Bất hòa có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, ảnh hưởng đến từng mối quan hệ cá nhân cho đến sự an nguy của cả cộng đồng. Tuy nhiên, chỉ cần khéo léo áp dụng sáu nguyên tắc hòa hợp, cuộc sống sẽ trở nên tốt đẹp hơn rất nhiều. Khám phá cách xây dựng sự hòa kính từ Website Chia sẻ Đạo Phật.
Tác hại của sự bất hòa và tầm quan trọng của nhu hòa
Trong cuộc sống chung, sự bất hòa là nguồn gốc của nhiều tai họa, làm rạn nứt các mối quan hệ và gây ra khổ đau. Khi gia đình thiếu hòa khí, tình cảm anh em rạn nứt, vợ chồng ly tán, con cái chịu ảnh hưởng nặng nề. Xã hội bất hòa dẫn đến xung đột, kiện tụng, thậm chí là chiến tranh, khiến dân chúng lầm than. Toàn thể nhân loại bất hòa sẽ chìm trong chiến tranh, suy tàn.
Ngược lại, đức tính nhu hòa đóng vai trò thiết yếu trong đời sống tập thể. Câu nói “Dĩ hòa vi quý” (Lấy hòa thuận làm điều quý báu) mang ý nghĩa sâu sắc, giúp mọi việc từ nhỏ đến lớn đều dễ dàng thành tựu. Như lời răn dạy trong sách cổ: “Thiên thời bất như địa lợi, địa lợi bất như nhân hòa” (Thời cơ thuận lợi không bằng địa thế tốt, địa thế tốt không bằng lòng người hòa hợp), yếu tố hòa hợp luôn là quan trọng nhất. Gia đình hòa thuận sẽ hạnh phúc, quốc gia hòa hợp sẽ thịnh vượng, và nhân loại hòa hợp sẽ kiến tạo thế giới an lạc.
Lục hòa là sáu phương pháp cư xử hài hòa, từ suy nghĩ, lời nói đến hành động, với mục tiêu hướng đến sự cao đẹp và giải thoát, chứ không phải là sự nhượng bộ thụ động hay mưu cầu lợi ích cá nhân.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của sự hòa hợp, Đức Phật đã chế ra pháp “Lục hòa”, gồm sáu nguyên tắc để hàng Phật tử thực hành trong đời sống, hướng đến sự hòa hợp chân chính, mang lại lợi ích cho bản thân và cộng đồng.
Lục hòa là sáu phương pháp để sống hòa hợp với nhau trên mọi phương diện, từ vật chất đến tinh thần, từ lời nói đến hành động. Sự hòa hợp này không mang tính thụ động hay mưu cầu lợi ích cá nhân, mà là hướng đến sự phát triển cao đẹp, con đường giải thoát và hoàn thiện bản thân, mang lại hạnh phúc cho tất cả mọi người.
Lục Hòa bao gồm những gì?
Lục hòa gồm sáu điểm chính sau đây:
1. Thân hòa cùng ở (Thân hòa đồng trú)
Đây là nguyên tắc sống chung hòa thuận, cùng chia sẻ không gian, thời gian, cùng sinh hoạt và làm việc. Trong gia đình, mọi người cần tôn trọng vai vế, yêu thương, đùm bọc lẫn nhau. Đối với những người cùng tu tập, dù không cùng huyết thống, cũng cần coi nhau như anh em, xây dựng lý tưởng chung, tránh chia bè phái hay ức hiếp người yếu thế. Tương tự, đồng bào sống chung trong một quốc gia cần đoàn kết, không chia rẽ, thù hằn. Câu ca dao “Bầu ơi thương lấy bí cùng, Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn” nhắc nhở chúng ta về tinh thần đoàn kết. Rộng hơn, nhân loại trên Trái Đất đều là anh em, cần sống hòa hợp, tránh chiến tranh phi lý.
Tóm lại, khi cùng chung sống trong một hoàn cảnh, điều cốt yếu là phải giữ gìn hòa khí.
2. Lời nói hòa hiệp, không tranh cãi nhau (Khẩu hòa vô tránh)
Để duy trì sự hòa hợp về thân thể, lời nói cần giữ gìn sự ôn hòa, nhã nhặn, tránh xa lời lẽ cãi vã, gay gắt. Đôi khi, chỉ vì một lời nói thiếu suy nghĩ mà gây ra sự rạn nứt trong gia đình, thậm chí dẫn đến chiến tranh. Đức Phật dạy, ngoài việc thân thể hòa hợp, lời nói cũng cần hòa nhã, không tranh chấp. Nếu có bất đồng cần giải quyết, hãy dùng lời lẽ ôn tồn, xây dựng.
Người Phật tử cần nói lời dịu dàng, hòa nhã, tránh cãi vã. Mọi thắc mắc hay bất đồng quan điểm cần được thảo luận một cách ôn tồn và xây dựng để tìm ra giải pháp phù hợp.
3. Ý hòa cùng vui (Ý hòa đồng duyệt)
Ý nghĩ, tâm địa là gốc rễ của mọi hành động. Khi tâm ý hiền hòa, vui vẻ, lời nói và hành động cũng sẽ thuận theo. Ngược lại, nếu tâm đầy ganh ghét, đố kỵ, sự hòa hợp bề ngoài sẽ không bền vững, dễ dàng bùng phát xung đột khi mâu thuẫn nội tâm lên đến đỉnh điểm. Đức Phật dạy cần nuôi dưỡng tâm ý hòa hiệp, bằng cách tu hạnh Hỷ xả – buông bỏ phiền não, giận hờn, không chấp chặt lỗi lầm của người khác. Khi tâm được thư thái, ý nghĩ sẽ trong sáng và thanh tịnh.
