Việc tương tác giữa người tại gia và người xuất gia luôn là một chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm, đòi hỏi sự thấu hiểu về cả quy tắc tu hành lẫn cách ứng xử phù hợp. Khi chúng ta nhìn vào những lời răn dạy trong kinh điển, dường như có những giới hạn nhất định được đặt ra, nhưng liệu mục đích cuối cùng có phải là sự xa cách? Khám phá sâu hơn về mối quan hệ này, bạn sẽ hiểu rõ hơn về ý nghĩa thực sự đằng sau những quy định ấy, và tìm thấy sự đồng điệu trong cách tiếp cận, qua những chia sẻ tại Chiasedaophat.
Nhìn nhận từ hai phía: Giới luật và ứng xử
Để giải đáp thắc mắc về việc tiếp xúc với người xuất gia, cần xem xét vấn đề dưới hai góc độ: giới luật mà người tu sĩ phải tuân thủ và thái độ ứng xử đúng mực của người tại gia (cư sĩ).
Giới luật Phật giáo không được thiết lập nhằm tạo ra một rào cản khắc nghiệt giữa tu sĩ và cư sĩ. Ngược lại, mục đích chính là để bảo vệ đời sống phạm hạnh cho những người đã chọn con đường xuất gia. Trong kinh điển Luật Tạng, Đức Phật đã quy định rất rõ ràng về việc tiếp xúc thân thể giữa tu sĩ và những người thuộc giới tính khác. Đối với các vị Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni, hành vi cố ý chạm vào thân thể người khác giới với tâm niệm ham muốn, không trong sạch là phạm giới nặng. Ngay cả khi việc chạm thân thể không xuất phát từ tâm nhiễm trước nhưng thiếu sự tỉnh giác (chánh niệm), dẫn đến những hiểu lầm hoặc tạo ra những duyên nghiệp không tốt đẹp, cũng bị xem là không đúng với tinh thần của giới luật, dù mức độ vi phạm có thể khác nhau.
Do đó, hành vi nắm tay một vị sư, nếu hiểu theo nghĩa của một cái nắm tay thân mật, dù chỉ là “cho vui” hay “chụp ảnh kỷ niệm”, đều là điều không phù hợp với quy định của giới luật. Chúng ta không cần thiết phải xem xét đến việc có hay không có tâm dục, bởi lẽ chỉ riêng hành động tiếp xúc thân thể với người khác giới đã đi ngược lại với tinh thần phòng hộ các căn và giữ gìn oai nghi của người xuất gia. Đối với người tu hành, giới luật không chỉ dựa trên ý định chủ quan của họ mà còn xem xét đến các biểu hiện bên ngoài và ảnh hưởng của nó đến cộng đồng.
Việc đứng quá gần hoặc có hành động đụng chạm thân thể với tu sĩ khi chụp ảnh lưu niệm có thể bị xem là phạm luật.
Đối với việc chụp ảnh cùng tu sĩ, cần có sự phân biệt rõ ràng. Nếu chỉ đơn thuần là đứng gần để chụp ảnh kỷ niệm, trong một không gian công cộng, với thái độ trang nghiêm, chừng mực, không có bất kỳ cử chỉ thân mật hay đụng chạm thân thể nào, thì về mặt giới luật, hành vi này không bị xem là phạm giới. Tuy nhiên, việc “không phạm” không có nghĩa là chúng ta có thể thoải mái thực hiện theo ý muốn. Người tu sĩ vẫn cần phải giữ gìn oai nghi của mình, duy trì một khoảng cách vừa đủ để tránh gây ra những hiểu lầm hoặc tạo ra những hình ảnh phản cảm, đặc biệt là khi những bức ảnh đó có thể được lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội.
Vấn đề cốt lõi ở đây là: giới luật không chỉ có tác dụng bảo vệ sự thanh tịnh cho từng cá nhân tu sĩ mà còn góp phần bảo vệ niềm tin của xã hội đối với Tăng-già. Một bức ảnh thể hiện sự thân mật quá mức như nắm tay, khoác vai, hoặc đứng quá gần, dù ý định của người chụp không có gì sai trái, vẫn có thể gây ra sự hoang mang và hiểu lầm cho nhiều người khác, đặc biệt là những Phật tử chưa có sự hiểu biết sâu sắc về giới luật. Trong trường hợp này, lỗi sai không nằm ở động cơ ban đầu mà ở những hậu quả tiêu cực có thể xảy ra.
Từ phía người tại gia, hành động chủ động nắm tay, đứng quá gần hay khoác vai tu sĩ thường xuất phát từ sự quý mến, lòng tôn kính hoặc đơn giản là do thiếu hiểu biết về giới luật. Tuy nhiên, sự vô tư không đồng nghĩa với việc không gây hại. Người cư sĩ khi hộ trì Tam bảo không chỉ thể hiện qua việc cúng dường vật chất mà còn qua sự tôn trọng đối với đời sống phạm hạnh của người tu sĩ. Một cử chỉ tưởng chừng như thân thiện, nhưng lại đặt người tu sĩ vào một tình thế khó xử, thì vô tình lại trở thành một hành động thiếu tôn kính.
Về phía người xuất gia, nếu vì nể nang tình cảm hay chiều theo yêu cầu chụp ảnh thân mật, nắm tay, thì dù không có tâm niệm ô nhiễm, hành động đó cũng cho thấy sự thiếu chánh niệm và thiếu trách nhiệm đối với giới thể của bản thân. Giới luật không cho phép người tu sĩ viện cớ “làm cho người khác vui” để buông lỏng oai nghi. Chính sự nghiêm cẩn và giữ gìn kỷ luật đó mới là yếu tố làm nên phẩm giá cao quý của đời sống xuất gia.
Trong bối cảnh truyền thông và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ như hiện nay, một khoảnh khắc riêng tư hoàn toàn có thể trở thành một hình ảnh được lan truyền với tốc độ chóng mặt. Khi đó, không chỉ cá nhân vị tu sĩ đó bị dư luận soi xét, mà cả hình ảnh của Phật giáo nói chung cũng có thể bị đặt vào những cuộc bàn luận không đáng có. Chính vì vậy, nhiều bậc thầy tâm linh thường khuyên dạy các đệ tử của mình nên tránh xa những tình huống “đúng luật nhưng không đẹp mắt”, bởi lẽ mục tiêu của việc tu hành là hướng đến sự hoàn thiện cả về hình tướng bên ngoài lẫn sự tịnh hóa trong tâm hồn.
Tóm lại, hành vi nắm tay một vị sư là không phù hợp với giới luật và oai nghi của người xuất gia, và do đó, cần phải tránh. Việc chụp ảnh đứng gần tu sĩ không phải lúc nào cũng bị xem là phạm luật, tuy nhiên, cần phải luôn giữ gìn khoảng cách, sự trang nghiêm và tỉnh giác. Đối với những người đang trên con đường học Phật, việc hiểu biết về giới luật không phải để tìm lỗi hay soi xét người khác, mà là để biết cách ứng xử sao cho cả hai phía, người tại gia và người xuất gia, đều cảm thấy an ổn và tôn trọng lẫn nhau. Việc giữ gìn giới luật, suy cho cùng, không phải là một sự bó buộc hay khép kín, mà là một phương thức để bảo vệ niềm tin và duy trì sự thanh tịnh cho tất cả mọi người.
Để hiểu rõ hơn về những quy tắc và cách ứng xử tinh tế trong đời sống tâm linh, hãy khám phá thêm các bài viết chuyên sâu trong chuyên mục Đạo phật.
