Nghi thức cúng ông Táo là nét đẹp văn hóa dân tộc, thể hiện lòng biết ơn với vị thần cai quản bếp lửa gia đình. Lễ vật chuẩn bị không chỉ đa dạng theo vùng miền mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về sự sung túc và no đủ. Tìm hiểu thêm về các vật phẩm cần thiết cho một mâm cỗ trọn vẹn và ý nghĩa ẩn chứa qua từng món lễ tại Chiasedaophat.
Táo Quân, hay còn gọi là Vua Bếp, là vị thần cai quản và bảo vệ sự ấm no, hạnh phúc của gia đình, thường được thờ phụng tại không gian bếp núc.
Lễ cúng ông Táo là một nghi thức quan trọng, được các gia đình Việt Nam chuẩn bị vô cùng chu đáo và thành kính.
Chuẩn bị lễ vật cúng Táo Quân
Mâm cỗ cúng Táo Quân thường bao gồm các lễ vật mặn, bánh kẹo, rượu, trầu cau, hoa quả. Đi kèm với đó là trang phục và vật dụng cho các Táo.
- Trang phục Táo Quân: Bao gồm 3 bộ mũ, áo và hia. Hai bộ cho Táo Ông với mũ cánh chuồn và một bộ cho Táo Bà với mũ không cánh chuồn.
- Lưu ý về màu sắc trang phục: Màu sắc của mũ, áo và hia Táo Quân thay đổi hàng năm theo quy luật Ngũ hành để phù hợp với vận niên.
- Năm hành Kim: Trang phục màu vàng.
- Năm hành Mộc: Trang phục màu trắng.
- Năm hành Thủy: Trang phục màu xanh.
- Năm hành Hỏa: Trang phục màu đỏ.
- Năm hành Thổ: Trang phục màu đen.
Sự khác biệt trong lễ vật cúng Táo Quân theo vùng miền
Tập tục cúng Táo Quân có những điểm đặc trưng riêng biệt ở ba miền Bắc, Trung, Nam:
- Miền Bắc: Thường cúng cá chép sống thả trong chậu nước. Ý nghĩa của lễ vật này là “cá hóa long”, tiễn đưa ông Táo về trời bằng hình ảnh rồng thiêng.
- Miền Trung: Phổ biến cúng một con ngựa bằng giấy với đầy đủ yên cương.
- Miền Nam: Lễ vật thường giản lược hơn, chủ yếu là mũ, áo và đôi hia bằng giấy.
Lễ vật đặc biệt cho gia đình có trẻ nhỏ
Theo tục lệ xưa, những gia đình có trẻ nhỏ thường chuẩn bị thêm một con gà luộc cồ (gà mới tập gáy). Lễ vật này mang ý nghĩa cầu mong Táo Quân xin Ngọc Hoàng ban cho đứa trẻ sức sống mạnh mẽ, nghị lực và ý chí kiên cường khi trưởng thành.
Các món ăn thường có trong mâm cỗ cúng ông Táo
Một mâm cỗ cúng ông Táo đầy đủ thường bao gồm:
- 1 đĩa gạo
- 1 đĩa muối
- 5 lạng thịt vai luộc
- 1 bát canh măng
- 1 đĩa xào thập cẩm
- 1 đĩa giò
- 1 con cá chép rán hoặc cá chép sống
- 1 đĩa xôi gấc
- 1 đĩa hoa quả
- 3 chén rượu
- 1 quả cau, lá trầu
- 1 lọ hoa cúc
- 1 tập giấy tiền, vàng mã, bỏng gạo, cháo hoa…
Thời gian và cách thức tiến hành lễ cúng
Lễ cúng tiễn ông Táo chầu Trời thường được cử hành vào tối ngày 22 tháng Chạp Âm lịch hàng năm. Quan niệm dân gian cho rằng, lễ cúng phải hoàn tất trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp, thời điểm ông Táo bắt đầu hành trình về trời báo cáo.
Vị trí ban thờ:
- Nếu gia đình có ban thờ Táo Quân đặt riêng gần bếp, lễ cúng sẽ được tiến hành tại đây.
- Trường hợp không có ban thờ Táo Quân, gia chủ có thể thực hiện lễ cúng tại ban thờ gia tiên.
Quy trình thực hiện lễ cúng:
- Bày biện đầy đủ lễ vật lên mâm cúng.
- Gia chủ thắp hương và thực hiện nghi thức khấn vái.
- Sau khi tuần hương đầu tiên tàn, thắp thêm một tuần hương nữa để bày tỏ lòng biết ơn và tiễn biệt.
- Hoàn tất các nghi thức, tiến hành hóa vàng mã cùng bài vị cũ.
- Lập bài vị mới cho Táo Công.
- Thả cá chép ra ao, hồ, sông, suối để cá làm phương tiện đưa ông Táo về chầu trời.
|
SỰ TÍCH TÁO QUÂN THEO DÂN GIAN Truyền thuyết kể về ba nhân vật: Trọng Cao, vợ là Nhi, và người chồng sau của Nhi là Phạm Lang. Vợ chồng Trọng Cao và Nhi ban đầu sống hòa thuận nhưng vì hiếm muộn con cái mà nảy sinh mâu thuẫn. Trong một lần nóng giận, Trọng Cao đã đánh vợ, khiến bà Nhi bỏ nhà ra đi và sau đó kết duyên cùng Phạm Lang. Sau khi nguôi giận, Trọng Cao hối hận và đi tìm vợ. Trên đường đi, tiền bạc cạn kiệt, ông phải đi ăn xin. Tình cờ, Trọng Cao đến xin ăn tại nhà Phạm Lang và nhận ra vợ cũ. Bà Nhi xúc động mời Trọng Cao vào nhà, hai người ôn lại chuyện cũ và bà Nhi bày tỏ sự ân hận vì đã tái hôn. Đúng lúc này, Phạm Lang đột ngột trở về. Lo sợ chồng bắt gặp Trọng Cao, bà Nhi giục Trọng Cao trốn vào đống rơm ngoài vườn. Tuy nhiên, Phạm Lang về nhà liền sai người đốt đống rơm để lấy tro bón ruộng. Trọng Cao vì không dám chui ra đã bị lửa thiêu chết. Chứng kiến cảnh tượng bi thương, bà Nhi đau đớn chạy ra và lao mình vào đống lửa đang cháy để chết theo Trọng Cao. Phạm Lang, chứng kiến cảnh vợ và người tình cũ cùng chết, trong nỗi bàng hoàng và đau xót, cũng nhảy vào lửa để chết theo vợ. Ba linh hồn của Trọng Cao, Nhi và Phạm Lang được Thượng Đế chứng giám vì có nghĩa khí nên đã sắc phong cả ba làm Táo Quân, gọi chung là Định Phúc Táo Quân, mỗi người phụ trách một lĩnh vực:
|
Y.Dương (Tổng hợp)
Để hiểu sâu hơn về những giá trị văn hóa và tâm linh gắn liền với các nghi lễ truyền thống, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
