Trong hành trình tìm kiếm sự an lạc, tình thương vị tha nổi lên như một ngọn hải đăng, soi đường cho tâm hồn giữa biển khổ mênh mông. Khám phá cách tình yêu không vụ lợi mang sức mạnh chữa lành và làm thế nào để nuôi dưỡng nó trong cuộc sống, bạn sẽ tìm thấy con đường đến với hạnh phúc đích thực trên Chiasedaophat.
Tình thương vị tha – Nguồn cội của Từ Bi
Tình thương là suối nguồn an ủi vô biên cho chúng sanh trong bể khổ, là dòng cam lồ mát rượi tưới mát tâm hồn đang cháy bỏng bởi những phiền não trần thế. Tuy nhiên, chỉ tình thương hoàn toàn vị tha, không vướng bận chút lợi ích cá nhân, mới thực sự có sức mạnh xoa dịu. Nếu tình thương mang màu sắc vị kỷ, nó không những không làm vơi đi nỗi khổ, mà còn nhấn chìm đối tượng vào vòng xoáy đau khổ sâu hơn. Tình thương vị tha đích thực là vô lượng, lan tỏa đến mọi loài, hòa quyện trong vạn vật. Người lan tỏa tình thương này đến chúng sanh tựa như người mẹ hiền chăm sóc bầy con thơ. Mọi khổ đau, mọi tai ương gặp gỡ tình thương này đều sẽ tan biến. Thật cao cả, quý báu và đẹp đẽ thay cho những ai ôm ấp trong tim tình thương vô biên này.
Định nghĩa Từ Bi: Ban vui và Cứu khổ
“Từ” nghĩa là ban tặng niềm vui, “Bi” nghĩa là cứu giúp nỗi khổ. “Từ bi” chính là hành động ban vui và cứu khổ cho người khác. Khi xem niềm vui và nỗi khổ của người khác như chính niềm vui và nỗi khổ của mình, rồi chia sẻ niềm vui và gánh vác nỗi khổ ấy, đó chính là lòng từ bi.
Hành động ban vui cứu khổ cho người mà không khởi tâm xem mình là người ban ơn, hay người kia là kẻ nhận ơn, đó mới là từ bi chân chính. Tận tâm tận lực vì người mà không có dù chỉ một niệm nghĩ cho bản thân, đó mới là từ bi đích thực. Ngược lại, nếu có dù chỉ một chút ý niệm vì mình, đó không còn là tình thương chân thật. Thậm chí, nếu thương người vì lợi ích của bản thân, đó lại là thương mình chứ không phải thương người.
Một tình thương vì mình sẽ dễ dàng biến thành giận dữ khi điều mình mong cầu không được đáp ứng. Chỉ khi hoàn toàn vì người, vì lợi ích của người mà không giới hạn, đó mới là tình thương vô biên. Tình mẹ thương con, dù sâu đậm, đôi khi vẫn có thể phai nhạt khi con không vâng lời. Tình thương từ bi là sự đồng hóa niềm vui và nỗi khổ của người khác như của chính mình. Khi thấy người khác khổ, ta vội vã tìm cách giải quyết nỗi khổ ấy cho họ, mà không mong cầu sự đền đáp hay ghi nhận. Cảm thông sâu sắc với niềm vui và nỗi khổ của mọi người, rồi khởi lên lòng thương để ban vui cứu khổ, đó chính là lòng từ bi. Sự giúp đỡ mong cầu được đền đáp không phải là từ bi, mà là sự trao đổi. Yêu thương để thỏa mãn nhu cầu cá nhân là sự lợi dụng, không phải từ bi. Bất kỳ hành động xót thương, cứu giúp nào không hề xen lẫn lợi ích cá nhân, đó mới thực sự là lòng từ bi.
Bước đầu nuôi dưỡng lòng Từ Bi
Để phát khởi lòng từ bi, chúng ta cần tập cảm thông sâu sắc với niềm vui và nỗi khổ của mọi người. Khi thấy người khác đau khổ, ta hãy cảm nhận nỗi khổ đó như chính mình đang gánh chịu. Dùng mọi khả năng có thể để xoa dịu nỗi khổ của người khác, cũng như tiêu trừ nỗi khổ của chính bản thân. Khi người khác thoát khỏi khổ đau, tức là chúng ta cũng đã phần nào giải thoát khỏi khổ đau của chính mình, mà không cần bất kỳ sự đòi hỏi nào.
Xem nỗi khổ của người khác như của mình, ta sẽ nhiệt tình giúp đỡ mà không đặt điều kiện. Niềm vui của người khác cũng chính là niềm vui của ta. Khi người khác hết khổ, ta cảm thấy an lạc, không hề có ý đồ vụ lợi hay mong chờ điều gì. Nếu có mong muốn, đó chỉ là mong muốn mang lại cho họ sự an vui vĩnh cửu. Tương tự, khi thấy người khác vui, ta cũng cảm thấy vui lây. Những niềm vui ta có sẵn sàng chia sẻ với mọi người, bằng cách lắng nghe, đồng cảm, hoặc đơn giản là mong muốn họ luôn được hạnh phúc.
