Một tình huống y khoa đầy trăn trở đã đặt ra câu hỏi về giới hạn lòng từ bi khi đối diện với sự sống. Khi một sinh viên dược đối mặt với nhiệm vụ thực nghiệm trên động vật, lương tâm em đã trỗi dậy mạnh mẽ. Khám phá cách lòng từ bi, một phẩm chất cốt lõi trong chiasedaophat.com, có thể soi đường cho những quyết định đạo đức, vượt qua áp lực chuyên môn.
Sức mạnh của lòng Từ Bi
Lòng từ bi là nguồn năng lượng tích cực, thúc đẩy hành động từ những việc nhỏ đến lớn lao.
Trong quá trình hướng dẫn một sinh viên dược khoa thực hiện đề tài nghiên cứu tốt nghiệp, một tình huống đã nảy sinh liên quan đến việc sử dụng chuột lang làm đối tượng thử nghiệm. Để quan sát sự thay đổi niêm mạc dạ dày dưới tác động của một loại thuốc, quy trình yêu cầu phải giết chuột bằng phương pháp bẻ cổ để chúng chết tức khắc, sau đó tiến hành mổ bụng. Tuy đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho phần thực nghiệm, sinh viên này đã bật khóc khi đối diện với đàn chuột. Em chia sẻ rằng mình không thể thực hiện hành động này vì theo đạo ông bà, em ăn chay vào mùng một và rằm, đồng thời thực hành ngũ giới của đạo Phật, trong đó giới đầu tiên là không sát sinh. Em cho biết, đạo Phật đã giúp em thấm nhuần sâu sắc ý nghĩa của lòng Từ Bi từ lâu.
Góc nhìn Từ Bi trước những trăn trở
Để giúp sinh viên vượt qua khó khăn, tôi đã giải thích rằng, không chỉ thử nghiệm lâm sàng trên người mà cả thử nghiệm trên động vật cũng phải tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt. Nếu em thực hiện đúng quy trình đã đề ra, không có hành vi ngược đãi hay hành hạ thú vật trước khi kết liễu, thì việc này là chấp nhận được. Hơn nữa, sự hy sinh của chúng là vì mục đích khoa học, một hành động cần thiết và bất đắc dĩ, xuất phát từ lòng từ bi đối với con người. Chính những lời giải thích này đã giúp sinh viên nguôi ngoai, vững tinh thần và hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu của mình.
Trong kinh Bồ-đề Vương tử có ghi lại một câu chuyện:
Vương tử Bồ-đề đã cho xây dựng một tòa lâu đài nguy nga và mong muốn Đức Phật, bậc tôn kính và đầy phước báu, sẽ là người đầu tiên đặt chân vào đó. Sau khi Đức Phật nhận lời thỉnh mời, vương tử đã trải một tấm vải trắng từ trong nhà ra đến cổng để đón Ngài. Tuy nhiên, khi Đức Phật cùng các đệ tử đến, Ngài đã im lặng đứng lại trước tấm vải. Sau ba lần vương tử tha thiết thỉnh mời, Đức Phật vẫn không bước lên. Tôn giả A-nan, hiểu ý của Đức Phật, đã giải thích rằng: “Đức Thế Tôn không thể bước lên tấm vải trắng vì Ngài đang nghĩ đến những người nghèo khổ không có mảnh vải che thân.” Ngay lập tức, vương tử Bồ-đề thu lại tấm vải, và Đức Phật đã bước vào tòa lâu đài trên con đường trống trải.
Hành động này của Đức Phật thể hiện lòng từ bi sâu sắc, suy nghĩ cho những người kém may mắn hơn mình, ngay cả trong khoảnh khắc được tôn vinh. Đây là một trong vô số minh chứng cho lòng từ bi vô bờ bến của Ngài. Đạo Phật là hệ thống giáo lý duy nhất có thể phản ánh trọn vẹn ý nghĩa của chữ “Từ Bi”, và Đức Phật là hiện thân hoàn hảo của điều đó.
Từ bi không đơn thuần là sự “xót thương” thụ động, mà là một sức mạnh tích cực, thôi thúc chúng ta hành động để loại trừ mọi hình thức khổ đau và gốc rễ của chúng, từ những việc làm nhỏ nhặt đến những hành động lớn lao.
Từ bi đối với chúng sinh
Lòng từ bi không chỉ hướng ra bên ngoài mà còn cần được thực hành cho chính bản thân mình.
Một câu chuyện thú vị kể về một vị Hòa thượng lên núi chặt củi. Trên đường về, ông gặp một cậu thiếu niên đang giữ một con bướm trong lòng bàn tay. Cậu bé thách thức vị Hòa thượng: “Thưa Hòa thượng, chúng ta đánh cược xem con bướm trong tay cháu sống hay chết? Nếu ngài đoán sai, bó củi này sẽ là của cháu.” Vị Hòa thượng đồng ý và đoán: “Con bướm trong tay cháu đã chết rồi.” Cậu thiếu niên reo lên: “Ngài đoán sai rồi!” và mở tay, để con bướm bay đi. Vị Hòa thượng mỉm cười, đặt bó củi xuống và nói: “Được, bó củi này thuộc về cháu.”
