Vốn sinh trưởng trong nhung lụa với trí tuệ vượt trội, Tôn giả Ma Ha Ca Diếp lại chọn con đường sống nội tâm, xa lánh dục lạc thế gian. Cuộc hôn nhân tưởng chừng viên mãn với nàng Diệu Hiền lại ẩn chứa những nỗi niềm riêng tư, khi cả hai cùng chí hướng tu hành. Khám phá câu chuyện về hành trình giữ gìn phạm hạnh trọn đời của Ngài tại Chiasedaophat.
Đầy đủ phước tướng, tư chất thông minh
Tôn giả Ma Ha Ca Diếp, có nghĩa là “Đại Ca Diếp”, sinh ra trong một gia đình giàu có tại thôn Sa La Đà, nước Ma Kiệt Đà. Tên ngài là Tất Bát La Da Na, được đặt theo tên cây Tất Bát La, dưới gốc cây này mẹ ngài đã hạ sinh ngài. Ngay từ thuở nhỏ, ngài đã bộc lộ tư chất thông minh vượt trội, nhanh chóng thấu hiểu các lĩnh vực như văn học, toán thuật, thi họa, âm nhạc, thiên văn và cả tướng số, cùng các nghi lễ Vệ Đà.
Dù có tài năng và trí tuệ, Đại Ca Diếp lại có xu hướng sống nội tâm, thích sự tĩnh lặng và tránh xa đám đông. Khi cha mẹ sắp đặt hôn nhân, ngài đã kết duyên cùng cô gái Diệu Hiền, người nổi tiếng xinh đẹp. Tuy nhiên, suốt hơn mười năm chung sống, cả hai không hề có bất kỳ sự giao tiếp thân mật nào. Một ngày nọ, nhận thấy sự buồn bã của vợ, Ma Ha Ca Diếp đã hỏi han. Diệu Hiền bày tỏ rằng ngài đã phá hoại chí nguyện của nàng là sống đời phạm hạnh, ghét bỏ ngũ dục thế gian. Ma Ha Ca Diếp chia sẻ rằng bản thân ngài cũng không mặn mà với việc lập gia đình, chỉ là vì là con một nên tạm chiều lòng cha mẹ. Từ đó, cả hai quyết định cùng nhau giữ gìn sự thanh tịnh, sống đời phạm hạnh.
Sau khi cha mẹ qua đời, Ma Ha Ca Diếp rời khỏi gia đình để tìm thầy học đạo, với lời hứa sẽ quay lại hướng dẫn Diệu Hiền khi tìm được minh sư.
Trong suốt 45 năm thuyết pháp, Đức Phật đã để lại vô số pháp môn. Trong số các bậc Thánh chúng, Ma Ha Ca Diếp nổi bật với việc dốc lòng giữ gìn phạm hạnh, được tôn xưng là bậc “Đầu đà đệ nhất”.
Giữ hạnh “Đầu đà”
Năm 30 tuổi, khi Ma Ha Ca Diếp bắt đầu hành trình tìm đạo trong rừng, Đức Phật Thích Ca cũng vừa thành đạo dưới cội Bồ Đề. Nghe danh Đức Phật, ngài tìm đến thành Vương Xá và tham gia nghe pháp cùng các Thánh chúng. Đức Phật nhận thấy nơi ngài là người có khả năng kế thừa đạo nghiệp của Như Lai.
Tại hội Linh Sơn, khi Đức Phật đưa lên một cành hoa và Ma Ha Ca Diếp mỉm cười, đó là dấu hiệu cho thấy chánh pháp đã có người tâm đắc kế thừa. Một lần khác, Đức Phật đã đón Ma Ha Ca Diếp trên đường, và ngài chính thức bái kiến Phật, theo về Tinh Xá Trúc Lâm. Tại đây, Đức Phật đã khai thị cho ngài về pháp Tứ Đế và Thập nhị nhân duyên.