Tu tập hạnh Hỷ xả giúp tâm hồn thanh thản, ý nghĩ trong sáng, từ đó dễ dàng hòa hợp với mọi người xung quanh.
Trong các tổ chức, đoàn thể, việc tuân thủ quy tắc và kỷ luật là yếu tố then chốt để duy trì sự đoàn kết và phát triển bền vững.
4. Giới hòa cùng tu (Giới hòa đồng tu)
Mọi tổ chức, đoàn thể đều cần có kỷ luật để vận hành. Trong đạo Phật, các giới luật là nền tảng cho sự tu tập và hòa hợp. Phật tử tại gia hay xuất gia đều có những giới luật tương ứng. Khi cùng sinh hoạt, tu tập, mỗi người cần giữ gìn giới luật của mình. Sự đồng nhất trong việc giữ giới tạo nên sự kỷ luật, tránh lộn xộn và tan rã. Kỷ luật là yếu tố sống còn, dù là trong trường học, gia đình Phật tử hay một hội đoàn.
Nói tóm lại, trong bất kỳ tập thể nào, việc cùng nhau gìn giữ giới luật, kỷ luật và quy tắc là điều kiện tiên quyết để tồn tại và phát triển.
5. Thấy biết giải bày cho nhau hiểu (Kiến hòa đồng giải)
Trong quá trình sống chung, mỗi người có những hiểu biết và kinh nghiệm riêng. Việc chia sẻ, giải bày những kiến thức, ý tưởng của mình cho người khác là cách để nâng cao hiểu biết chung, tránh sự chênh lệch và tạo dựng sự đồng cảm. Giữ kín những điều mình biết không chỉ là ích kỷ mà còn tạo ra rào cản giao tiếp, dẫn đến nghi ngờ và chia rẽ. Đặc biệt trong việc tìm hiểu kinh điển Phật giáo, mỗi người có thể có những cách diễn giải khác nhau. Việc trao đổi, giải bày quan điểm một cách cởi mở và chân thành sẽ giúp mọi người hiểu nhau hơn và giữ vững sự hòa hợp.
Trong cộng đồng, việc chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm giúp mọi người cùng tiến bộ, tránh hiểu lầm và duy trì sự hòa hợp.
6. Lợi hòa cùng chia cân nhau (Lợi hòa đồng quân)
Nguyên tắc này đề cập đến sự công bằng trong việc chia sẻ tài sản, vật chất. Khi sống chung, mọi lợi ích thu được cần được phân chia đều đặn, không ai chiếm đoạt hay giữ phần hơn. Sự phân chia cần dựa trên sự công bằng, không thiên vị. Sự xung đột trong xã hội, sự phân hóa giàu nghèo, chênh lệch giữa các quốc gia phần lớn xuất phát từ việc thiếu vắng sự công bằng trong phân chia lợi ích. Đức Phật dạy rằng của cải vật chất trong đời là vô thường, như sương mai hay bọt nước. Hiểu rõ điều này sẽ giúp giảm bớt sự tranh chấp và hướng đến một xã hội hòa bình hơn.
Với tinh thần bình đẳng, lòng từ bi và trí tuệ thấu suốt sự vô thường, chúng ta nên thực hành “Lợi hòa đồng quân”, chia sẻ lợi ích một cách công bằng để mang lại hạnh phúc cho mọi người.
Thực hành Lục Hòa để kiến tạo cuộc sống an lạc
Sáu điều chỉ dạy của Đức Phật về Lục Hòa là kim chỉ nam cho việc xây dựng mối quan hệ hài hòa và cuộc sống an lạc:
- Hãy sống chan hòa, đùm bọc lẫn nhau, tránh dùng vũ lực hay áp đặt.
- Hãy dùng lời lẽ ôn hòa, nhã nhặn, thảo luận mọi vấn đề một cách tôn trọng.
- Hãy nuôi dưỡng tâm ý tốt đẹp, thực hành Hỷ xả, tránh xa ganh ghét, thù hằn.
- Hãy cùng nhau tuân thủ giới luật và kỷ luật, xem đó là nền tảng cho sự tồn tại của tập thể.
- Hãy sẵn lòng chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, giúp đỡ người khác cùng tiến bộ.
- Hãy chia sẻ tài sản, lợi ích một cách công bằng, để mọi người đều được no đủ và vui vẻ.
Việc thực hành triệt để Lục Hòa sẽ mang lại sự hòa thuận, yên vui cho gia đình, sự thịnh vượng cho quốc gia và hòa bình cho thế giới. Đối với Phật tử, việc áp dụng Lục Hòa sẽ giúp sự tu học mau chóng tiến bộ, con đường giải thoát được gần hơn và cảnh giới an lạc sẽ không còn xa vời.
Vì vậy, mỗi người chúng ta hãy nỗ lực học hỏi, thực hành Lục Hòa và khuyến khích người khác cùng làm theo, để cùng nhau xây dựng một cuộc sống hạnh phúc và an lạc.