Sự chia sẻ niềm vui chung tạo nên hạnh phúc đích thực trên thế gian. Chỉ biết vui một mình mà mặc kệ người khác là biểu hiện của sự ích kỷ, và người như vậy sẽ không bao giờ cảm nhận được niềm vui chân thật. Chúng ta cần nhận ra rằng niềm vui của mình cũng là niềm vui của mọi người, và niềm vui của mọi người cũng chính là niềm vui của mình. Cùng nhau chia sẻ khổ đau và niềm vui mới là tình thương chan hòa, lan tỏa. Chỉ biết đến niềm vui, nỗi khổ riêng tư của mình là tự giam cầm bản thân trong một nhà tù cô độc, khiến ta suốt đời không thể biết đến niềm vui thực sự. Hãy mở rộng lòng mình, hòa nhịp với trái tim của mọi người, nuôi dưỡng tình thương vô bờ bến. Chính nhờ sự cảm thông sâu sắc về khổ vui, ta mới có động lực tích cực để cùng nhau chia sẻ gánh nặng và lan tỏa niềm vui. Hãy mạnh dạn phá bỏ mọi rào cản, mọi bức tường ngăn cách giữa các bản ngã, để sự cảm thông không còn bị giới hạn. Khi có thể thông cảm với khổ vui của mọi người, chúng ta sẽ bắt đầu phát tâm từ bi. Do đó, bước đầu tiên để thực hành từ bi chính là tập cảm thông.
Tuy nhiên, lòng từ bi là vô lượng, nhưng khi mới bắt đầu, ta nên tập từ bi từ những người gần gũi rồi lan tỏa ra xa. Hãy bắt đầu bằng việc cảm thông với những người thân yêu, những người ta thường xuyên tiếp xúc, sau đó dần mở rộng ra những người xa lạ. Nếu ta chỉ có thể cảm thông với người lạ mà không thể cảm thông với những người sống cùng mình, đó chỉ là biểu hiện trá hình của từ bi, chưa phải là bản chất thực sự. Việc thực hành từ bi cần có nền tảng vững chắc để đạt được kết quả như mong đợi.
Thực hành Từ Bi và những chuyển hóa
Khi lòng từ bi đã nảy nở trong ta, mọi sân hận, tham lam sẽ dần tiêu tan. Người có lòng từ bi không thể dễ dàng nổi nóng hay dùng lời lẽ, hành động làm tổn thương người khác. Bởi lẽ, khi đã nhận thức nỗi khổ của người khác cũng chính là nỗi khổ của mình, thì việc làm khổ họ cũng đồng nghĩa với việc tự làm khổ chính mình. Chỉ khi xem người khác hoàn toàn tách biệt với bản thân, ta mới có thể nỡ lòng làm họ đau khổ. Thực sự cảm thông với nỗi khổ của người khác sẽ khiến cơn giận dữ vừa khởi lên đã lập tức lắng xuống. Nước từ bi tràn đầy sẽ dập tắt ngọn lửa sân hận. Ngược lại, khi lửa sân hận bùng cháy dữ dội, đó là dấu hiệu cho thấy dòng nước từ bi đã cạn kiệt.
Người có lòng từ bi, khi thấy người khác gặp cảnh khổ, không những không nỡ nhìn, mà còn tìm mọi cách để giúp đỡ. Nếu khả năng không cho phép cứu giúp hoàn toàn, lòng ta vẫn cảm thấy xót xa, đau đớn. Huống hồ, bản thân lại trực tiếp gây ra khổ đau cho người khác, lòng từ bi tuyệt đối không cho phép điều đó xảy ra. Chỉ khi nào ta sẵn lòng tự làm khổ mình, ta mới có thể vui vẻ làm khổ người khác. Khi ta biết buồn bã, than thở trước nỗi khổ của bản thân, làm sao ta có thể nhẫn tâm gây đau khổ cho người khác? Kết quả đầu tiên và rõ ràng nhất của việc thực hành lòng từ bi là sự diệt trừ tận gốc sân hận trong chính ta.
Người có lòng từ bi sẽ không còn tâm lý tranh giành hơn thua, được mất với người khác. Bởi lẽ, sự vui mừng của người này lại là nỗi khổ của người kia, và việc tranh giành chỉ khiến cả hai bên thêm đau khổ. Lòng từ bi là để cứu khổ, vậy cớ sao lại đi làm khổ người khác? Tham lam là hành động thu gom, tích trữ, còn từ bi là ban tặng, cứu giúp. Khi mang trong mình lòng từ bi, mọi hành động tranh đua, giành giật sẽ không còn tồn tại. Ta sẵn sàng chia sẻ cả những gì mình đang có cho người khác, làm sao có thể chiếm đoạt của người khác về cho mình? Lòng từ bi và tham lam như hai dòng sông chảy ngược chiều. Có cái này thì không thể có cái kia. Nơi nào có từ bi, nơi đó khổ đau sẽ tan biến, giống như ánh nắng mặt trời xua tan băng tuyết. Từ bi không dung chứa đau khổ, và dĩ nhiên cũng không chấp nhận tham lam. Từ bi tràn ngập sẽ khiến tham lam phải lùi bước.