Vốn ưa thích tu hạnh “Đầu đà”, sau khi gặp Phật, Ma Ha Ca Diếp tiếp tục thực hành pháp tu phạm hạnh này. Hạnh “đầu đà” có tác dụng thanh lọc tâm hồn, và đòi hỏi người tu phải tuân thủ 10 điều kiện khắc nghiệt: an trú nơi hoang vắng; sinh hoạt bằng phép trì bình khất thực; thường xuyên trú ngụ tại một nơi; mỗi ngày chỉ ăn một bữa; khất thực không phân biệt sang hèn; tài sản chỉ có ba y và một bình bát; tư duy dưới gốc cây; thường ngồi giữa đồng trống; mặc áo phấn tảo (áo vá từ vải bỏ đi); và sống tại các bãi tha ma.
Trong số 10 điều kiện này, Ma Ha Ca Diếp đã giữ trọn vẹn 9 điều. Riêng về việc khất thực, ngài chỉ đến trước cửa nhà người nghèo. Ngài lý giải rằng: “Người giàu đã thừa phước đức, ta không cần phải mang phước đến cho họ, còn người nghèo vì thiếu phước đức ta cần đem phước điền cho họ gieo trồng”. Hạnh “đầu đà” đã được Ma Ha Ca Diếp kiên trì gìn giữ cho đến hơi thở cuối cùng, không ai có thể lay chuyển, vì vậy ngài được tôn xưng là bậc “Đầu đà đệ nhất”.
Năm 30 tuổi, Tôn giả Ma Ha Ca Diếp bắt đầu tìm đạo trong rừng, trùng hợp với thời điểm Đức Phật Thích Ca thành đạo. Ngài đã tìm đến Đức Phật và được nhận biết là người kế thừa đạo nghiệp của Ngài.
Tiếp độ thân sơ
Sau khi Đức Phật cho phép mẫu thân của mình là Kiều Đàm Di xuất gia, trở thành vị nữ đầu tiên trong giáo đoàn, Ma Ha Ca Diếp đã nhờ một vị tỳ kheo ni đón Diệu Hiền về ni viện. Do vẻ đẹp kiều diễm, Diệu Hiền cảm thấy e ngại và tránh tiếp xúc với đại chúng, không ra ngoài khất thực. Hàng ngày, Ma Ha Ca Diếp đã chia sẻ một nửa phần cơm của mình, nhờ người mang đến cho Diệu Hiền.
Tuy nhiên, hành động này đã gây ra sự tò mò và đố kỵ, có người cho rằng giữa hai người vẫn còn tình ý. Để tránh tai tiếng, Ma Ha Ca Diếp ngừng việc chia sẻ cơm. Về phần tỳ kheo ni Diệu Hiền, nàng ngày đêm không ăn không ngủ, chuyên tâm tu hành và đã chứng đắc Túc mạng thông, được Đức Phật tán thán.
Một lần nọ, khi vào thành Vương Xá khất thực, Ma Ha Ca Diếp gặp một bà lão ăn mày đang đau ốm nằm bên vệ đường. Ngài ân cần đến thăm hỏi.
Bà lão đáp: “Ngài có gì cho tôi không? Tôi thấy ngài cũng nghèo khổ và đi xin ăn, tôi không có gì để cho ngài cả. Ngài có cách nào giúp tôi hết bệnh và hết nghèo đói chăng?”.
Ma Ha Ca Diếp trả lời: “Tôi là một Tỳ kheo đang học đạo với Đức Phật Thích Ca và tu khổ hạnh nên cũng đi xin như bà. Nhưng tôi đang đi bán giàu để mua nghèo, bà hãy bán nghèo cho tôi để tạo phước báu giàu sang phú quý.”
“Nghèo thì lấy gì mà bán? Đã ba ngày tôi không có gì bỏ bụng. Sáng nay có người đổ nước cơm, tôi hứng được một ít nhưng nước đã có mùi, sợ uống vào sẽ bị đau bụng.”
“Vậy bà hãy bố thí chút đỉnh nước cơm đó cho tôi, coi như gieo trồng phước đức, hy vọng tương lai gặp may mắn, trở nên giàu có.” Nghe lời giải thích, bà lão vui vẻ quên đi sự ô uế của bản thân, dâng mẻ nước cơm cho Ma Ha Ca Diếp. Ngài hoan hỷ nhận lấy, chúc phúc cho bà rồi tiếp tục hành trình.
Trong một lần khất thực, Tôn giả Ma Ha Ca Diếp đã gặp một bà lão ăn mày đau ốm và ân cần hỏi thăm, cho thấy lòng từ bi của ngài đối với tất cả chúng sinh.
