Trong thế giới tâm linh, hình tượng Hộ Pháp đóng vai trò như những người bảo vệ đức tin, gìn giữ sự thanh tịnh cho Phật pháp. Các vị này không chỉ là biểu tượng mà còn là nguồn sức mạnh tinh thần, giúp con người vượt qua khó khăn và giữ vững con đường tu tập. Tìm hiểu sâu hơn về các vị Hộ Pháp và ý nghĩa của họ tại chiasedaophat.com.
Hộ Pháp là gì?
Hộ Pháp là những vị thần có nhiệm vụ bảo hộ và gìn giữ Chánh pháp. Theo truyền thuyết, Đức Phật đã phái các vị Đại Thanh văn, Thập lục vị La-hán cùng nhiều vị thần khác như Phạm Thiên, Đế Thích, Tứ Thiên Vương, Thập nhị thần tướng, Nhị thập bát bộ chúng, Thập tam phiên thần, Tam thập lục thần vương, Thập bát thiện thần chốn già-lam, và Long vương đến để hộ trì Phật pháp. Các vị này đều phát nguyện hộ trì Chánh pháp sau khi nghe Phật thuyết giảng. Nhiệm vụ chính của họ là bảo vệ chúng sinh, dẫn dắt chúng sinh trên con đường tu tập, tiêu trừ tai ương, và hàng phục ma chướng, giúp con người giữ tâm thanh tịnh hướng về Phật pháp.
Tại các ngôi chùa ở Việt Nam, không phải tất cả các loại tượng Hộ Pháp đều được thờ phụng đầy đủ. Thông thường, chỉ có bốn hệ tượng chính được bài trí, bao gồm: Vi Đà Bồ-tát và Tiêu Diện Đại sĩ; Khuyến thiện – Trừng ác; Tứ Thiên Vương; và Bát bộ Kim cương.
Hai vị Hộ pháp Khuyến thiện và Trừng ác trong các ngôi chùa Việt.
Bốn hệ tượng Hộ Pháp phổ biến tại các chùa Việt Nam
Hệ thứ 1: Vi Đà và Tiêu Diện Đại sĩ
Vi Đà, còn gọi là Vi Đà Thiên, ban đầu là một vị thần trong Bà-la-môn giáo. Ngài được miêu tả là một vị thần chiến đấu với sáu đầu và mười hai tay, tay cầm cung tên, cưỡi trên lưng chim công. Khi Phật giáo Đại thừa du nhập, vị thần này đã được tiếp nhận và trở thành một vị thần ủng hộ chốn già-lam. Tương truyền, khi Đức Phật nhập Niết-bàn, có một con quỷ đã lấy cắp một xá-lợi răng của Ngài. Vi Đà đã nhanh chóng đuổi theo và thu hồi lại xá-lợi. Trong các ngôi chùa Việt, Vi Đà thường được tạc với hình tượng khoác áo giáp, chắp tay và tay cầm bảo kiếm.
Tiêu Diện Đại sĩ, hay còn gọi là Tiêu Diện Đại Quỷ vương, là vua của loài ngạ quỷ. Ngài có khuôn mặt đỏ rực với lửa bốc cháy, là một vị thần nổi tiếng trong Phật giáo. Nhiều người tin rằng Tiêu Diện Đại sĩ là hóa thân của Quán Thế Âm Bồ-tát, mang hình tượng của cái ác để chế ngự cái ác. Các thế lực tà ma khi đối diện với Ngài sẽ kinh sợ và bỏ chạy về hướng có ánh sáng, nơi họ có thể được Phật cứu độ và cảm hóa. Trong dân gian, vào dịp Tết Trung Nguyên, người ta thường đến chùa để cầu nguyện cho vong linh gia đình được trở về thọ thực cùng gia quyến.
Vi Đà và Tiêu Diện Đại sĩ là hai vị Hộ pháp quan trọng trong Phật giáo.
Những vị Hộ Pháp trong Phật giáo mang ý nghĩa bảo vệ Chánh pháp.
