Truyền thống tiễn Ông Công, Ông Táo về trời vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch là một nét đẹp văn hóa lâu đời của người Việt, thể hiện lòng biết ơn và mong cầu một năm mới an lành. Để chuẩn bị chu đáo cho nghi lễ này, các gia đình thường dành thời gian chuẩn bị lễ vật tỉ mỉ, từ đồ mã, hương hoa cho đến các món ăn chay thanh đạm, tất cả đều mang ý nghĩa sâu sắc. Tìm hiểu thêm những bí quyết chuẩn bị mâm cúng Ông Công Ông Táo đầy đủ và độc đáo nhất tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm, theo phong tục truyền thống, các gia đình Việt Nam thường chuẩn bị lễ vật để tiễn Ông Công, Ông Táo về trời. Nghi lễ này bao gồm việc dọn dẹp nhà cửa, ban thờ, chuẩn bị mâm cỗ chay, bộ đồ mã dành cho các Táo, cùng với cá chép và hương hoa.
Lễ vật cúng Ông Công, Ông Táo
Lễ vật thường bao gồm bộ mũ ông Công ba cỗ, tượng trưng cho hai Táo ông và một Táo bà. Mũ Táo ông thường có hai cánh chuồn, còn mũ Táo bà thì không. Để tiện lợi, nhiều gia đình lựa chọn cúng một bộ mũ tượng trưng (có hai cánh chuồn) kèm theo một áo và một đôi hia bằng giấy.
Cá chép, dù là cá sống hay cá giấy, là vật phẩm không thể thiếu, được xem là phương tiện giúp Ông Táo về trời.
Theo tục lệ, cứ đến ngày 23 tháng Chạp hàng năm, các gia đình người Việt lại tất bật sửa soạn cúng Táo Quân.
Cách chuẩn bị mâm cỗ cúng Ông Công, Ông Táo
Thực đơn lễ vật cúng Ông Công, Ông Táo có thể thay đổi tùy theo điều kiện và phong tục của mỗi gia đình. Bên cạnh các vật phẩm chính, mâm lễ chay thường bao gồm trầu cau, hoa, quả và các món chay khác.
Theo truyền thống, mâm cỗ cúng Ông Công, Ông Táo thường bao gồm:
- Một đĩa gạo
- Một đĩa muối
- Cau và trầu
- Một lọ hoa
- Một tập giấy tiền, vàng mã (vừa đủ)
- Một số món chay
Vị trí đặt lễ cúng Ông Công, Ông Táo
Theo quan niệm dân gian, nơi lý tưởng nhất để đặt lễ cúng Ông Công, Ông Táo là khu vực bếp, và nên bật bếp để có hơi ấm tỏa ra trong lúc hành lễ. Tùy vào điều kiện của mỗi gia đình, việc cúng có thể diễn ra tại bàn thờ gia tiên hoặc trên một bàn thờ Táo Quân riêng biệt.
Tùy theo từng gia đình có thể chuẩn bị những lễ vật cúng ông Công, ông Táo khác nhau.
Lựa chọn cá chép: thật hay giấy?
Cá chép xuất hiện trong mâm cỗ cúng vì theo tín ngưỡng dân gian, đây là phương tiện giúp Ông Táo di chuyển về trời. Hình ảnh “cá chép vượt vũ môn hóa rồng” mang ý nghĩa biểu tượng cho sự thăng hoa, tinh thần vượt khó, kiên trì và thành công. Do đó, cá chép luôn là một phần không thể thiếu trong lễ cúng Ông Công, Ông Táo.
Việc sử dụng cá chép thật hay cá chép giấy là một băn khoăn phổ biến. Theo truyền thống, đặc biệt là ở các vùng quê, cá chép giấy (đồ mã) cùng với mũ áo và mâm cỗ thường được sử dụng. Sau khi cúng xong, đồ mã sẽ được hóa để tiễn Ông Táo về trời, cầu mong một năm mới bình an và no ấm.
Cả cá chép giấy và cá chép thật đều có thể dùng trong lễ cúng. Nếu gia đình có điều kiện và mong muốn thực hiện nghi thức phóng sinh, cá chép thật là một lựa chọn. Ngược lại, cá chép giấy vẫn được chấp nhận và mang ý nghĩa tương tự.
Cúng ông Công Ông Táo bằng cá chép giấy hay cá thật đều được.
Số lượng cá chép cần chuẩn bị
Theo truyền thuyết, Ông Táo gồm ba vị: hai Táo ông và một Táo bà. Một số quan niệm khác cho rằng ba vị Táo quân này là Thổ Công, Thổ Địa và Thổ Kỳ, những vị cai quản mọi việc trong nhà. Do đó, khi sắm lễ, các gia đình thường chuẩn bị ba bộ mũ áo. Tương tự, nếu dùng cá chép giấy, nên chuẩn bị ba con. Nếu dùng cá chép thật, số lượng ba con cũng là hợp lý.
Ngày nay, có xu hướng “phú quý sinh lễ nghĩa” khiến nhiều gia đình chuẩn bị lễ vật quá nhiều, gây tốn kém và ảnh hưởng môi trường. Việc cho rằng càng nhiều cá chép, hoặc cá càng to, càng quý hiếm thì càng tốt là chưa đúng. Quan trọng nhất trong mọi lễ nghi là tấm lòng thành kính, chứ không phụ thuộc vào số lượng hay giá trị vật chất của lễ vật.
Khi thắp hương, nên sử dụng tối đa ba nén hương. Để có một lễ tiễn Ông Công, Ông Táo trọn vẹn ý nghĩa, mỗi người cần nâng cao ý thức, đặc biệt là bảo vệ môi trường. Khi thả cá, hãy tránh xả rác bừa bãi ra sông, hồ.
Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa tâm linh và các nghi lễ truyền thống, bạn có thể khám phá thêm các bài viết trong chuyên mục Đạo phật.
