Khám phá bản chất vô biên của lòng tham, một ngọn lửa thiêu đốt mọi sự an lạc và dẫn lối con người vào vòng luẩn quẩn của khổ đau. Bằng trí tuệ sâu sắc, Chiasedaophat sẽ cùng bạn hé mở những bài học ý nghĩa về cách đối diện và chế ngự dục vọng, tìm về bình yên đích thực.
Lòng tham của con người tựa như chiếc túi không đáy, dù chứa đựng bao nhiêu vàng bạc châu báu cũng không bao giờ đầy. Tham vọng của con người cũng vô độ, không có điểm dừng, không có giới hạn, mà trải dài vô tận.
Chính vì lẽ đó, con người không ngừng theo đuổi dục lạc, tận hưởng mà không biết điểm dừng. Điều này giống như con thiêu thân lao mình vào ánh sáng, không nhận thức được hiểm nguy rình rập, và cái chết cận kề ngay khi chạm vào ngọn đèn.
Con người thường không nhìn thấy sự nguy hiểm tiềm ẩn trong lòng tham dục, dẫn đến việc càng ham muốn, càng chịu nhiều khổ đau. Lòng tham này biểu hiện dưới muôn vàn hình thức khác nhau.
Có người vì tham vọng mà dốc sức làm ăn, theo đuổi đủ ngành nghề để nuôi sống bản thân và gia đình: làm công ăn lương, làm trong công ty, làm nông nghiệp, kinh doanh buôn bán, chăn nuôi gia súc, gia cầm… Họ thức khuya dậy sớm, làm lụng vất vả để tích cóp, xây dựng sự nghiệp. Tuy nhiên, khi có được tài sản, họ lại luôn ưu tư, lo lắng sợ mất mát, sợ bị trộm cắp.
Con người không nhận thức được sự nguy hiểm của lòng tham dục, dẫn đến việc càng ham muốn, càng chịu nhiều khổ đau.
Người giàu có, sở hữu nhiều tài sản cũng không tránh khỏi khổ đau khi phải ngày đêm canh giữ, bo bo giữ gìn. Nếu chẳng may tài sản bị trộm cướp, bị tịch thu, bị hỏa hoạn thiêu rụi, hoặc bị lũ lụt cuốn trôi, họ sẽ than van, khóc lóc, đau khổ tột cùng. Khi ấy, mọi nỗ lực vất vả để tích lũy tài sản đều trở nên vô ích, không mang lại kết quả gì.
Một số người vì lòng tham mà đánh mất lương tâm, nhận hối lộ, hoặc chiếm đoạt tài sản, công sức của người khác.
Một số khác lại lao vào cờ bạc, cá độ với hy vọng đổi đời, làm giàu nhanh chóng. Tuy nhiên, kết quả thường là tán gia bại sản, mất hết nhà cửa, tài sản, rơi vào cảnh khốn cùng.
Không ít người vì tham vọng đổi đời mà mua vé số, đánh đề, mong trúng độc đắc. Nhưng cuối cùng, họ lại trắng tay, tan cửa nát nhà, nợ nần chồng chất.
Lòng tham còn thể hiện qua việc mong muốn sở hữu ngày càng nhiều hơn. Từ chiếc xe đạp ban đầu, họ khao khát có xe máy, rồi đến xe hơi. Điều này cho thấy lòng tham thực sự không có giới hạn.
Dù vũ trụ bao la, lòng tham của con người còn mênh mông hơn thế.
Khi có nhiều tài sản, mâu thuẫn dễ dàng nảy sinh. Tranh chấp có thể xảy ra trong gia đình dòng họ, giữa vợ chồng, cha con, mẹ con, anh em, chị em, thậm chí cả bạn bè. Con người vì nhu cầu vật chất, tiền bạc mà chạy theo lòng tham ích kỷ, chỉ nghĩ cho riêng mình. Điều này dẫn đến đổ vỡ hạnh phúc gia đình, mất đi tình thân. Lòng tham khiến con người không còn yêu thương, đùm bọc lẫn nhau, dẫn đến chiến tranh, tranh giành, xung đột.
Mọi sự tham muốn nêu trên đều dẫn đến kết cục khổ đau. Dù lòng tham hướng đến tài sản, sự giàu có, hay được tạo dựng bằng bất kỳ hình thức nào, nó cũng mang lại thiệt hại và nguy hiểm cho bản thân, người thân và cả xã hội. Đây là những hành nghiệp bất thiện, biểu hiện qua hành động, lời nói và suy nghĩ. Ý nghĩ tham lam muốn giàu sang hơn người khác thúc đẩy hành động và lời nói làm hại mình, hại người và hại chúng sinh.