Thừa kế Đức Phật
Với đạo cao đức trọng, Ma Ha Ca Diếp luôn được Đức Phật và toàn thể giáo đoàn kính nể. Ngài kiên trì giữ hạnh đầu đà, thường xuyên an trú trong rừng già, kinh hành hoặc tọa thiền dưới gốc cây, quán chiếu xương trắng nơi bãi tha ma, bất chấp mọi điều kiện khắc nghiệt của thời tiết. Ngay cả khi tuổi già sức yếu, râu tóc đã bạc phơ, thân thể gầy guộc, ngài vẫn không hề lơ là việc tu hành.
Việc thực hành phạm hạnh đầu đà không chỉ củng cố trực tiếp giáo đoàn mà còn gián tiếp mang lại lợi lạc cho chúng sinh. Sự củng cố tăng đoàn là yếu tố then chốt để kế thừa di sản của Đức Phật. Đức Phật đã từng dạy: “Này các Tỳ kheo! Đại Ca Diếp luôn luôn lo ngại cho tiền đồ chính pháp. Thiên ma ngoại đạo hay thế lực cường quyền không thể phá hoại chính pháp, điều có thể dẫn đến sự diệt vong của chính pháp chính là nội tình lộn xộn, Tăng đoàn hủ hóa thiếu phạm hạnh, như “trùng trong sư tử ăn thịt sư tử”. Vì thế, nếu Tăng đoàn được củng cố, giới đức trang nghiêm, nội tình ổn định và hòa hợp, thì chính pháp tất yếu sẽ được trường tồn. Để củng cố Tăng đoàn, sinh hoạt phải nghiêm túc, giới luật phải được tôn trọng gìn giữ. Giới luật còn thì đạo ta còn. Người có thể chủ trì thừa kế chính pháp của ta chính là Ma Ha Ca Diếp.”
Kết tập kinh điển
Chỉ 7 ngày sau khi Đức Phật nhập Niết Bàn, Ma Ha Ca Diếp đã triệu tập hội nghị kết tập kinh điển, kéo dài suốt 3 tháng. Đại chúng nhất trí đề cử ngài làm chủ tọa.
Khoảng hai hoặc ba mươi năm sau cuộc kết tập kinh điển, cảm thấy cơ thể đã già yếu và mệt mỏi ở tuổi trên trăm, Ma Ha Ca Diếp quyết định nhập Niết Bàn. Ngài tìm đến nơi A Nan đang du hóa để phú chúc pháp tạng, yêu cầu A Nan tiếp nối sứ mạng truyền bá chính pháp. Sau đó, ngài đến 8 tháp thờ Xá Lợi Phật để lễ lạy cúng dường. Cuối cùng, Ma Ha Ca Diếp mang theo y bát của Đức Phật đến núi Kê Túc, ngồi nhập định và nhập Niết Bàn.
Dù Tôn giả Ma Ha Ca Diếp đã nhập Niết Bàn, nhưng ảnh hưởng từ nếp sống đạo đức và phạm hạnh của ngài vẫn còn tồn tại mãi với thời gian. Suốt cuộc đời, Tôn giả Ma Ha Ca Diếp đã trở thành một tấm gương mẫu mực trong giáo đoàn, với phẩm hạnh có tầm ảnh hưởng sâu rộng. Đức Phật cũng dành sự tôn kính cho ngài, thậm chí có lần nhường nửa tòa để cùng giảng pháp. Gương hạnh của Ma Ha Ca Diếp cho thấy, người có tư cách đạo đức luôn được kính trọng, ngược lại, dù giàu sang hay quyền lực đến đâu, nếu thiếu tư cách đạo đức, cuối cùng cũng sẽ bị cuộc đời đào thải.
Ảnh hưởng từ cuộc đời và nếp sống đạo đức của Tôn giả Ma Ha Ca Diếp vẫn còn vang vọng và là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ sau này.
Câu chuyện về cuộc đời và hạnh nguyện của Tôn giả Ma Ha Ca Diếp là một minh chứng sống động về sự kiên định giữ gìn phạm hạnh và tinh thần phụng sự đạo pháp, để hiểu rõ hơn về những khía cạnh sâu sắc này, mời bạn đọc khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