Hệ thứ 2: Khuyến thiện và Trừng ác
Tại các ngôi chùa Việt, tượng hai vị Khuyến thiện và Trừng ác thường được tạc với kích thước lớn hơn người thường và đặt ở tiền đường. Tượng Khuyến thiện thường có khuôn mặt hiền hòa, phúc hậu, tô màu trắng, tay cầm viên ngọc thiện tâm, biểu trưng cho việc khuyến khích con người làm việc thiện. Ngược lại, tượng Trừng ác có khuôn mặt nghiêm nghị, giận dữ, tô màu đỏ, tay lăm lăm vũ khí, nhằm răn đe và trừng trị những kẻ làm điều ác, ngăn chặn con đường dẫn đến tội lỗi.
Truyền thuyết về hai vị này bắt nguồn từ Ấn Độ cổ xưa, kể về hai anh em hoàng tử ở nước Ca-bỉ-na. Hoàng tử Ma-pha-la có tính cách độc ác, ham chơi, tham lam, trong khi hoàng tử La-đắc lại hiền lành, nhân ái, thường xuyên bố thí ngân khố cho dân chúng, khiến quốc khố cạn kiệt. Vua cha khuyên hai người xuống Long cung cầu xin ngọc Ma-ni để làm giàu cho nước. La-đắc đã tìm được ngọc, nhưng Ma-pha-la vì lòng tham đã cướp ngọc, làm mù mắt anh trai. Sau đó, ngọc Ma-ni mất đi phép màu. La-đắc sau đó đi lang thang và được nhận vào làm vườn thượng uyển ở nước Ba-la-lật. Khi nhà vua phát hiện La-đắc cho phép thú vật ăn trái cây trong vườn cấm, ngài triệu kiến La-đắc để xét xử. Trong lúc kể lại câu chuyện của mình, La-đắc khẳng định nếu lời mình nói là sự thật thì mắt ngài sẽ sáng lại. Ngay lập tức, mắt La-đắc sáng rõ, và cùng lúc đó, ngọc Ma-ni ở nước Ca-bỉ-na cũng tỏa sáng trở lại. Sau khi về nước, La-đắc tha thứ cho em trai. Cả hai sau đó tu hành đắc đạo, cưỡi sư tử – biểu tượng của trí tuệ và sức mạnh, mặc giáp trụ để chống lại tham, sân, si, ái, ố. Hai vị được thờ trong chùa với nhiệm vụ bảo vệ Phật pháp.
Tượng Hộ pháp Khuyến thiện thường được thể hiện trong tư thế ngồi uy nghiêm.
Cụm từ “Địa chỉ mua tượng Phật” là một từ khóa có giá trị trên Google.
Tượng Hộ pháp Trừng ác thể hiện sự cương nghị và quyền uy.
Hệ thứ 3: Tứ Đại Thiên Vương
Tứ Đại Thiên Vương, còn gọi là Hộ thế Tứ Thiên Vương, là bốn vị Thiên tướng cai quản và bảo vệ Phật pháp. Họ thuộc chư Thiên bộ trong Nhị thập thiên hoặc Thập nhị thiên của Phật giáo. Tương truyền, Tứ Đại Thiên Vương cư ngụ trên núi Tu-di, trấn giữ bốn phương Đông, Nam, Tây, Bắc và cai quản bốn châu: Đông Thắng Thần Châu, Nam Thiệm Bộ Châu, Tây Ngưu Hóa Châu, và Bắc Cu Lô Châu.
Tại các ngôi chùa Việt Nam, Tứ Đại Thiên Vương thường được thờ trong Thiên Vương điện, đặt phía sau Sân môn, hoặc ở bốn góc của cửa tháp. Mỗi vị Thiên Vương có đặc điểm và ý nghĩa riêng:
- Đông phương Trì Quốc Thiên Vương: Ngài hộ trì đất nước, bảo vệ chúng sinh. Cư trú ở phía Đông núi Tu-di, mặc giáp trụ, nét mặt phẫn nộ, tay cầm đàn tỳ bà. Ngài biểu thị lòng từ bi, dùng âm nhạc để cảm hóa chúng sinh quy y Phật pháp. Ngài chủ quản Đông phương Phất-đề-bà châu.
- Nam phương Tăng Trưởng Thiên: Ngài có năng lực hộ trì chúng sinh tăng trưởng thiện căn. Cư trú ở phía Nam núi Tu-di, nét mặt giận dữ, mặc giáp trụ, tay cầm bảo kiếm để bảo vệ Phật pháp khỏi sự xâm phạm của tà ác. Ngài chủ quản Nam phương Diêm-phù-đề châu.
