Liệu có sự nhầm lẫn nào giữa hoa Vô Ưu và biểu tượng linh thiêng của Đức Phật Đản Sanh? Khám phá ý nghĩa sâu xa đằng sau cái tên Asoka, loài hoa mang đến sự thanh lọc và an lạc, đồng thời tìm hiểu về lịch sử của nó, một câu chuyện mà bạn có thể khám phá thêm tại Chiasedaophat.
Hoa Ưu Đàm và sự tích liên quan đến Đức Phật Đản Sanh
Câu hỏi: Hoa Vô Ưu có phải là hoa Ưu Đàm không? Nếu không, tại sao Thái tử Tất Đạt Đa hạ sinh dưới cội Vô Ưu, nhưng khi nói về sự kiện Đản Sanh của Đức Phật, người ta lại dùng biểu tượng hoa Ưu Đàm?
Giải đáp: Hoa Vô Ưu, theo tiếng Phạn là Asoka, được Hán ngữ phiên âm là A Du Ca, A Thúc Ca, A Thuật Ca… với ý nghĩa là “hoa không ưu tư, phiền muộn”. Theo Tiến sĩ Rupa A. Shah từ Đại học Bombay, hoa Vô Ưu có tên khoa học là Saraca Indica hoặc Jonesia Ashok, thuộc họ Caesalpaeniaceae. Đây là loại cây thân gỗ, với hoa màu vàng cam, thường nở rộ vào khoảng tháng Tư và tháng Năm. Loài cây này phân bố chủ yếu ở vùng trung tâm phía Đông dãy Himalaya và một số khu vực ven biển phía Tây của Bombay.
Theo các kinh điển Phật giáo, Vô Ưu là loại cây thân gỗ, nở hoa vào mùa Xuân và phổ biến ở xứ Thiên Trúc (Ấn Độ). Khi nở, hoa có kích thước lớn, màu sắc rực rỡ và hương thơm quyến rũ, thu hút ong bướm. Phụ nữ Ấn Độ cổ đại rất yêu quý và tôn kính loài hoa này. Theo sử thi Ramayana, nàng Sita đã tìm nơi ẩn náu dưới gốc cây Vô Ưu khi bị ác thần Ravana quấy nhiễu và đã thành công chống cự. Chính vì vậy, hoa Vô Ưu được phụ nữ Ấn Độ tôn trọng và xem là vật phẩm quý giá để dâng cúng thần Siva. Tương truyền, cây Vô Ưu có khả năng cảm nhận tình cảm của con người, nên khi được phụ nữ chăm sóc kỹ lưỡng, cây sẽ cho hoa nhanh và nhiều.
Tại vườn ngự uyển Lâm Tỳ Ni, cây Vô Ưu được trồng rất nhiều. Theo phong tục Ấn Độ thời bấy giờ, Hoàng hậu Ma Gia đã cùng đoàn tùy tùng rời Ca Tỳ La Vệ trở về quê ngoại để sinh con đầu lòng. Khi đi ngang qua vườn Lâm Tỳ Ni, Hoàng hậu đã cho dừng lại để nghỉ ngơi, dạo chơi và ngoạn cảnh. Khi đến dưới một gốc cây Vô Ưu đang nở rộ và tỏa hương thơm ngát, Hoàng hậu đã đưa tay phải vin cành hoa và ngay lúc đó, Thái tử Tất Đạt Đa đã giáng trần.
Cây Vô Ưu. Ảnh: Internet.