Những hành động sai trái do lòng tham dục dẫn đến hậu quả nghiêm trọng: “Chính dục làm nhân, họ sống làm các ác hạnh về thân, làm các ác hạnh về lời nói, làm các ác hạnh về ý. Do họ sống làm các ác hạnh về thân, làm các ác hạnh về lời nói, làm các ác hạnh về ý, khi thân hoại mạng chung, họ sanh vào cõi dữ, ác thú đọa xứ, địa ngục. Như vậy là sự nguy hiểm các dục, đưa đến đau khổ tương lai, là khổ uẩn, do dục làm nhân, do dục làm duyên, do chính dục làm nhân”. (Trích Kinh khổ uẩn – Trung Bộ)
Đức Phật chỉ ra rằng những điều này đều là ác pháp. Nếu con người tiếp tục gần gũi, chạy theo lòng tham muốn mà không biết tránh xa, họ sẽ gặp nguy hiểm cho bản thân. Ngài thường ví von vàng bạc, châu báu, tài sản như rắn độc, có thể cắn chết chúng ta.
Đức Phật đã chỉ ra thực tế: “Các dục vui ít, khổ nhiều, não nhiều, sự nguy hiểm càng nhiều hơn”.
Nếu con người cứ chạy theo lòng tham muốn để phục vụ cuộc sống, họ sẽ mãi chịu đựng khổ đau và tiếp tục luân hồi sinh tử. Đức Phật dạy rằng người nào từ bỏ lòng tham lam sẽ được giải thoát, không còn phải chịu khổ đau nữa, bởi vì khi nhân không tham thì quả không khổ. Khi nhận thức rõ lòng tham mang lại khổ đau, hãy đoạn tận, trừ bỏ nó, thì quả vị an lạc, hạnh phúc sẽ tự nhiên hiện diện.
Đức Phật đã chỉ ra thực tế: “Các dục vui ít, khổ nhiều, não nhiều, sự nguy hiểm càng nhiều hơn”. Lời dạy này đúc kết sự chứng nghiệm của Ngài về sự thật khổ đau trong cuộc đời, thường được Ngài dùng để khuyên nhủ đệ tử xuất gia và tại gia chế ngự ham muốn giác quan, sống một cuộc đời tri túc, không bị tác động bởi dục lạc, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tu tập hướng đến giải thoát khỏi mọi ràng buộc khổ đau.
Cuộc chiến đấu với lòng tham
Mỗi người nên học hạnh “ít muốn biết đủ”, đừng tham cầu quá nhiều. Ngay cả khi nghèo khó, túng thiếu, hãy cảm thấy đủ đầy, không oán trách, không cần cầu xin Phật trời ban cho giàu sang. Đối với người giàu có, cũng nên học hạnh “ít muốn biết đủ”, tránh xa ăn chơi xa xỉ, tiêu xài phung phí, lãng phí của cải. Sự bất hạnh hay hạnh phúc, giàu sang hay nghèo hèn, đói khát hay dư dả, đẹp hay xấu… tất cả đều là kết quả của nghiệp nhân quả mà mỗi người đã tạo ra. Không có một đấng thần linh hay tối cao nào ban phước hay giáng họa, chính chúng ta là chủ nhân của mọi họa phúc.
Đức Phật dạy rằng để được giàu sang, con người phải từ bỏ tính tham lam, ích kỷ, keo kiệt, bủn xỉn. Khi đó, họ sẽ hưởng được phước báu hữu lậu giàu sang. Tuy nhiên, khi đã giàu sang phú quý, đừng kiêu mạn hay tự hào. Bởi lẽ, sự giàu sang này là pháp hữu vi, vô thường, không nên chấp thủ vào nó. Thay vào đó, hãy học cách buông xả, xa lìa những cạm bẫy của dục lạc để thân tâm luôn được thanh thản, an lành. Đó mới chính là phước báu vô lậu, giúp ta không còn trôi lăn trong vòng sinh tử.
Hãy khám phá sâu hơn những lời Phật dạy về cách vượt qua lòng tham và tìm thấy sự bình an đích thực trong chuyên mục Đạo phật.
