Trong khuôn khổ triết lý Phật giáo, lòng hiếu thảo không chỉ là bổn phận mà còn là biểu hiện của sự chân thành, lan tỏa hạnh phúc đến gia đình và cộng đồng. Khám phá cách nuôi dưỡng tâm thiện lành và sống trọn đạo hiếu qua những chia sẻ tại Chia sẻ Đạo Phật.
Tâm Chân Thành và Sống Trọn Đạo Hiếu Theo Tinh Thần Phật Giáo
Người Phật tử cần nuôi dưỡng tâm chân thành, sống ngay thẳng và hành xử sáng suốt trong mọi khía cạnh của cuộc sống, lời nói và việc làm phải nhất quán. Việc thực hiện đạo hiếu cũng đòi hỏi sự chân thành từ tận đáy lòng.
Thế nào là Tâm Thành?
Tâm thành được thể hiện qua cách chúng ta đối xử với cha mẹ. Ngay cả những vật phẩm giản dị như một chén cơm hay một bát nước, nếu dâng lên bằng tất cả lòng thành, cũng đủ làm cha mẹ cảm thấy ấm lòng và vui vẻ. Người con Phật luôn sống và hành động một cách chân thật. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc giáo dục con cái, tránh những khúc mắc hay áp lực không cần thiết. Những hành động xuất phát từ sự uẩn khúc, mờ ám hay bị ép buộc thường không mang lại kết quả tốt đẹp. Do đó, sống với tinh thần sáng suốt và chân thành là cốt lõi của đạo Phật.
Hạnh Phúc Từ Đạo Đức Và Phẩm Hạnh Cao Quý
Người Phật tử, bằng cách tuân thủ đạo đức và trau dồi phẩm hạnh cao quý, sẽ gặt hái được nhiều hạnh phúc. Việc có duyên với đạo Phật và áp dụng giáo lý vào cuộc sống giúp chúng ta trở thành những thành viên của một đoàn thể cao thượng, thanh khiết. Đây là cộng đồng của những người sống hạnh phúc, với tâm hồn sáng suốt, chân thật và tốt đẹp.
Giữ Vững Đức Hạnh Hơn Cả Mạng Sống
Phật tử cần khắc cốt ghi tâm rằng, nếu cuộc sống sinh hoạt đi ngược lại sự chân thật, hiếu đạo, hay những lời chỉ dạy tốt đẹp của các bậc hiền thánh, thà hy sinh tính mạng còn hơn đánh mất những đức hạnh đó. Bởi lẽ, đó chính là nguồn hạnh phúc cao quý nhất của người con Phật. Nếu không gặp được Chánh pháp của Đức Phật và không thể áp dụng vào đời sống, chúng ta sẽ không bao giờ tìm thấy hạnh phúc đích thực.
Tìm Kiếm Hạnh Phúc Từ Nội Tâm
Tinh thần Thiền tông nhấn mạnh việc không nên chạy theo những giá trị hư ảo bên ngoài, vì chúng đều là giả tạm và không thuộc về ta. Những gì thực sự thuộc về mình, những gì chân thật và sáng suốt, chính là trí tuệ, tình thương và đạo hiếu. Tất cả những phẩm chất này đều tiềm ẩn sẵn trong mỗi người. Thay vì tìm kiếm xa xôi, chúng ta hãy quán chiếu ngay trong chính mình. Nhận thức và sống được như vậy sẽ mang lại một đời sống hạnh phúc, một nguồn hạnh phúc chân chính, cao thượng mà không gì sánh bằng.
Một câu chuyện được kể lại rằng, một vị thiên tử đã hỏi Đức Phật: “Tại sao những vị tu sĩ ẩn mình nơi thâm sơn cùng cốc, ngày chỉ ăn một bữa, tu hành khổ hạnh, nhưng nét mặt họ luôn tươi tỉnh, sáng suốt và tràn đầy hạnh phúc?”
Đức Phật đáp: “Người nào không than van về quá khứ, không khao khát về tương lai, mà chỉ tập trung tâm trí vào hiện tại, thực hành đạo hiếu và áp dụng trí tuệ sáng suốt, sẽ có một đời sống chân thật, lời nói đi đôi với việc làm.”
Lời dạy này của Đức Phật giúp chúng ta tăng trưởng hạnh phúc. Đôi khi, chúng ta mải mê suy tính chuyện này chuyện kia mà quên đi trách nhiệm và bổn phận hiện tại. Việc lơ là hoặc xem thường những việc cần làm ngay lúc này, chỉ chăm chăm toan tính chuyện trước sau, sẽ khiến chúng ta đánh mất hạnh phúc hiện tại và không thể hoàn thành những việc quan trọng trong đời sống.
Chúng ta đang có những phúc duyên tốt đẹp ngay bây giờ nhưng lại để vuột mất. Vì đánh mất, chúng ta cứ đi tìm kiếm hạnh phúc mà không bao giờ thấy. Hạnh phúc đích thực ở ngay đây, ngay bây giờ. Hãy bình tĩnh xem xét những việc cần làm hôm nay và thực hiện chúng. Nếu cha mẹ già cần phụng dưỡng, hãy phụng dưỡng. Nếu người thân cần giúp đỡ, hãy giúp đỡ. Nỗ lực hoàn thành trọn vẹn những việc này mới là sống thiết thực.
