Hoằng pháp, sứ mệnh cao cả mà người Phật tử mang trong mình, là kim chỉ nam dẫn lối con thuyền giáo pháp đến với muôn nơi, mang lại hạnh phúc và sự giác ngộ cho nhân loại. Website Chia sẻ Đạo Phật sẽ cùng bạn khám phá chiều sâu ý nghĩa và những trăn trở ẩn sau hành trình thiêng liêng này.
Hoằng pháp: Sứ mệnh thiêng liêng và những trăn trở
Ban Hoằng pháp, một trong những đơn vị thành lập sớm nhất của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, giữ vai trò cốt yếu trong việc lan tỏa ánh sáng từ bi và trí tuệ của đạo Phật đến cộng đồng. Nói cách khác, công tác hoằng pháp là cầu nối đưa giáo lý Phật đà vào đời sống một cách hiệu quả nhất. Tại Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ VIII, Ban Hoằng pháp đã trình bày tham luận với chủ đề “Hoằng pháp là sứ mệnh”, nhấn mạnh tầm quan trọng của hoạt động này.
Công tác hoằng pháp có thể được ví như một nghệ thuật, bắt nguồn từ lòng Từ bi và Hỷ xả của người giảng sư. Đó là tâm huyết của người làm công tác giáo dục, những người kiến tạo tâm hồn, hoạt động bằng cả trái tim. Tùy thuộc vào duyên nghiệp, hoàn cảnh và căn cơ của người nghe, người hoằng pháp sẽ truyền tải nguồn tuệ giác, khơi dậy sự nhiệt huyết và rung động tâm hồn từ chính mình đến người học Phật.
Sau khi thành đạo, Đức Phật thành lập Tăng đoàn cũng với mục đích hoằng pháp. Trước khi Tăng chúng lên đường hoằng dương chánh pháp, Ngài đã căn dặn: “Này các Tỳ kheo, hãy đi vì lợi ích của số đông, vì hạnh phúc của số đông, vì lòng thương tưởng thế gian. Hãy đi, chớ có hai người đi chung một ngả. Hãy hoằng dương giáo pháp, cao thượng ở phần đầu, cao thượng ở phần giữa, cao thượng ở phần cuối, về cả ý nghĩa và văn tự.” (1)
Trong suốt quá trình thuyết pháp, Đức Phật đã tùy duyên giảng dạy cho nhiều đối tượng khác nhau với những chủ đề sinh động, gần gũi và minh họa bằng những ví dụ thực tế. Ngài đã cảm hóa được nhiều tầng lớp xã hội, từ người nô lệ đến Bà la môn và vua chúa, hướng dẫn họ đến chân lý giác ngộ và giải thoát ngay trong cuộc sống hiện tại. Kinh điển ghi lại lời tán thán của những người nghe pháp:
“Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng lại những gì đã đổ, phơi bày những gì bị che khuất, chỉ đường cho người bị lạc, mang đèn sáng vào nơi tối để người có mắt có thể thấy.” (Nikàya) (2)
Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày nay, nguyên lý “Khế cơ – Khế lý” càng trở nên quan trọng trong việc truyền bá giáo lý đạo Phật. Nếu ở phương Đông, đạo Phật được xem là một tôn giáo, thì ở phương Tây, đạo Phật lại được nhìn nhận như một nghệ thuật sống, một phương pháp giúp con người cân bằng tâm thức, giải quyết những bế tắc do sự dư thừa vật chất nhưng thiếu vắng tinh thần. Đạo Phật đến như một liều thuốc, giúp con người đang mải mê chạy theo vật chất dừng lại để tìm kiếm sự ổn định và cân bằng trong cuộc sống.
Kế thừa sự nghiệp cao cả của chư Phật, chư Tổ và tuân theo đường lối lãnh đạo của Giáo hội, ngành Hoằng pháp đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần không nhỏ vào việc hoằng dương chánh pháp và xây dựng một Giáo hội Việt Nam vững mạnh. Các hoạt động nổi bật bao gồm việc đào tạo 10 khóa giảng sư, tổ chức thành công các hội thảo quy mô toàn quốc và khu vực, bồi dưỡng kiến thức cho tăng ni, tập huấn hoằng pháp viên cho phật tử, và tổ chức hàng ngàn đạo tràng thuyết giảng thu hút hàng triệu phật tử tham dự.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, công tác hoằng pháp vẫn còn những hạn chế. Sự tinh chuyên trong hoạt động hoằng pháp, xét về khía cạnh chuyên môn, đôi khi chưa được chú trọng đúng mức. Tình trạng thuyết giảng đôi khi chưa tập trung vào mục tiêu giác ngộ giải thoát, hoặc bị ảnh hưởng bởi quan điểm cá nhân, sự chủ quan và tầm nhìn hạn hẹp, dẫn đến việc phân tích kinh điển quá xa rời thực tế. Những hạn chế này có thể là nguyên nhân khiến nội dung các buổi thuyết giảng chưa đáp ứng trọn vẹn yêu cầu nâng cao chất lượng hoằng pháp của Giáo hội, đồng thời cho thấy sự thiếu hụt yếu tố tinh chuyên – một yếu tố cần thiết cho sự phát triển trong thời đại mới và sự phát triển chung của Giáo hội.
