Cuộc đời vốn là dòng chảy vô thường, đặt ra câu hỏi về trách nhiệm cá nhân trước những biến đổi không ngừng. Lời dạy của Đức Phật mang đến con đường thực hành Chánh pháp Vô vi, giúp con người tìm thấy sự an lạc ngay trong kiếp sống hiện tại, một con đường mà bất kỳ ai với tâm hướng thiện đều có thể bước theo. Tìm hiểu thêm về những bài học ý nghĩa này tại chiasedaophat.com.
Ai chịu trách nhiệm cho nghiệp của mình?
Nhiều tôn giáo và triết thuyết đã đề cập đến quy luật sinh, trụ, dị, diệt của vạn vật. Tuy nhiên, những quan điểm này thường dừng lại ở mức lý thuyết mà chưa đưa ra được phương pháp cụ thể giúp con người hướng tới cuộc sống an lạc và hạnh phúc.
Đức Phật, với tư cách là một con người, đã nhận thức sâu sắc về tính chất vô thường, tạm bợ của cuộc đời, cũng như quy luật tất yếu của sinh, lão, bệnh, tử. Ngài thấu hiểu sự trôi chảy không ngừng của thời gian và nhận ra rằng con người không thể chống lại quy luật vô thường. Do đó, Ngài khuyến khích mọi người hãy tận dụng kiếp sống tạm bợ này để tu hành Chánh pháp Vô vi, hướng đến sự tịch diệt với một kim thân bất hoại. Khi đưa ra những nguyên tắc tu hành, Đức Phật không hề ép buộc ai phải theo mình mới là đúng.
Luật nhân quả rất công bằng, dù nhanh dù chậm nhân đã gieo ắt sẽ trổ quả.
Ngài khẳng định rằng bất kỳ ai, thuộc bất kỳ tôn giáo nào, nếu có lòng đại hùng, đại lực, đại từ bi, biết suy nghĩ đúng đắn, nói lời chân chánh, làm ăn lương thiện, và nhìn nhận sự vật đúng như bản chất của nó, thì đều là những người tu hành chân chính. Con đường giải thoát sẽ trở nên hiển nhiên. Đức Phật không yêu cầu mọi người phải cạo tóc, mặc áo nâu sồng hay thờ phụng Ngài mới được xem là tu Phật. Việc hậu bối tạc tượng, vẽ hình Ngài là để chiêm ngưỡng hình ảnh của một bậc cha lành, một con người đã tìm ra chân lý cho cuộc sống hạnh phúc và con đường giải thoát cho chúng sanh, chứ không phải để tôn thờ Ngài như một vị thần linh.
Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, đã có không ít hiểu lầm về Phật giáo và triết lý sống theo Phật. Một số người cho rằng sinh, lão, bệnh, tử là những quy luật tự nhiên, không cần Phật phải nói ra, hoặc những lời Phật dạy quá đơn giản, trẻ con cũng nói được. Đúng là những lời dạy của Phật rất giản dị, dễ hiểu, nhưng việc thực hành lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Nhiều người lớn tuổi, dù có kinh nghiệm sống, vẫn chỉ dừng lại ở lời nói mà không thể hành động.
Đặc biệt trong thời đại ngày nay, có những người buông lời phỉ báng, chỉ nói theo ý thích mà không lường trước hậu quả. Họ xem tôn giáo như “thuốc phiện” ru ngủ con người, cho rằng con người có thể sống và suy nghĩ độc lập mà không cần đến tôn giáo. Họ còn cho rằng những người xuất gia tu Phật là do chán nản chuyện gia đình hoặc tình duyên trắc trở.
Gieo nhân thiện ắt gặt quả thiện
Thậm chí, một số người còn cho rằng cuộc đời vốn dĩ là bể khổ, vậy tại sao Đức Phật lại dạy một quan niệm sống “bi quan yếm thế”? Họ cho rằng những gì Phật nói chỉ là sự lặp lại các quy luật tự nhiên của vũ trụ như hoa nở hoa tàn, sinh lão bệnh tử, điều mà ai cũng biết. Theo họ, con người nên tận hưởng những gì đang có mà không cần lo lắng cho tương lai. Họ ví von rằng hãy tận hưởng vẻ đẹp của đóa hoa đang nở, mặc kệ khi hoa tàn; tận hưởng tuổi trẻ, mặc kệ tuổi già. Thực chất, đây là lối suy luận của những người sống trong ảo tưởng, chạy theo vật chất một cách bệnh hoạn và vội vã.
Quý vị nên hiểu sâu về luật nhân quả để không đổ thừa số mệnh hay một đấng toàn năng đã an bài.
