Sau hơn một thế kỷ Đức Phật nhập diệt, Tỳ Xá Li chứng kiến sự xuất hiện của mười quy tắc mới do nhóm Tỳ kheo Bạt Kỳ đề xướng, gây xáo trộn giáo pháp nguyên thủy. Những thay đổi này, từ việc chấp nhận tiền bạc đến việc linh hoạt giờ giấc ăn uống, đã thổi bùng mâu thuẫn gay gắt. Khám phá chi tiết hơn về diễn biến đầy biến động này và sự phản ứng của Tăng đoàn tại Chia sẻ Đạo Phật.
Nguồn gốc và Diễn biến của Cuộc Kết tập Kinh điển Lần thứ Hai
Sau khi Đức Phật nhập Niết bàn khoảng một thế kỷ, tại thành Tỳ Xá Ly, một nhóm Tỳ kheo thuộc dòng Bạt Kỳ đã đưa ra mười điều quy định được coi là trái với giáo pháp nguyên thủy. Những điều này bao gồm:
- Cho phép Tỳ kheo tích trữ và sử dụng muối gừng qua đêm.
- Chấp nhận việc Tỳ kheo dùng hai ngón tay để cầm thức ăn khi ăn.
- Cho phép Tỳ kheo rời chỗ ngồi và sau đó quay lại ăn tiếp.
- Cho phép Tỳ kheo ăn thêm thức ăn ở một nơi khác sau bữa ăn chính.
- Cho phép Tỳ kheo uống sữa và đường pha chế ngoài giờ ăn.
- Cho phép Tỳ kheo uống rượu tự chế biến từ trái cây.
- Cho phép Tỳ kheo tùy ý làm tọa cụ với kích thước lớn hoặc nhỏ.
- Cho phép Tỳ kheo tiếp tục thực hiện các công việc từng làm khi còn là cư sĩ.
- Cho phép một nhóm Tỳ kheo thực hiện yết ma riêng rồi yêu cầu chúng Tăng chấp nhận.
- Cho phép Tỳ kheo thu nhận và cất giữ vàng bạc, tiền của.
Những Tỳ kheo này còn có hành vi đặt bát trước mặt ở nơi công cộng vào các ngày mồng 8, 14, 15 âm lịch, gọi đó là “bát điềm lành” và kêu gọi mọi người bố thí y bát, giày dép, thuốc men. Hành động này đã gây ra sự phản đối từ những người không đồng tình, họ chỉ trích rằng Sa môn Thích tử không nên nhận vàng bạc tiền của.
Trưởng lão Da Xá, khi chứng kiến sự việc, đã lên tiếng phản đối hành vi này và nhắc nhở rằng cả người xin bố thí phi pháp và người bố thí cho kẻ xin phi pháp đều có tội. Tuy nhiên, nhóm Tỳ kheo Bạt Kỳ lại cố tình chia sẻ vàng bạc, tiền của cho Da Xá, và khi ông từ chối, họ đã dùng pháp yết ma “hạ ý” để phạt ông vì tội “nhục mạ bạch y” do đã nói cho cư sĩ biết về việc làm phi pháp của họ.
Sau khi tuân thủ hình phạt, Trưởng lão Da Xá đã đến xin lỗi các Ưu Bà Tắc, khẳng định rõ ràng đâu là chính pháp, đâu là phi pháp, đâu là chánh luật, đâu là phi luật, và đâu là lời Phật dạy, đâu là không phải lời Phật dạy. Ông giải thích rằng Đức Thế Tôn từng dạy các Sa môn Thích tử không nên cất giữ vàng bạc châu báu và dùng nó để buôn bán, ví như mặt trời, mặt trăng bị che khuất bởi khói bụi, Sa môn cũng bị che khuất bởi ái dục, rượu thịt, tà vạy và việc thu nhận vàng bạc.
Các Ưu Bà Tắc sau khi nghe Da Xá giải thích đã thừa nhận lời ông nói là đúng với lời Phật dạy và tôn xưng ông là “số một trong hàng Sa môn Thích tử” tại Tỳ Xá Ly. Họ mời ông ở lại để cúng dường.
Nhóm Tỳ kheo Bạt Kỳ, lo sợ Da Xá bị tín nhiệm, đã tìm cách kết tội ông phạm Ba dật đề vì “xúc phạm các Tỳ kheo” và yêu cầu sám hối. Da Xá khẳng định mình vô tội và không có lý do để sám hối. Trước tình hình căng thẳng, Da Xá đã dùng thần thông bay đến nước Ba Tuần.