Định hướng nâng cao chất lượng công tác hoằng pháp
Với vai trò và sứ mệnh của ngành Hoằng pháp nói chung và người hoằng pháp nói riêng, việc hướng đến sự tinh chuyên là vô cùng quan trọng. Trước mắt, Giáo hội cần xây dựng một chiến lược hoằng pháp khoa học, phù hợp với thực tế. Việc quy hoạch nguồn nhân sự chuyên trách, có phẩm hạnh, trình độ năng lực, sự linh hoạt, bén nhạy và tinh chuyên trong mọi khía cạnh, từ hoạch định chiến lược đến khả năng thuyết giảng sâu sắc trong mọi hoàn cảnh, là điều cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển của Phật giáo thời đại. Song song đó, cần có sự quản lý chặt chẽ, phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng thành viên và xây dựng chủ đề chính cho các chương trình hoằng pháp, đảm bảo đúng bản chất giác ngộ giải thoát của đạo Phật.
Bên cạnh những yếu tố khách quan, ngành hoằng pháp cần quan tâm đến mặt bằng dân trí ngày càng nâng cao của quần chúng phật tử. Trong thời đại khoa học kỹ thuật phát triển, thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng, phật tử có nhiều điều kiện tiếp cận và thẩm định nội dung các bài giảng một cách cởi mở và đa chiều.
Do đó, ngành hoằng pháp cần nỗ lực hơn nữa trong việc nâng cao chất lượng đào tạo giảng sư. Đặc biệt, chất lượng nguồn nhân sự phải được hình thành từ những tăng ni nghiêm trì giới luật, có nền tảng tu hành vững chắc, phát huy năng lực sống đạo từ giới, định, tuệ, chứ không chỉ dừng lại ở kiến thức. Chỉ khi đó, mới có thể đáp ứng được nhu cầu học Phật trong bối cảnh xã hội và con người hiện nay.
Nền tảng trí tuệ vững chắc sẽ giúp có cái nhìn chánh kiến về cuộc sống, thấu hiểu những trăn trở của người học Phật. Vì vậy, ngành hoằng pháp cần đặc biệt chú trọng đến lý tưởng giác ngộ giải thoát, xây dựng nội dung cảnh sách nhằm khơi dậy Bồ đề tâm, khuyến khích phật tử trên bước đường tu học. Đề tài thuyết giảng cần gắn liền với nhu cầu học giáo lý vì mục tiêu giác ngộ giải thoát, ưu tiên lợi ích của số đông và sự hưng thịnh chung của Phật pháp.
Trong nhịp sống hiện đại, các nhà hoằng pháp cần tùy duyên vận dụng các phương tiện tiện ích để hỗ trợ công tác hoằng pháp. Tuy nhiên, cốt lõi của công tác này vẫn phụ thuộc vào oai nghi, tư cách, giới hạnh đạo đức, năng lực chuyên môn, tâm huyết độ sinh và quan trọng nhất là sự chân tu thật học của người hoằng pháp.
Vị thế của người xuất gia hoàn toàn khác biệt với người thế gian, vượt lên trên địa vị và quyền lợi xã hội. Từ vị thế đó, chúng ta phải nỗ lực hoàn thành sứ mạng cao cả, đó là tâm nguyện tự giác, giác tha: trước hết là hoàn thiện bản thân để giải thoát, sau đó là hoằng dương chánh pháp. Bởi lẽ, chúng ta không thể cho đi điều mà bản thân không có. Giữ tâm hoan hỷ, chánh niệm tỉnh giác, nghiêm trì giới luật là trách nhiệm lớn lao của người xuất gia, là kim chỉ nam cho các nhà hoằng pháp khi dấn thân vào đời, đặc biệt là tại những vùng sâu vùng xa.
Phương pháp nâng cao hiệu quả hoằng pháp
Để công tác hoằng pháp đạt hiệu quả tốt, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của tín đồ và sự phát triển quy mô của hệ thống chùa chiền, kinh sách, báo chí, văn hóa phẩm Phật giáo trên toàn quốc, cần có những phương pháp thiết thực hơn:
1. Trong nhiệm kỳ tới, Ban Hoằng pháp Trung ương sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ cấu nhân sự, tăng cường chương trình hoạt động của các Phân ban, phát triển công tác thuyết giảng tại các giảng đường, đạo tràng, khóa tu và các lớp giáo lý. Đồng thời, phối hợp với Ban Phật giáo Quốc tế để phát triển chương trình hoằng pháp ở nước ngoài và hợp tác với các Ban Thông tin, Báo chí để thực hiện công tác tuyên truyền.