Quan điểm này có vẻ hợp lý với những người theo chủ nghĩa duy vật hiện sinh, bởi lẽ ai cũng muốn thưởng thức vẻ đẹp của đóa hoa vừa chớm nở hay mong muốn tuổi trẻ mãi không già. Tuy nhiên, thực tế phũ phàng là hoa rồi sẽ tàn, con người rồi sẽ bệnh tật, già yếu và qua đời. Đây là những sự thật hiển nhiên mà ai cũng thấy, không phải do Đức Phật tạo ra để hù dọa chúng sanh. Ngài đã từng nhắc nhở rằng, dù tin hay không tin, chúng sanh nào cũng bị luật vô thường chi phối, tức là phải trải qua sinh, lão, bệnh, tử; hoặc sinh, trụ, dị, diệt; hoặc thành, trụ, hoại, không. Vì vậy, cách sống của mỗi người là quyền tự do cá nhân, Đức Phật chỉ đóng vai trò là người cảnh tỉnh chúng sanh.
Phật giáo không cấm đoán cách sống của mỗi người, nhưng nhắc nhở rằng bên cạnh vẻ đẹp rực rỡ của đóa hồng luôn tiềm ẩn sự héo úa, bên cạnh một chàng trai tràn đầy sức sống là hình ảnh một cụ già yếu đuối. Điều này không nhằm mục đích gieo rắc sự bi quan, mà là lời khuyên khi ta thấy đóa hoa đang nở rộ, hãy nghĩ đến lúc hoa tàn; khi thấy một người đang ở đỉnh cao sức khỏe, hãy hình dung đến tuổi già bệnh tật.
Sự nhận thức này giúp chúng ta tự cảnh giác trước sự hiện diện và bóng dáng của vô thường, từ đó diệt trừ tham ái – nguyên nhân chính gây ra khổ đau và phiền não. Tuy nhiên, chúng sanh có nhiều loại, người chịu lắng nghe và thấu hiểu, nhưng cũng có người chỉ sống theo phàm tâm, phàm trí của mình. Minh chứng là trong xã hội hiện đại, đặc biệt tại các nước phương Tây phát triển, nhiều người không coi trọng đạo đức mà chỉ chạy theo vật chất. Thước đo giá trị con người không còn là đạo đức mà là lương cao, chức trọng, nhà sang, xe đẹp. Sự theo đuổi mù quáng này khiến họ vui khi đạt được và buồn khổ, thậm chí tìm đến cái chết khi không đạt được.
Vậy làm sao chúng sanh có thể thoát khỏi đau khổ và phiền não triền miên? Đúng như lời Phật dạy: “Phật chỉ độ được những người hữu duyên; còn những kẻ vô duyên nặng nghiệp, đôi khi Phật chỉ có thể nhìn họ với lòng thương xót chứ không làm gì được để giúp họ.”
Những người này vẫn nhận thức được sự vô thường của đời sống, nhưng họ cho rằng tại sao phải tu hành khi có thể tận hưởng? Họ tuyên bố không cần tôn giáo, tín ngưỡng, vẫn sống và sinh hoạt bình thường, vẫn tìm thấy hạnh phúc mà không cần đến Phật. Với họ, chỉ cần ăn no, mặc ấm, vui buồn theo thế sự là đủ, không cần đến đời sống tâm linh. Họ tin rằng sống và hành động theo suy nghĩ của bản thân là đúng đắn và tuyệt vời nhất, đồng thời phải tận hưởng trọn vẹn khoảng thời gian có được.
Thưa các bạn, theo lời Phật dạy, đây chính là những con người đáng thương vì nghiệp nặng. Họ chỉ biết sống một đời “túy sinh mộng tử” theo những suy tư trần tục. Phật giáo chủ trương rằng tri thức con người có thể đạt đến chân lý, nhưng với điều kiện phải chuyển hóa tri thức phàm phu thành trí tuệ Bát Nhã. Đừng lầm tưởng rằng những gì chúng ta đang suy nghĩ là hoàn toàn đúng đắn. Thực tế, tri thức hiện tại của chúng ta còn hạn chế, bị che mờ bởi vô minh. Hãy tĩnh lặng suy ngẫm về bản thân để nhận ra mình đã có bao nhiêu lần đúng và bao nhiêu lần sai.
Cuộc đời này không hề đơn giản như chúng ta vẫn nghĩ. Nếu cuộc đời chỉ xoay quanh việc ăn, uống, hay đau ốm rồi đi bác sĩ, thì mọi chuyện đã quá dễ dàng. Có lẽ bạn đang ở độ tuổi trẻ trung, cảm thấy mọi thứ đều suôn sẻ, nhưng khi bước vào tuổi già với những vấn đề sức khỏe, bạn sẽ nhận ra cuộc đời không hề đơn giản. Đáng tiếc thay, khi nhận ra điều này, có thể đã quá muộn màng.