Trên đường đi, Da Xá tập hợp được 600 vị Tỳ kheo đã đắc tam minh, lục thông, là đệ tử của A Nan và các vị cao tăng khác như A Phù Đà và Ly Bà Đa, cùng nhau thống nhất ý kiến để diệt trừ 10 điều phi pháp của nhóm Tỳ kheo Bạt Kỳ.
Khi nhóm Tỳ kheo Bạt Kỳ đến gặp Trưởng lão Ly Bà Đa để mua chuộc sự ủng hộ, một Tỳ kheo tên Sa Lan trong đoàn đã chiêm nghiệm và nhận thấy hành động của họ là phi pháp, điều này cũng được thiên thần chứng thực. Trưởng lão Ly Bà Đa đã từ chối mọi sự cúng dường và không ủng hộ những hành vi phi pháp. Dù bị đệ tử Đạt Ma khuyên can, Ly Bà Đa vẫn kiên quyết giữ vững lập trường.
Sau đó, Trưởng lão Ly Bà Đa cùng với Da Xá đến thành Tỳ Xá Ly, gặp Thượng tọa Nhất Thiết Khứ, vị A La Hán có uy vọng lớn nhất, để cùng nhau giải quyết vấn đề. Hai vị trưởng lão đã có cuộc đối thoại sâu sắc về thiền định và giới luật.
Cuối cùng, Ly Bà Đa đã tập hợp Tăng chúng để luận bàn Tỳ ni (giới luật). Sau khi đề cử đại diện từ cả hai phía (Bạt Kỳ và Ấp Ba Lợi), các vị đại diện đã nhất trí chọn một khu vườn tại Tỳ Xá Ly làm nơi nghị sự.
Tại đây, Ly Bà Đa đã lần lượt hỏi Thượng tọa Nhất Thiết Khứ về 10 điều phi pháp của nhóm Tỳ kheo Bạt Kỳ. Nhất Thiết Khứ đã lần lượt trả lời và xác định đâu là pháp, đâu là luật, đâu là lời Phật dạy. Ly Bà Đa kết luận rằng nhóm Tỳ kheo Bạt Kỳ đã làm điều phi pháp, phi luật, trái lời Phật dạy.
Cuộc kết tập này có sự tham gia của 700 vị A La Hán, do đó được gọi là cuộc kết tập của 700 người. Các quyết định của đại hội đã được công bố rộng rãi, nhấn mạnh việc không được tùy tiện chế định những điều không do Phật chế và không được vi phạm những điều Phật đã chế.
Ghi nhận về Cuộc Kết tập
- Lý do: Cả ba bộ luật Tứ Phần, Thập Tụng và Ngũ Phần đều cho rằng nguyên nhân chính là do 10 điều phi pháp của nhóm Tỳ kheo Bạt Kỳ.
- Thời gian: Hầu hết các bộ luật ghi nhận là 100 năm sau Phật Niết bàn, riêng Thập Tụng luật là 110 năm.
- Địa điểm: Cả ba bộ luật đều thống nhất là tại Tỳ Xá Ly.
- Thành phần chủ trì: Tương tự như Ngũ Phần luật, với sự tham gia của các vị trưởng lão.
- Số người tham dự: 700 vị A La Hán.
- Về 10 điều phi pháp: Nội dung các điều khoản cơ bản nhất quán giữa các bộ luật, dù thứ tự có thể thay đổi.
Điều đáng chú ý là cách giải thích điều thứ hai về việc “dùng hai ngón tay cầm thức ăn” có sự khác biệt giữa Ngũ Phần luật và các luật giải sau này.
Lý do 10 điều này bị coi là phi pháp là vì chúng được đặt ra khi chính pháp còn được tôn trọng và các vị trưởng lão nghiêm trì giới luật còn nhiều. Tuy nhiên, tác giả cũng cho rằng không phải tất cả 10 điều đều nghiêm trọng và cần có sự linh hoạt trong việc áp dụng giới luật tùy theo căn cơ, thời đại và hoàn cảnh để chính pháp được truyền bá rộng rãi. Tinh thần cốt lõi là “Tùy duyên mà bất biến, bất biến mà vẫn tùy duyên”, cho phép áp dụng giới luật một cách linh động nhưng phải thận trọng và không tùy tiện sửa đổi lời Phật dạy.
Thích Phước Sơn
Để hiểu rõ hơn về bối cảnh và ý nghĩa sâu sắc của sự kiện lịch sử quan trọng này, mời quý độc giả khám phá chi tiết trong chuyên mục Đạo phật.