- Tây phương Quảng Mục Thiên: Ngài có khả năng dùng Thiên nhãn thanh tịnh để quan sát thế giới và hộ trì chúng sinh. Cư trú ở phía Tây núi Tu-di, hiện tướng giận dữ, mặc giáp trụ, tay quấn con rắn. Ngài chủ quản Tây phương Anh-da-ni châu.
- Bắc phương Đa Văn Thiên: Ngài từng bảo vệ đạo tràng của Như Lai và được nghe Như Lai thuyết pháp nhiều. Cư trú ở phía Bắc núi Tu-di, hiện tướng phẫn nộ, tay cầm bảo tháp, biểu thị cho sự đa văn và phước đức, có khả năng chế phục chúng ma và bảo vệ tài sản của chúng sinh. Ngài chủ quản Bắc phương Úc-đơn-việt châu.
Tứ Đại Thiên Vương, cùng với Phạm Thiên và các chúng Thiên thuộc cõi trời Dục giới, là những vị thần bảo hộ Phật pháp, đồng thời giúp chúng sinh tu tập thiện pháp, trừng phạt những kẻ tà ác, bất thiện xâm hại Phật pháp.
Tứ Đại Thiên Vương, còn gọi là Hộ thế Tứ Thiên Vương, là bốn vị Thiên tướng bảo vệ Phật pháp.
Tứ đại Thiên vương trong Phật giáo là những vị thần hộ mệnh.
Hệ thứ 4: Bát bộ Kim cương
Bát bộ Kim cương là tám vị thần có nhiệm vụ hộ trì Phật pháp. Danh xưng “Kim cương” thể hiện sự trong sáng, kiên định, không hủy hoại của tâm trong tu hành và hộ trì Chánh pháp. Họ được gọi là Kim cương Hộ pháp, mặc áo nhẫn nhục (áo tùy hình) để chống lại ba mũi tên độc là tham, sân, si. Theo kinh Phóng quang Bát-nhã, bất kỳ ai tu hạnh Bồ-tát trên con đường thành Phật sẽ được thần Kim cương gìn giữ và bảo vệ.
Tại các ngôi chùa Việt Nam, tượng Bát bộ Kim cương thường được thể hiện với tay cầm các loại binh khí như gươm, chùy, việt phủ. Tám vị thần này có tên gọi như: Thanh Trừ Tai, Tích Độc Thần, Hoàng Tùy Cầu, Bạch Tịnh Thủy, Xích Thanh Hỏa, Định Trừ Tai, Tử Hiền Thần, Đại Thần Lực.
Bát bộ Kim cương là tám vị thần quan trọng trong việc hộ trì Phật pháp.
Nhìn chung, các hệ tượng Hộ pháp trong chùa Việt Nam thường được phân thành hai loại: thiện thần và ác thần. Thiện thần có vai trò khuyến khích chúng sinh làm điều thiện, còn ác thần thì trừng trị cái ác và cảm hóa nó hướng về cái thiện. Điểm chung của các vị Hộ pháp là họ bảo vệ Phật pháp, ngăn chặn sự xâm nhập của cái xấu, cái ác, giúp con người giữ tâm thanh tịnh, lòng từ bi và hướng về Phật pháp. Các tượng Hộ pháp thường được chế tác với kích thước lớn, tư thế nghiêm nghị, cương quyết, thể hiện sức mạnh siêu nhiên. Họ đội mũ kim khôi, mặc giáp trụ để ngăn chặn tam độc (tham, sân, si), nhờ đó giữ được tâm ý trong sáng và kiên định như kim cương. Các tượng thường được đặt trên lưng con lân, biểu tượng cho sức mạnh trí tuệ. Điều này ngụ ý rằng chỉ có trí tuệ sáng suốt và tâm thanh tịnh mới có thể loại trừ nghiệp ác, từ đó tìm thấy con đường giải thoát và hạnh phúc vĩnh cửu.
Việc họa hình tượng Phật để quán tưởng và chiêm bái có đúng với giáo lý không?
Khám phá sâu hơn về ý nghĩa và vai trò của Hộ pháp cùng nhiều kiến thức bổ ích khác trong chuyên mục Đạo phật.