Phân biệt Cây Vô Ưu, Cây Sa La và Cây Bồ Đề trong Phật giáo
Hoa Ưu Đàm cũng là một loại cây có hoa, nhưng được xem là một loại cây thiêng (linh thọ) trong Phật giáo. Theo quan niệm Phật giáo, hoa Ưu Đàm nở là một điềm lành. Tên Phạn của hoa là Udumbara, được Hán ngữ phiên âm là Ưu Đàm Bát La, Ô Đàm Bạt La, Ô Đám Bát La, Uất Đàm… Hoa Ưu Đàm còn được gọi là Ưu Đàm Bát Hoa hoặc Ưu Bát Hoa, tắt là Đàm Hoa, với ý nghĩa là “hoa linh thụy”, “hoa ứng điềm”, “hoa không khởi”. Theo Từ điển Phật học Hán Việt (NXB. Khoa Học Xã Hội), “Cây Ưu Đàm không thuộc loại hoa quả, mọc ở các nơi như núi Himalaya, cao nguyên Deecan và nước Tích Lan… Thân cây trơn nhẵn hoặc hơi thô ráp, dài khoảng 4,5 tấc, đầu nhọn. Hoa lưỡng tính, rất nhỏ, mọc kín trong lõm sâu của đài hoa, nên thường bị nhầm là cây không có hoa. Hoa mọc thành chùm, mỗi chùm có hơn chục đóa, có thể ăn được nhưng vị không ngon”. Sách Huyền Lâm Ứng Nghĩa, quyển 21 mô tả về Ưu Đàm: “Lá cây có hoa nhưng ít xuất hiện, khó trồng”. Dựa trên các đặc điểm về thân, lá, hoa và quả được mô tả, có thể khẳng định Ưu Đàm và Vô Ưu là hai loại cây hoàn toàn khác biệt.
Đúng là Thái tử Tất Đạt Đa đã giáng trần dưới cội Vô Ưu tại vườn Lâm Tỳ Ni. Tuy nhiên, việc sử dụng hoa Ưu Đàm làm biểu tượng cho sự kiện Đức Phật Đản Sanh xuất phát từ một nguyên nhân khác. Theo quan niệm Phật giáo, hoa Ưu Đàm là một loài hoa thiêng, cực kỳ quý hiếm, được cho là “ba ngàn năm mới nở một lần”. Do đó, hoa Ưu Đàm mang ý nghĩa về sự hy hữu, hiếm có, khó gặp. Hơn nữa, sự xuất hiện của hoa Ưu Đàm còn được xem là điềm lành, báo hiệu sự ra đời của Đức Phật hoặc một bậc Luân Vương xuất thế. Vì lẽ đó, hoa Ưu Đàm được gọi là hoa Linh Thụy. Theo Pháp Hoa Văn Cú, “Ưu Đàm là loại hoa thiêng, ba ngàn năm mới nở một lần, mỗi lần hoa nở thì có Đức Phật ra đời”. Với những đặc điểm này, hoa Ưu Đàm thường được dùng làm ẩn dụ cho sự kiện xuất thế hy hữu của Đức Thế Tôn trong văn học và kinh điển Phật giáo.
Cây Sung (Udumbara, Ficus Glomerata). Theo kinh sách, đây là cây Ưu Đàm.
Như vậy, việc Thái tử Tất Đạt Đa đản sanh dưới cội Vô Ưu tại vườn Lâm Tỳ Ni là một sự kiện lịch sử. Còn việc sử dụng hoa Ưu Đàm làm ẩn dụ cho sự kiện xuất thế của một bậc Giác Ngộ lại là một khía cạnh khác. Do đó, khi nói về sự kiện Phật Đản Sanh, hoa Vô Ưu được xem như một chứng tích gắn liền với sự kiện lịch sử cụ thể, còn hoa Ưu Đàm là ẩn dụ cho một sự kiện lịch sử vĩ đại và hy hữu. Mặc dù có thể hoa Ưu Đàm đã nở vào dịp đó, nhưng không phải tại vườn Lâm Tỳ Ni. Hoa Vô Ưu nở vào mùa Xuân hàng năm là điều bình thường, nhưng khi nhắc đến hoa Ưu Đàm nở, người ta tự khắc liên tưởng đến sự kiện trọng đại, cơ duyên lớn lao, đó là sự giáng trần của một vị Phật, một bậc Giác Ngộ.
Hy vọng những giải đáp trên đã giúp bạn phân biệt rõ ràng giữa hoa Vô Ưu và hoa Ưu Đàm, đồng thời hiểu thêm về ý nghĩa biểu tượng của chúng trong Phật giáo. Để khám phá sâu hơn về những khía cạnh thú vị khác trong Đạo phật, mời bạn tiếp tục theo dõi.
