Trong triết lý Phật giáo, sự ra đi của một đời chỉ là bước đệm cho hành trình tiếp theo, dẫu rằng nỗi mất mát luôn mang đến những buồn đau khó nguôi ngoai. Tuy nhiên, sợi dây kết nối giữa những tâm hồn sẽ không vì thế mà đứt đoạn, mà tiếp tục dệt nên những cuộc gặp gỡ trong tương lai, như những câu chuyện cổ xưa đã minh chứng. Khám phá thêm về đạo lý này tại Chia sẻ Đạo Phật.
Vòng luân hồi, hay Samsara, là một chuỗi sinh tử nối tiếp không ngừng. Cái chết, dù là điều không thể tránh khỏi với tất cả chúng ta, không phải là sự kết thúc. Đối với những người thực hành Phật pháp, cái chết chỉ là một trạng thái tạm thời.
Khi mất đi người thân yêu, nỗi đau khổ là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, hãy nhớ rằng mối liên hệ giữa chúng ta không hoàn toàn chấm dứt. Theo giáo lý của Đức Phật, những chúng sinh đã từng gắn bó với nhau qua nhiều đời sẽ tiếp tục gặp lại nhau trong các kiếp sống tương lai dưới nhiều hình thức khác nhau. Các câu chuyện trong kinh Jātaka minh chứng cho điều này, khi Đức Phật và các vị Tôn giả như Sāriputta, Moggallāna, Ānanda, và Rāhula đã từng tương phùng trong vô số kiếp sống.
Minh họa về vòng sinh tử luân hồi.
Tại Mandalay, Myanmar, đã có một câu chuyện xảy ra: Một người phụ nữ, vì quá thương tiếc người chồng vừa qua đời, đã không ngừng than khóc. Khi chư Tăng được mời đến nghĩa trang để cầu nguyện hồi hướng phước báu, sự bi thương của bà đã cản trở buổi lễ. Một vị trưởng lão Tăng, với kinh nghiệm sâu sắc, đã khuyên bà:
– Bà khóc lóc như thể bà sẽ không bao giờ gặp lại ông ấy nữa.
Lời nhắc nhở này đã giúp bà nhận ra và nín khóc, cho phép buổi lễ diễn ra.
Đức Phật đã dạy rằng, thật khó để tìm được một người trên thế gian này chưa từng là tổ tiên, cha mẹ, anh chị em, vợ chồng hay con cháu của chúng ta trong quá khứ. Điều quan trọng không phải là việc chúng ta có đau buồn hay không, mà là cách chúng ta đối diện và quản lý nỗi đau đó. Sự tiếc thương khi mất đi người thân là lẽ tự nhiên, nhưng việc để nỗi buồn lấn át có thể dẫn đến những hậu quả không mong muốn. Hãy xem đây là cơ hội để suy ngẫm về sự vô thường và chấp nhận cái chết bằng sự thấu hiểu.
Trong một câu chuyện tiền thân (Jātaka), Bồ Tát đã thể hiện một thái độ đáng ngưỡng mộ trước sự ra đi của người thân. Khi đó, Bồ Tát là một nông dân sống cùng vợ, con trai, con dâu và người giúp việc. Một ngày nọ, khi đang cùng con trai đốt rơm, một con rắn độc đã cắn chết người con trai. Dù đau lòng, Bồ Tát vẫn bình tĩnh đặt thi thể con trai dưới gốc cây, đắp áo và tiếp tục công việc đồng áng. Ông nhờ người hàng xóm nhắn vợ mang một phần cơm, dặn mọi người trong nhà tắm rửa sạch sẽ, trang điểm và đến chỗ ông.
Khi người vợ và gia đình đến, họ đã làm theo lời dặn, giữ thái độ bình tĩnh lạ thường. Ngay cả khi được hỏi về việc chuẩn bị củi để hỏa thiêu, họ vẫn giữ sự điềm đạm. Sự bình tĩnh này đã thu hút sự chú ý của trời Đế Thích, người đã hóa thân thành một người đàn ông để thử thách họ.
Khi được hỏi về việc chuẩn bị hỏa thiêu, người nông phu giải thích rằng đó là con trai mình. Dù được hỏi về tình yêu thương dành cho con, ông và gia đình đều đưa ra những câu trả lời sâu sắc, ví von sự ra đi của con trai như việc con rắn lột bỏ lớp vỏ cũ. Họ nhấn mạnh rằng thân xác không còn tri giác, và sự khóc than không mang lại lợi ích gì.
Những người khác trong gia đình, bao gồm vợ, em gái và người giúp việc của người đã khuất, cũng đưa ra những lý lẽ tương tự, thể hiện sự chấp nhận và hiểu biết về quy luật tự nhiên của sinh tử. Họ đều khẳng định rằng sự đau buồn không thể thay đổi thực tại và không mang lại lợi ích cho người đã khuất.
Sự bình thản của Bồ Tát và gia đình trước cái chết của người thân xuất phát từ việc họ thường xuyên quán niệm về sự vô thường và bản chất của cái chết. “Quán niệm về sự chết” là một phương pháp thực hành quan trọng, giúp chế ngự cảm xúc đau buồn và chấp nhận sự thật một cách nhẹ nhàng.
Câu chuyện tiền thân này được Đức Phật kể lại để khuyên nhủ một người cha đang quá đau khổ vì mất con. Qua đó, chúng ta học được cách kiểm soát nỗi phiền muộn, sầu bi, giới hạn sự ưu tư trong phạm vi hợp lý.
Đối với những trường hợp mất mát đột ngột hoặc bi thương, việc tìm kiếm người để trách móc là vô ích, bởi lẽ chết là quy luật tự nhiên. Thay vào đó, hãy suy ngẫm về nghiệp của mỗi người. Lời khóc than không mang lại lợi ích cho người đã khuất hay người ở lại. Vậy, chúng ta nên làm gì? Có hai việc quan trọng cần thực hiện:
– Đối với người đã khuất: Cách duy nhất để giúp đỡ là hồi hướng phước báu. Điều này đòi hỏi chúng ta phải tạo ra phước báu trước. Việc làm phước và hồi hướng là bổn phận, là cách chúng ta chia sẻ những gì mình có. Người quá vãng sẽ hoan hỷ và nhận được phước báu đó, mang lại sự an lạc tức thời cho họ.
– Đối với chúng ta: Hãy biến hoàn cảnh đau thương thành cơ hội để suy ngẫm về sự vô thường của cuộc đời. Nhận thức rằng chúng ta cũng sẽ chết, có thể bất cứ lúc nào. Hãy tận dụng thời gian còn lại để tạo phước, thực hành Giới, Định, Tuệ, chuẩn bị cho sự ra đi nhẹ nhàng. Thay vì chìm đắm trong bi lụy, hãy học cách tạo ra những giá trị tốt đẹp cho kiếp sau.
Tóm lại, có hai điều cần ghi nhớ và thực hành: tích cực làm phước và hồi hướng phước báu cho người đã khuất. Lễ tang không chỉ là để tưởng nhớ người đã khuất mà còn là dịp để người sống suy ngẫm về sự vô thường, tránh xa những thói quen mê mờ, tà kiến hay dị đoan.
Để hiểu sâu hơn về những triết lý nhiệm màu đằng sau vòng luân hồi và cách vượt thoát khổ đau, hãy cùng khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
