Lời nói tưởng chừng vô hại nhưng lại ẩn chứa sức mạnh khó lường, có thể gây ra biết bao tổn thương và hệ lụy khôn xiết cho đời sống. Từ những mâu thuẫn nhỏ nhặt đến sự đổ vỡ trong các mối quan hệ, tất cả đều có thể bắt nguồn từ việc thiếu thận trọng trong giao tiếp, biến miệng lưỡi thành thứ vũ khí nguy hiểm. Hãy cùng <a href="Chia sẻ Đạo Phật“>Chia sẻ Đạo Phật khám phá sâu hơn về gốc rễ của vấn đề này và cách chuyển hóa những lời nói tiêu cực thành năng lượng tích cực.
Vọng ngữ, hay còn gọi là nói dối, nói lời thô ác, nói chia rẽ, hay nói nịnh bợ để tư lợi, là một thói quen cố hữu của chúng sinh. Trong muôn vàn khổ đau mà con người phải đối mặt, những tổn thương do lời nói thiếu trách nhiệm gây ra có lẽ là nhiều nhất. Không phải ngẫu nhiên mà người xưa đã đúc kết “mọi tai họa từ miệng mà ra”, ví lời nói như “búa nằm trong miệng”, nguy hiểm hơn cả gươm đao.
Lý do con người dễ phạm lỗi trong lời nói là vì nó không mang tính riêng tư như suy nghĩ (ý nghiệp), cũng không quá trực tiếp như hành động (thân nghiệp). Do đó, “binh khí miệng lưỡi” trở thành công cụ được sử dụng phổ biến nhất. Một lời nói có thể khiến người nghe đau đầu, những lời nói bóng gió, ví von có thể khiến người khác suy sụp tinh thần, mất ăn mất ngủ. Một lời buông ra có thể như “một mũi tên bắn trúng hai đích”, gây mất đoàn kết, ly gián tình cảm. Thậm chí, một lời nói có thể dẫn đến mất mạng. Vì vậy, Đức Phật luôn cảnh báo hàng đệ tử cần khéo tu tập miệng lưỡi, chuyển hóa khẩu nghiệp thành thiện lành, nếu không sẽ đọa vào ba đường ác và chịu quả báo khổ đau.
“Một thời, Đức Phật ở tại Tịnh xá Kỳ-đà, vườn Cấp Cô Độc, thành Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
– Này các Tỳ-kheo, trong chúng này, Ta không thấy pháp nào đã thực hành, thực hành nhiều rồi mà đưa đến địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. Nếu sanh làm người thì miệng hôi thối, bị người chán ghét, như là vọng ngữ. Này các Tỳ-kheo, nếu có người nói dối, nói thêu dệt, nói lời thị phi chia rẽ, thì liền đọa vào loài súc sanh, ngạ quỷ. Vì sao thế? Vì nói dối vậy. Do đó, các Tỳ-kheo, hãy chí thành, không được vọng ngữ. Này các Tỳ-kheo, hãy học điều này!”
(Kinh Tăng nhất A-hàm, tập I, phẩm 14. Ngũ giới, VNCPHVN ấn hành, 1997, tr.188)
Bệnh từ miệng mà vào, họa từ miệng mà ra, vì thế không nên nói quá nhiều, đa ngôn tất thất (nói nhiều ắt sẽ có sai sót).
Bất kỳ ai thực hành Phật pháp đều nhận thức được giá trị của lời nói chân thật và mong muốn thể hiện chánh ngữ trong cuộc sống. Tuy nhiên, việc kiểm soát và làm chủ lời nói không hề dễ dàng. Chúng ta thường nói theo cảm xúc vui buồn, giận hờn, bị chi phối bởi tham lam, sân hận và si mê. Do đó, mỗi ngày, chúng ta tự mang “gươm đao” đe dọa người thân và những người xung quanh, đồng thời cũng tự gánh chịu mọi “rác rưởi” từ lời nói của người khác.
Để thực hành chánh ngữ, trước hết, chúng ta cần ý thức rằng vọng ngữ mang lại khổ đau trong hiện tại và chịu quả báo trong ba đường ác ở tương lai. Tiếp theo, hãy tự nhủ phải thành thật. Dù biết rằng nói thật không dễ dàng, đôi khi chánh ngữ cần được vận dụng linh hoạt thành lời nói khéo léo, mang lại lợi ích cho cả mình và người khác. Mặc dù phát ngôn diễn ra nhanh chóng, nhưng thực chất đó là một tiến trình bắt nguồn từ tâm ý. Những ai thực tập chánh niệm, “uốn lưỡi bảy lần trước khi nói”, sẽ có khả năng kiểm soát lời nói và tránh được những phát ngôn vụng về.
Một lời nói ra nhanh như tên bắn, không thể thu hồi, giống như bát nước đầy đổ ra đất không thể hốt lại được. Vì vậy, hãy tự học cách nói lời chân thật, lời xây dựng, lời yêu thương, lời tử tế. Hãy nói chậm, nói ít và nói đúng để gieo trồng hạt giống chánh ngữ mỗi ngày. Luôn suy ngẫm về lời nói của mình: tại sao ta nói không ai tin, không mấy người để ý, ta không thuyết phục được ai, mở lời thì họ quay lưng? Rõ ràng, đó là do ta thiếu phước về lời nói, vì trước đó không thực hành chánh ngữ. Do đó, người học Phật cần nhận thức rõ về khẩu nghiệp, cực kỳ thận trọng trong lời ăn tiếng nói, “nói như hoa mà không nói như phân” để cuộc sống thêm vui và bớt khổ.
Những tai họa khôn lường từ lời ăn tiếng nói đã được Đức Phật chỉ dạy từ ngàn xưa. Hãy cùng khám phá sâu hơn về cách chuyển hóa khẩu nghiệp qua chuyên mục Đạo phật để cuộc sống thêm an lạc và tỉnh thức.