Một mục tiêu quan trọng khác là kế hoạch xây dựng trung tâm hoằng pháp phía Nam, làm cơ sở đào tạo giảng sư, tập huấn hoằng pháp viên, tổ chức các khóa tu học và bồi dưỡng chuyên môn. Trung tâm này sẽ phối hợp với Ban Hướng dẫn Phật tử tổ chức các đạo tràng, khóa tu cho đồng bào dân tộc ở vùng sâu, vùng xa.
2. Công tác hoằng pháp không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức giáo lý mà cần hướng đối tượng đến việc thực hành pháp.
3. Hãy xem việc hoằng pháp như nhịp đập của trái tim, để cảm nhận sự trăn trở trước sự chênh lệch giữa vật chất và tinh thần của con người và cuộc sống.
4. Mỗi nhà hoằng pháp cần trang bị kiến thức sâu rộng cả về Phật học và thế học. Như nhà bác học Newton đã nói: “Điều ta biết chỉ là một giọt nước, điều ta chưa biết là cả một đại dương”. Sự am hiểu kiến thức mới sẽ giúp nhà hoằng pháp nhập thế dễ dàng hơn, bởi phật tử trí thức chỉ bị thuyết phục khi họ đánh giá vị tăng ni đó vượt trội về đạo đức và không bị lạc hậu về kiến thức khoa học. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là không xem hoằng pháp như một cơ hội để trình bày quan điểm cá nhân, kiến giải hay phô trương sự hiểu biết.
5. Hãy trang bị cho mình sự cân bằng giữa lý và sự, tức là khả năng thuyết và khả năng hành. Khi nói đến hoằng pháp, nhiều người thường nghĩ ngay đến thuyết pháp, giảng kinh hay mở các khóa tu Phật thất. Cách hiểu này không sai, nhưng trong xã hội hiện nay, hoằng pháp không chỉ dừng lại ở đó. Hoằng pháp là nội dung hoạt động của Tăng lữ có sức cảm hóa, thuyết phục tín đồ hay không. Kinh Pháp Cú, kệ thứ 19, dạy:
“Dù nói nhiều kinh điển,
Phóng túng không thực hành,
Chẳng hưởng quả Sa môn,
Như mục đồng đếm bò.” (3)
Thật vậy, nếu thuyết pháp chỉ dựa trên kinh điển, triết lý suông mà bản thân không thực hành thì lời nói đó chỉ là sáo rỗng. Việc thông hiểu kinh điển, triết lý hay phương tiện suy luận có thể đạt được bởi cư sĩ hay nhà nghiên cứu Phật học. Là nhà hoằng pháp, chúng ta không chỉ dừng lại ở đó mà phải có sự chân tu thật học, tri hành hợp nhất. Chỉ khi đó, mới có sức thuyết phục mạnh mẽ, khiến người khác hướng thượng và quy ngưỡng Phật giáo.
Trong vô số phương tiện hoằng hóa độ sanh, đạo hạnh trang nghiêm, tư cách đạo đức thuần thục và sự thực tu thực chứng của người xuất gia là những yếu tố sâu sắc nhất để cảm hóa người. Câu chuyện Ngài Xá Lợi Phất, một thanh niên Bà la môn thông thái, đã khởi tâm xuất gia sau khi diện kiến Ngài Mã Tăng trì bình khất thực. Ngài Đại Ca Diếp, bậc tôn túc hạnh đầu đà đệ nhất, với đời sống giản dị, thanh bần là một bài pháp sống động. Cuộc đời tôn giả Ưu Ba Ly là minh chứng cho việc vượt qua số phận thấp kém của người thợ cạo để trở nên sáng chói nhờ hạnh nghiêm trì giới luật. Những bài pháp ấy đâu cần phải nói ra bằng lời, mà thật ý vị.
Trong định hướng tương lai, hoằng pháp vẫn là giải pháp không thể thiếu trong sứ mệnh hoằng truyền chánh pháp, bởi nó đáp ứng được nhiều nhu cầu thiết thực của tín đồ phật tử trong và ngoài nước.
Chúc Đại hội thành công tốt đẹp!
Để hiểu sâu hơn về sứ mệnh thiêng liêng này và những trăn trở trong hoạt động hoằng pháp, mời quý vị độc giả cùng khám phá chi tiết trong chuyên mục Đạo phật.
