Làng Vĩnh Khê, nơi ngài Vũ Quỳnh đã trùng tu ngôi chùa xuống cấp, ghi dấu ấn lịch sử từ triều Trần Dụ Tông. Câu chuyện về sự hình thành và phát triển của những ngôi làng Việt cổ, với tâm điểm là ngôi chùa Hoa Linh Tự, hé mở một bề dày văn hóa cần được khám phá thêm. Tìm hiểu thêm về Website Chia sẻ Đạo Phật để hiểu rõ hơn về cội nguồn này.
Thần tích và Lịch sử hình thành Hoa Linh Tự
Theo thần tích về hai vị công thần làng Vĩnh Khê, huyện An Dương (nay thuộc Hải Phòng), vào đời Vua Trần Dụ Tông (1341-1369), có ông Vũ Quỳnh quê ở Châu Ái đã có công giúp dân trừ yêu quái. Trong một lần dạo chơi, ông nhận thấy ngôi chùa làng đã xuống cấp nghiêm trọng. Ông đã cùng dân làng quyên góp công sức và của cải để trùng tu lại chùa, đồng thời tạc tượng, đúc chuông và đặt tên mới cho ngôi chùa.
Thần tích về hai vị công thần làng Vĩnh Khê, huyện An Dương (nay là An Hải) có một chi tiết đáng lưu ý: “Đời Trần Dụ Tông (1341-1369) có ông Vũ Quỳnh vốn người Châu Ái, có công giúp dân trang diệt trừ giống yêu quái hay hãm hại đàn bà, trẻ con trong vùng. Nhân ngày nhàn rỗi, ông dạo chơi ngắm cảnh, thấy ngôi chùa làng lâu ngày bị mưa gió hủy hoại, bèn cùng dân xã quyên góp công của trùng tu cảnh chùa, tạc tượng, đúc chuông, nhân đó lại đặt tên chùa.
Sự hình thành và phát triển của làng xã Việt Nam từ thế kỷ 10, sau chiến thắng Bạch Đằng lịch sử, đã tạo tiền đề cho việc thiết lập các ngôi chùa. Chùa Hoa Linh Tự, thuộc làng Đoạn Xá, xã Đông Hải, cũng không ngoại lệ. Ngoài truyền thuyết lịch sử liên quan đến thời nhà Trần thế kỷ 13, chùa còn mang trong mình những dấu tích lịch sử quan trọng.
Trong bối cảnh chung từ sau công lịch và trên cơ sở làng xã được thiết lập từ thế kỷ 10 (sau chiến thắng Bạch Đằng 938 của Ngô Quyền) trở đi, lẽ tất nhiên làng xã phát triền, ngôi chùa cũng được khai lập. Bản thân chùa Hoa Linh Tự làng Đoạn Xá xã Đông Hải bây giờ ngoài truyền thuyết lịch sử liên quan đến đời Trần thế kỷ 13 (qua huyền sử vẽ bản đồ của Trần Hưng Đạo) mà chúng ta đã biết.
Dấu tích lịch sử và Đánh giá kiến trúc
Trước sân chùa, bên cạnh hồ nước, vẫn còn tồn tại một cây trúc đá có niên đại từ thời Vua Lê Chính Hòa (1680-1705). Mặc dù thời gian đã làm mờ một số chữ khắc, nhưng các thông tin về địa giới và ý nghĩa tên chùa vẫn còn đọc rõ, cho phép ước đoán rằng chùa đã phát triển mạnh mẽ vào đầu thế kỷ 17. Hòa Thượng Kim Cương Tử, nguyên lãnh đạo Phật giáo Hải Phòng và hiện là trụ trì chùa Trấn Quốc (Hà Nội), đã nhận xét về chùa Hoa Linh Tự: “Từ xưa, chùa Vẽ (tên gọi khác của Hoa Linh Tự) đã là một trung tâm Phật giáo lớn, nơi lưu giữ kinh sách quý báu. Dù có những biến động, nhưng ngôi chùa vẫn giữ vững vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh.”
Ngay trước sân chùa, ven hồ nước còn sót lại cây trúc dài bằng đá (niên đại Lê Chính Hòa (1680-1705)), phẩn chữ còn đọc rõ, niên bị mờ, ghi rõ địa giới, ý nghĩa tên chùa, giúp cho chúng ta đoán định thời gian phát triển của chùa vào đầu thế kỷ 17 là phù hợp. Nhận xét về lai lịch, quy mô kiến trúc của bản chùa sở tại (Hoa Linh Tự), Hòa Thượng Kim Cương Tử, trước đây lãnh đạo Phật giáo Hải Phòng (nay trụ trì tại chùa Trấn Quốc Hà Nội) đã nói: “…Từ xưa, chùa Vẽ (Hoa Linh Tự) đã trở thành một cảnh Phật lớn, có chứa kinh sách, tuy chùa cảnh rung rinh, nhưng không thành sơn môn chiến tổ lớn”.