Có thể bây giờ bạn chưa thấy cần đến lời kinh tiếng kệ của nhà Phật, nhưng biết đâu trong tương lai không xa, bạn sẽ cần đến. Vì vậy, đừng tự mình đóng lại con đường mà bạn có thể sẽ phải đi qua. Đừng lầm tưởng đạo Phật là một thứ thuốc phiện ru ngủ con người. Trái lại, đạo và đời là hai mặt không thể tách rời, bất kể bạn ở độ tuổi nào. Cuộc đời thiếu đạo đức sẽ trở nên vô liêm sỉ; còn đạo mà không có đời thì tồn tại với ai? Đừng nghĩ đạo Phật là điều gì đó quá cao siêu, xa vời. Đừng chỉ nhìn đạo Phật qua lăng kính tụng kinh, niệm chú.
Tụng kinh niệm chú chỉ là những phương tiện tạm thời giúp tâm không bị xao động bởi ngũ dục lục trần. Những người đã có định lực vững vàng không nhất thiết phải dùng đến phương pháp này. Tu theo Phật là tự hoàn thiện bản thân theo lời dạy của Ngài. Khi nhận ra lỗi lầm, hãy thành thật sám hối và sửa đổi, đó chính là tu theo Phật.
Tu theo Phật là lắng nghe những lời chỉ dạy của Ngài để ngăn tham, sân, si không nổi dậy, dẫn đến suy nghĩ, lời nói và hành động sai lầm. Tu theo Phật là nhận ra con đường Ngài đã đi là Chánh đạo và quyết tâm noi theo để không còn gieo nhân ác nữa. Tu theo Phật là từ bỏ sự xao lãng của tâm “khỉ chuyền ý ngựa” để nó không còn lôi kéo ta vào ba đường ác. Tu theo Phật là nhất quyết từ bỏ con đường tranh luận, biện giải vì chúng chỉ làm ta thêm loạn động.
Mọi sự khổ vui, phiền não đều do chính chúng ta tạo nên vì vậy hãy ứng dụng những giáo lý Phật giáo vào cuộc sống.
Nếu bạn chưa thể ăn chay, không ai cấm bạn ăn mặn, nhưng đừng biện minh cho hành động sai trái của mình. Nếu bạn chưa giữ giới được, không ai bắt buộc, nhưng đừng biện minh cho việc phá giới. Nếu bạn vẫn còn uống rượu, cứ uống, nhưng đừng bài bác người không uống rượu chỉ vì họ đi ngược lại với quan niệm “tận hưởng cuộc đời” của bạn.
Lành dữ nghiệp báo: Phước báo hiện tiền
Từ khi Đức Phật bắt đầu thuyết giảng những giáo lý cao siêu của Ngài cho đến nay, chưa ai có thể bác bỏ hay phủ nhận được những giáo lý ấy, và trong tương lai cũng sẽ không có ai làm được điều đó, bởi vì Phật pháp là những chân lý nhiệm màu. Chỉ có những kẻ cuồng tâm, loạn tưởng với nghiệp chướng sâu dày mới dám mơ làm một Đề Bà Đạt Đa thứ hai trên cõi đời này.
Mong rằng những chia sẻ này có thể giúp ích phần nào cho những người “cuồng tâm loạn tưởng,” những kẻ coi thường Phật, Chúa. Mong rằng những lời này sẽ giúp những người “cuồng tâm loạn tưởng,” hay “sống say chết mộng” đến gần hơn với sự thật, dù đó là sự thật phũ phàng về biển đời đau khổ. Tuy nhiên, nếu họ đến gần với đạo, họ sẽ nhận ra rằng đạo và đời tuy hai mà một. Sự khác biệt là đời chìm đắm trong vô minh, sai lầm, bản ngã, hận thù, tham lam, bạo lực, trộm cắp, dối trá, lừa lọc, ích kỷ, keo kiệt; ngược lại, đạo thì trong sáng, hướng thượng với lòng từ bi, hỷ xả, khiêm cung, nhu hòa, nhẫn nhục, ái ngữ và lợi ích.
Mong rằng mỗi chúng ta đều biết lắng nghe những lời chỉ dạy quý báu của Đức Phật để trước hết tự hoàn thiện bản thân, trở nên từ bi, nhân bản, với tâm hồn và thể xác thanh tịnh. Từ đó, mọi người có thể chung sống trong tình yêu thương rộng lớn, cùng nhau xoa dịu nỗi đau khổ cùng cực của chúng sanh. Hãy cùng nhau sống và biến những giây phút ngắn ngủi hiện tại thành những khoảnh khắc an lạc, tỉnh thức và hạnh phúc. Đó là điều tôi mong mỏi.
Nếu bạn muốn khám phá sâu hơn về những bài học ý nghĩa và con đường hướng tới an lạc, hãy tìm hiểu thêm về Đạo phật.