Đối với mọi người, trong mọi hoàn cảnh, ta chỉ đơn thuần mang tình thương chân thật đến cho họ, không dùng lời nói hay hành động nào khiến họ phiền lòng, mà chỉ tập trung vào việc ban vui cứu khổ. Hành động này gọi là “thuận hạnh từ bi”. Lòng từ bi này thể hiện tình thương một cách trọn vẹn, chiều theo sở nguyện của người khác. Làm trái ý người khác là khiến họ đau khổ, còn thuận hạnh từ bi là không làm trái ý nguyện của chúng sanh.
Tuy nhiên, tâm ý chúng sanh đôi khi điên đảo, họ lại ham muốn những điều khổ đau trá hình dưới dạng an vui. Trong những trường hợp này, người có lòng từ bi có thể cần phải đổi một cái khổ nhỏ để mang lại cho họ niềm vui lớn hơn. Hoặc đối với những chúng sanh ngoan cố, liên tục tạo nghiệp ác, người từ bi cần phải ngăn chặn họ bằng những biện pháp nghiêm khắc. “Nghịch hạnh từ bi” là dùng tướng mạo dữ dằn, hay hành động mạnh mẽ để điều phục, đưa họ về con đường an vui. Hành động này thoạt nhìn có vẻ tàn nhẫn, nhưng về lâu dài mới thấy rõ lòng từ bi ẩn chứa bên trong. Người thể hiện lòng từ bi theo cách này đòi hỏi sự sáng suốt phi thường, vì đó là một việc làm vô cùng khó khăn. Dù là thuận hạnh hay nghịch hạnh, tất cả đều quy về mục đích ban vui cứu khổ. Bản chất của từ bi là nhẹ nhàng, mát mẻ, nên mọi chúng sanh đang chìm trong khổ đau khi gặp từ bi đều sẽ tìm thấy sự an lành.
Sự Viên mãn của lòng Từ Bi
Lòng từ bi sẽ đạt đến sự viên mãn khi mọi vọng niệm, phân biệt không còn tồn tại. Vọng niệm thường dẫn dắt ta theo nghiệp phân biệt, sinh ra yêu ghét, khiến ta khó có thể mang tình thương bình đẳng đến cho chúng sanh. Khi nghiệp thức đã được thanh tịnh, chỉ còn lại một tâm thể rộng lớn, bình đẳng, bao trùm tất cả chúng sanh, không còn sự phân biệt ta với người, đây với đó. Khi sống với tâm thể này, ta chỉ tràn ngập một tình thương vô bờ. Tình thương không phân biệt, không còn đối đãi chủ khách, bao dung không giới hạn, đó mới chính là tình thương chân thật, là sự viên mãn của lòng từ bi. Khi còn thấy sự đối đãi, tức là còn phân biệt. Khi mọi sự đối đãi đã tiêu dung, không còn phân biệt, thì lấy đâu ra giới hạn cho tình thương? Do đó, lòng từ bi được ví như bầu trời cao rộng, như biển cả mênh mông. Từ bi trong trạng thái không phân biệt, không cần dụng công, nên được gọi là “vô duyên từ”.
Kết luận: Khơi dậy dòng suối Từ Bi
Lòng từ bi là tình thương hoàn toàn không vụ lợi. Bất kỳ thế lực tà ác nào như sân hận, tham lam, tật đố khi đối diện với từ bi đều sẽ quy phục. Nơi nào có từ bi hiện diện, nơi đó khổ đau sẽ tan biến. Từ bi ngọt ngào như dòng sữa mẹ, mát dịu như cơn gió chiều thu, trong sáng như ánh trăng rằm, và phát sinh vô vàn công đức, nuôi dưỡng vạn vật như đất mẹ phì nhiêu.
Chúng ta cần tôn trọng, kính mến những ai đã sẵn có lòng từ bi, tán thán, ca ngợi những ai đang phát tâm tu tập từ bi, và ước mơ, mong mỏi những ai sẽ học hỏi, thực hành từ bi. Mỗi người trong chúng ta hãy nỗ lực khơi dậy dòng suối từ bi trong tim mình, để một ngày nào đó, nó sẽ chảy tràn ngập thế gian đang chìm trong khổ đau. Hạnh phúc đích thực trên thế gian chỉ có thể đến khi dòng nước từ bi tràn về. Thay vì mong chờ một đấng nào đó cứu khổ, tất cả chúng ta hãy chắp tay cầu nguyện cho mọi người cùng phát tâm từ bi. Ngọn lửa khổ đau sẽ lụi tàn khi trận mưa từ bi gội nhuần. Chân thành mong ước tất cả chúng ta đều phát khởi lòng từ bi.
Trích từ cuốn “Bước đầu học Phật”, Hòa thượng Thích Thanh Từ.
(Tiêu đề được biên tập lại bởi Ban Biên Tập nhằm giúp Phật tử dễ hiểu hơn).
Để hiểu sâu hơn về những lời dạy quý báu này và khám phá thêm nhiều nội dung ý nghĩa khác, mời bạn tiếp tục tìm hiểu trong chuyên mục Đạo phật.