Quy mô kiến trúc và cảnh quan thiên nhiên của chùa Vẽ trong suốt lịch sử đã từng rất bề thế. Điều này được ghi nhận qua câu ngạn ngữ cổ vùng Hải An: “Gạo chùa Đông, thông chùa Đà, đa chùa Vẽ”, khẳng định vị thế là một trong những ngôi chùa lớn và nổi tiếng tại Hải Phòng, góp phần làm phong phú thêm di sản văn hóa tín ngưỡng của các ngôi chùa cổ.
Thời gian tồn tại quy mô kiến trúc cảnh quan thiên nhiên của chùa Vẽ thật bề thế, từ lâu đã được ghi nhận qua ngạn ngữ cổ vùng Hải An: Gạo chùa Đông, thông chùa Đà, đa chùa Vẽ, đều là những ngôi chùa lớn, nổi tiếng xưa nay ở Hải Phòng đã góp phần ghi nhận của công trình văn hao tín ngưỡng của các ngôi chùa cổ tích nói trên.
Kiến trúc và Cảnh quan Chùa Vẽ (Hoa Linh Tự)
Chùa Vẽ (Hoa Linh Tự) sở hữu một khuôn viên kiến trúc cảnh quan rộng lớn. Cổng chùa nhỏ hai tầng với mái đao cong vút, trên biển đề “Hoa Linh Bảo Tự”, như lời nhắc nhở về giá trị lịch sử và tâm linh của ngôi chùa cổ tại Hải Phòng. Con đường nhỏ lát gạch dẫn thẳng đến sân nhà khách 5 gian. Bên trái là nhà tổ, còn bên phải là sân lát gạch Bát Tràng cổ, được bao quanh bởi dải tường hoa và cây cảnh. Đây là khu vực trung tâm, nơi tọa lạc tòa Phật điện uy nghiêm, sừng sững trên ba lớp thềm bậc đá xanh cao 0,85m. Tòa Phật điện đứng song song với dãy nhà khách, nhà tổ và vườn tháp của chùa.
9Chùa Vẽ (Hoa Linh Tự) có quy mô kiến trúc cảnh quan rộng lớn, cổng nhỏ hai tầng đao mái chữ đề Hoa Linh Bảo Tự mới tu tạo như nhắc nhở Phật tử, du khách hãy trân trọng trước ngôi chùa được liệt kê vào hạng cổ tích của Hải Phòng bây giờ.
Phía trước ba dãy kiến trúc chính của ngôi chùa, hướng về phía Đông Nam, là tòa Phật Điện. Tại đây có một giếng đất tròn với làn nước xanh trong vắt, soi bóng mát của nhiều loại cây cổ thụ như bàng, đa, si đang vào mùa tươi tốt. Với khuôn viên rộng rãi, chạy dài theo chiều ngang, phía trước có bóng nước, vườn hoa cảnh, và xung quanh lại được trồng nhiều cây ăn quả như chuối, đu đủ, hồng, tất cả đã tạo nên một không gian chùa cảnh vừa khoáng đạt, u tịch, vừa gần gũi với đời sống thường nhật.
Con đường nhỏ lát gạch dẫn thẳng đến sân nhà khách 5 gian, rẽ tay trái là nhà tổ, rẽ tay phải là qua sân lát gạch cổ Bát Tràng, bao quanh sân là dải tường hoa, cây cảnh. Đây là khuôn viên chính của tòa Phật điện to lớn, sừng sững trên ba lớp thềm bậc đá cao xanh 0,85m, đứng song hành hành ngang với dãy nhà khách, nhà tổ và vườn tháp của chùa.
Phía trước 3 dãy kiến trúc chính của ngôi chùa (quay hướng Đông Nam) gồm tòa Phật Điện có một giếng đất tròn, nước xanh trong, in bóng nhiều loài cây xanh bóng mát như bàng, đa, si đang độ tươi tốt. Vì khuôn viên rộng rãi, chạy dài theo hàng ngang phía trước có bóng nước, vườn hoa cảnh, xung quanh lại trồng nhiều cây ăn quả như chuối, đu đủ, hồng… Nên đã tạo nên cho chùa cảnh một nét phong quang, u tịch mà vẫn gắn với đời thường.
Ảnh: Nguyễn Thành Trung