Khi về nhà, cha cậu bé trách mắng: “Con ơi, con đã hồ đồ rồi! Con nghĩ mình thắng sao? Con đã thua rồi đấy.” Người cha yêu cầu cậu mang bó củi đến trả cho nhà chùa. Trước vị Hòa thượng, người cha xin lỗi thay cho con trai. Trên đường về, người cha giải thích: “Vị Hòa thượng cố ý đoán con bướm chết để con thả nó ra và thắng cược. Nếu ông ấy nói con bướm còn sống, con đã bóp chết nó. Vị Hòa thượng thua một bó củi nhưng đã thắng được thứ quý giá hơn nhiều: lòng từ bi. Còn con, con đã thua mà không hề hay biết.”
Một câu chuyện khác về ngài Vô Trước (Asanga), một Đại luận sư Phật giáo, người sáng lập Duy Thức tông. Ngài đã dành mười hai năm thiền định trong hang núi để quán tưởng Đức Phật Di-lặc nhưng không thành. Một lần rời hang, ngài thấy một con chó ghẻ lở, đầy giòi bọ đang hấp hối. Quá xót thương, ngài tìm cách cứu giúp. Khi lau vết thương cho chó, ngài lo sợ giòi sẽ chết nếu bị chùi mạnh, nên đã dùng lưỡi liếm để gạt chúng ra. Bất ngờ, con chó biến mất và Đức Di-lặc hiện ra. Ngài Di-lặc bảo ngài Vô Trước cõng mình, và trên đường đi, một cụ già đã chặn lại hỏi ngài Vô Trước sao lại cõng một con chó ghẻ ghê tởm. Chính qua trải nghiệm với con chó ghẻ, ngài Vô Trước đã phát lộ lòng Từ Bi một cách trọn vẹn hơn, thay vì chỉ thấy Đức Di-lặc qua những hình tướng hoàn hảo.
Từ bi cho chính mình
Lòng từ bi không chỉ dành cho người khác mà còn cần thiết cho chính bản thân chúng ta. Vì sao chúng ta không thực hành lòng từ bi với chính mình? Đó là để không bị cuốn vào những thị phi, đàm tiếu gây đau khổ, giúp giảm bớt tâm tham, sân, si. Đức Phật đã dạy: “Hãy tự thắp đuốc lên mà đi!”.
Lời dạy này có thể hiểu là, để có thể từ bi với người khác, trước hết chúng ta cần từ bi với chính mình. Khi nói đến lòng từ bi, ta thường nghĩ đến việc giúp đỡ người khác, thậm chí là chúng sinh. Tuy nhiên, việc “tự thắp đuốc” để tự độ mình là nền tảng cho việc độ tha. Chính nhờ sự từ bi với bản thân, ta mới có thể thấu hiểu và lan tỏa lòng từ bi đến mọi người.
Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc đã chia sẻ một quan điểm sâu sắc: “Hình như ta chẳng bao giờ thực sống. Lúc còn trẻ, ta mơ ước tương lai, sống cho tương lai, nghĩ rằng phải đạt được cái này cái nọ mới là sống. Khi có tuổi, ta lại sống cho quá khứ. Nhỏ mong lớn, lớn mong nhỏ lại. Quả là lý thú khi biết rằng ta chẳng biết quý những giây phút hiện tại. […] Tóm lại, chấp nhận mình là mình và từ bi với mình một chút.”
Trân trọng từng khoảnh khắc hiện tại là một biểu hiện của lòng từ bi với bản thân.
Theo bác sĩ, từ bi với chính mình chính là biết sống với hiện tại. Đó là không để những chuyện đã qua, những lời thị phi làm ta đau khổ, không để tâm tham, sân, si có cơ hội bành trướng. Thay vào đó, ta hãy sống an nhiên với hiện tại, không bị chi phối bởi sự sân hận, bực bội hay lo lắng.
Nhà hiền triết Krishnamurti cho rằng: “Hãy chết đi từng ngày, chết đi từng giây phút với tất cả mọi thứ, với tất cả những ngày hôm qua và với cái chốc lát mới vừa thoáng trôi qua của cuộc đời chúng ta.” Từ bi với chính mình là sự “chết” đi từng khoảnh khắc trong tâm tưởng, bởi chính sự “chết” này sẽ dẫn đến sự tái sinh của những điều mới mẻ trong cuộc đời.
Từ bi với chính mình còn là sự thấu hiểu những mưu mẹo, xảo trá của tư tưởng để làm chủ nó, giải thoát khỏi sự lệ thuộc vào thời gian tâm lý. Khi đó, ta sẽ sống trong hiện tại, nơi tâm tưởng vốn dĩ tĩnh lặng, an lạc và thanh tịnh.
Khám phá sâu hơn về lòng từ bi và những bài học ý nghĩa, bạn có thể tìm đọc thêm trong chuyên mục Đạo phật.
