Tát cũng chia sẻ niềm vui khi thành công trong Phật sự. Đó chính là tấm lòng tùy hỷ, dành cho cả bạn bè, thậm chí cả đối thủ.
Trong bối cảnh kinh tế thị trường, liệu sự tùy hỷ với đối thủ cạnh tranh có đi ngược lại quy luật cung cầu? Câu trả lời là không, bởi vì đối tượng phục vụ rất đa dạng và cách thức phục vụ cũng muôn hình vạn trạng. Với lòng tùy hỷ, nhân quả đạo đức sẽ được gia tăng. Họ có một nhóm khách hàng nhất định, chúng ta cũng có nhóm khách hàng của riêng mình.
Tùy hỷ cần được thể hiện với tất cả mọi người, bất kể địa vị hay hoàn cảnh.
Nhà Phật dạy về sự hợp tác, không khuyến khích cạnh tranh. Nếu không thể hợp tác, chúng ta hãy tùy hỷ với thành tựu của người khác. Thậm chí, chúng ta có thể chia sẻ phương pháp để họ đạt được thành công bền vững.
Giá trị của lòng tùy hỷ giúp con người ngày càng thăng hoa và tiến hóa. Dù thực hiện Phật sự hay bất kỳ công việc nào khác, hãy để lòng tùy hỷ dẫn lối, công đức sẽ tự nhiên gia tăng. Trong tình yêu, nếu không được chọn lựa, hãy tôn trọng quyết định của đối phương và vui vẻ bước tiếp. Lòng tùy hỷ mang lại sự an vui cho bản thân và những người xung quanh. Hạt giống của tùy hỷ sẽ gieo trồng những quả phúc tốt đẹp trong tương lai.
Khám phá sâu hơn về hạnh tùy hỷ và những lợi ích thiết thực trong đời sống qua chuyên mục Đạo phật.