Hãy làm những gì trong khả năng của mình. Dâng một nén hương lên Đức Phật, dâng một chén cơm cho cha mẹ, giúp đỡ người nghèo khó dù chỉ một đồng bạc hay một bát nước – tất cả nên làm ngay, đừng chần chừ hay hứa hẹn. Đó chính là tinh thần đạo hiếu trong đạo Phật.
Tấm Gương Hiếu Đạo Từ Đức Phật
Đức Phật, khi giáng trần tại thành Ca Tỳ La Vệ, là con trai của vua Tịnh Phạn và hoàng hậu Ma Da. Sau khi sinh Ngài bảy ngày, hoàng hậu Ma Da thị tịch và được sinh lên cõi trời. Sau khi thành đạo, Đức Phật đầu tiên nghĩ đến những người đã giúp đỡ Ngài trong thời gian tu hành khổ hạnh. Ngài đến vườn Lộc Uyển thuyết pháp độ năm anh em ông Kiều Trần Như. Không lâu sau, Ngài trở về Ca Tỳ La Vệ thăm vua cha, khuyến hóa nhiều vương tôn, công tử phát tâm tu hành và giúp dân chúng kính tin Tam Bảo, tin sâu nhân quả.
Khi vua Tịnh Phạn lâm bệnh, Đức Phật lại về thăm, an ủi và thuyết pháp cho vua nghe. Nhờ đó, vua cha chứng quả A Na Hàm rồi băng hà. Đức Phật đích thân sắp đặt tang lễ cho phụ vương. Qua đó, chúng ta thấy rằng Đức Phật, vị giáo chủ tối cao, cũng có tình cảm sâu nặng với gia đình, quê hương và thân tộc, và Ngài đã hoàn thành trọn vẹn bổn phận của mình. Tu hành thành đạo, Ngài dùng giáo lý để dẫn dắt những người thân hướng về con đường thiện lành.
Vào một mùa hạ, Đức Phật lên cung trời Đao Lợi thuyết pháp cho mẹ là hoàng hậu Ma Da, giúp bà thành tựu thánh đạo. Trong ba tháng an cư trên cõi trời, Ngài không chỉ độ hóa mẹ mà còn giúp hầu hết những người có liên hệ với Ngài ở cõi trời nghe pháp và chứng quả.
Đức Phật là tấm gương sáng để chúng ta noi theo. Là người con Phật, chúng ta nhất định phải làm tròn đạo hiếu, không để hoàn cảnh hay bất kỳ lý do nào chi phối mà không thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng này.
Trong kinh có kể lại, một lần trên đường đi thuyết pháp, Đức Phật gặp một cặp vợ chồng Bà la môn. Họ chạy đến ôm chân Ngài, khóc lóc gọi: “Con ơi! Sao con bỏ cha mẹ đi lâu quá, cha mẹ nhớ thương con, giờ mới được gặp.” Các đệ tử xung quanh ngạc nhiên vì thấy Đức Phật là bậc Giác Ngộ mà lại bị hai ông bà gọi là con. Họ định kéo hai vị Bà la môn ra, nhưng Đức Phật ngăn lại và bảo: “Hãy để cho họ tự nhiên.” Ngài giải thích rằng trong nhiều kiếp quá khứ, hai vị này từng là cha mẹ của Ngài, và Ngài từng là con của họ. Duyên xưa nay hiện lại, nên để họ tự nhiên bày tỏ nỗi lòng, cho dòng nước mắt vơi đi nỗi niềm.
Điều này cho thấy, trong vô lượng kiếp luân hồi, chúng ta có vô số mối quan hệ tình thân với nhau. Đôi khi, vừa gặp một người là có cảm tình ngay, đó là do “dây mơ rễ má” từ những kiếp trước, bắt nguồn từ tình thương và huyết thống. Chỉ là chúng ta thay hình đổi dạng và quên đi.
Đức Phật đã từng dạy rằng, trên đại địa này, không có nơi nào mà không từng là thân thể của Ngài. Điều này để thấy chúng ta đã trải qua biết bao đời sinh tử luân hồi. Sinh nơi này, mất nơi kia. Nếu nhìn bằng con mắt tuệ, chúng ta sẽ thấy sự liên hệ huyết thống giữa mọi người, những vay trả nợ nần, những thăng trầm trong dòng luân hồi. Việc gặp gỡ hôm nay chính là do nhân duyên chằng chịt từ vô số kiếp.
Vì vậy, theo tinh thần đạo Phật, chúng ta phải xem tất cả mọi người xung quanh mình như người thân. Người lớn tuổi hơn là cha mẹ, ngang bằng là anh em, nhỏ hơn là con cháu. Ai cũng là người thân của ta. Đã là người thân thì không thể thiên vị, thương người này mà bỏ mặc người kia, nghĩ xấu hay đối xử không tốt với họ. Bởi làm như vậy là bất hiếu, bất nghĩa với cha mẹ và quyến thuộc.
Người Phật tử chân chính phải là người giữ gìn đạo hiếu, không phải kẻ bất hiếu. Nếu là người bất hiếu thì không xứng đáng là Phật tử. Người giữ đạo hiếu sẽ đối với tất cả chúng sinh bằng lòng yêu thương bình đẳng, không phân biệt thân sơ. Đó chính là việc áp dụng đúng tinh thần đạo Phật vào đời sống của mình.
Thích Nhật Quang – Thiền viện Thường Chiếu
Hãy cùng khám phá sâu hơn về đạo lý cao đẹp này trong chuyên mục Đạo phật.
