Trong dòng chảy lịch sử Phật giáo, truyền thống an cư kiết hạ là một nét đẹp tâm linh, nơi chư Tăng tập trung thiền định và tu hành trong ba tháng mưa. Khám phá nguồn gốc và ý nghĩa sâu sắc của pháp tu này để hiểu rõ hơn về con đường giác ngộ tại Chiasedaophat.
Nguồn gốc của an cư kiết hạ
An cư kiết hạ là một truyền thống quan trọng trong Phật giáo, thể hiện sự tập trung tu tập của chư Tăng trong một khoảng thời gian nhất định. “An cư” có nghĩa là an trú tại một nơi, không di chuyển. “Kiết hạ” hay “hạ” là giai đoạn ba tháng, trong đó chư Tăng tập trung về một trú xứ duy nhất để chuyên tâm tu hành, không đi khất thực bên ngoài.
Chế định này ra đời nhằm giải quyết hai vấn đề chính. Thứ nhất, vào mùa mưa, côn trùng và các sinh vật nhỏ thường sinh sôi và bò ra ngoài nhiều. Việc chư Tăng đi khất thực có thể vô tình giẫm đạp lên chúng, gây tổn hại đến lòng từ bi. Thứ hai, điều kiện đường sá lầy lội, mưa gió bão bùng khiến việc khất thực trở nên khó khăn và nguy hiểm. Do đó, Đức Phật đã chế định rằng trong ba tháng mùa mưa, chư Tăng sẽ quy tụ tại các địa phương để sống chung, sách tấn và hỗ trợ nhau trên con đường tu tập. Ba tháng này vì thế mang ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự phát triển tâm linh của chư Tăng. Ngày kết thúc ba tháng an cư được gọi là ngày Tự tứ, hay còn gọi là ngày Chư Phật hoan hỷ.
Truyền thống an cư kiết hạ của chư Tăng đã có từ thời Đức Phật còn tại thế (ảnh minh họa)
Một nguyên nhân khác thúc đẩy Đức Phật chế định mùa an cư là do vào thời điểm này, các ngoại đạo cũng thường tập trung tại một nơi để tu tập. Khi đó, Phật giáo chưa có quy định an cư, chư Tăng vẫn thực hiện việc khất thực như thường lệ. Điều này khiến các tôn giáo khác có lời chê trách rằng các đệ tử của Đức Phật vẫn đi xin ăn ngay cả trong mùa mưa. Vì vậy, việc thiết lập mùa an cư cho chư Tăng cũng nhằm mục đích giữ gìn sự trang nghiêm và thanh tịnh của Tăng đoàn, đồng thời tránh những lời dị nghị không đáng có.
Mùa an cư kiết hạ vào thời điểm nào?
Tại Việt Nam, với sự hiện diện của hai truyền thống Phật giáo chính là Bắc Tông và Nam Tông, thời gian tổ chức an cư kiết hạ có sự khác biệt.
1. Phật giáo Bắc Tông:
Theo truyền thống Bắc Tông, mùa an cư kiết hạ thường bắt đầu vào ngày 16 tháng 4 âm lịch. Tuy nhiên, ở một số nơi, thời gian này có thể lùi lại, bắt đầu từ ngày 16 tháng 5 âm lịch. Chư Tăng bắt đầu an cư từ ngày 16 tháng 4 âm lịch được gọi là “tiền an cư”, còn những vị bắt đầu từ ngày 16 tháng 5 âm lịch được gọi là “hậu an cư”.
2. Phật giáo Nam Tông:
Truyền thống Nam Tông có thời gian an cư kiết hạ muộn hơn. Chư Tăng Nam Tông thường bắt đầu an cư vào ngày 16 tháng 6 âm lịch, được xem là “tiền an cư”. “Hậu an cư” của Nam Tông sẽ bắt đầu chậm hơn một tháng, tức là ngày 16 tháng 7 âm lịch.
Ý nghĩa sâu sắc của ba tháng an cư kiết hạ
Ba tháng an cư kiết hạ mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với đời sống tu tập của chư Tăng, Ni và toàn thể Phật tử.
Trong suốt thời gian này, chư Tăng, Ni có cơ hội thực hành tinh thần Lục hòa mà Đức Phật đã dạy. Các bậc Tôn túc, trưởng lão có trách nhiệm quan sát, nhắc nhở, sách tấn hoặc khiển trách những vị Tăng, Ni còn khiếm khuyết trong giới hạnh và tu tập, từ đó giúp các vị hoàn thiện bản thân. Bên cạnh đó, đây cũng là dịp để chư Tăng, Ni được học hỏi giáo lý sâu sắc từ các bậc cao minh, truyền thụ từ bậc trưởng lão xuống đến các vị Tăng, Ni trẻ tuổi và cả các chú tiểu Sa-di mới tập sự xuất gia.
Các Tăng, Ni nhỏ tuổi hơn có cơ hội phục vụ, chăm sóc cho các bậc trưởng thượng, qua đó tích lũy công đức. Ngược lại, các bậc Tăng, Ni lớn tuổi hơn có thể ôn lại kinh điển, trao đổi kinh nghiệm tu hành và chia sẻ pháp thoại, tạo nên một không khí tu tập nghiêm túc và đầy tinh thần trách nhiệm.
Việc hoàn thành ba tháng an cư kiết hạ đánh dấu sự trưởng thành về đạo hạnh của mỗi vị Tăng, Ni. Trong đạo Phật, tuổi đạo được tính dựa trên số mùa an cư kiết hạ mà một vị Tăng, Ni đã trải qua, gọi là “hạ lạp”. Ngay cả khi một người đã xuất gia nhiều năm nhưng chưa từng tham gia an cư kiết hạ, họ cũng không được tính tuổi hạ. Theo luật Phật chế, mỗi năm chư Tăng có ba tháng an cư kiết hạ, và tuổi hạ này là thước đo chính thức cho tuổi đạo, chứ không phải tuổi đời. Đức Phật rất coi trọng tuổi hạ, xem đó là biểu hiện cho sự tu tập và trưởng thành trên con đường giác ngộ.
Truyền thống an cư kiết hạ, được khởi xướng từ thời Đức Phật còn tại thế, vẫn được các thế hệ Tăng, Ni kế thừa và gìn giữ cho đến ngày nay. Sau khi kết thúc mùa an cư, chư Tăng và các hàng môn đệ thường tổ chức lễ Khánh tuế để chúc mừng các bậc Thầy, Tổ thêm một tuổi đạo. Trong đạo Phật, tuổi đạo là vô cùng quý giá, bởi lẽ nó đồng nghĩa với việc tăng thêm đạo lực, kinh nghiệm tu hành và nhiều phẩm chất tốt đẹp khác. Chính vì vậy, Đức Phật luôn đề cao tầm quan trọng của tuổi đạo trong sự nghiệp tu tập của mỗi người con Phật.
Để hiểu rõ hơn về các khía cạnh khác của đời sống tâm linh, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
