Tham vọng theo đuổi năm thú vui trần tục – Ngũ dục – có thể dẫn dắt con người vào vòng luẩn quẩn khát khao không đáy, tựa hồ như người khát uống nước mặn càng thêm khát. Phật giáo chỉ ra con đường đối trị bằng cách quán chiếu sự vô thường, và để hiểu rõ hơn về năm ham muốn tiềm ẩn này, hãy cùng khám phá tại chiasedaophat.com, nơi khai mở những góc nhìn sâu sắc về triết lý sống.
Ngũ dục là gì?
Người đam mê đắm say chạy theo ngũ dục quá đáng thì chẳng khác gì người khát nước mà uống nước muối, càng uống càng thêm khát…
Để đối trị tâm ái dục, Phật giáo khuyến khích quán chiếu về sự bất tịnh của thân thể.
Ngũ dục, hay năm sự ham muốn, là năm loại lạc thú từ thế giới trần tục, còn được gọi là Ngũ tiềm. Chúng bao gồm:
- Sắc dục: Sự ham muốn về vẻ đẹp ngoại hình, ưa thích sự hấp dẫn về hình tướng, bao gồm cả sự thu hút giữa nam và nữ.
- Thanh dục: Sự ham muốn được nghe những âm thanh dễ chịu, lời nói ngọt ngào, êm tai.
- Hương dục: Sự ham muốn về các mùi hương quyến rũ, đặc biệt là mùi hương từ người khác giới.
- Vị dục: Sự ham muốn về các món ăn, thức uống ngon, bổ dưỡng để thỏa mãn nhu cầu của cơ thể.
- Xúc dục: Sự ham muốn về sự tiếp xúc thân thể mềm mại, êm ái, thường liên quan đến sự thỏa mãn dục vọng.
Ngoài ra, Ngũ dục còn có thể được hiểu theo một khía cạnh khác:
- Tài dục: Lòng ham muốn tiền bạc, của cải vật chất, xem như một cái bình không đáy cần được lấp đầy.
- Sắc dục: Sự ham muốn về vẻ đẹp hình thể, sự quyến rũ, lộng lẫy.
- Danh dục: Lòng ham muốn địa vị cao sang, danh tiếng tốt đẹp, được mọi người kính nể.
- Thực dục: Sự ham muốn về các món ăn ngon, cao lương mỹ vị, ăn uống thỏa thích.
- Thùy dục: Sự ham muốn được ngủ nghỉ nhiều, lười biếng.
Ngũ dục còn được gọi là “ngũ độc tiễn” – năm mũi tên độc hại. Đây là năm món dục mà chúng sanh từ bậc thấp nhất đến chư thiên đều bị chi phối. Nếu không khéo điều phục Ngũ căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) để chúng không bị say đắm theo ngũ dục, con người sẽ đánh mất thiện căn, dễ sa vào đường ác và đọa lạc. Sự tham đắm ngũ dục sẽ trói buộc chúng ta bởi năm loại độc hại của ham muốn.
Ngũ dục còn độc hơn mũi tên độc
Người Phật tử phải biết tiết chế sự ham muốn, Phật dạy rằng muốn ít biết đủ sẽ giúp mỗi người hạnh phúc hơn…
Trong kinh Trung Bộ 2, kinh Potaliya, Đức Phật đã ví von sự nguy hại của ngũ dục bằng nhiều hình ảnh sinh động: giống như con chó đói gặm xương khô, người cầm lửa đi ngược gió, hay những gì đạt được trong giấc mộng. Ngài cũng so sánh người mê đắm ngũ dục như việc nhốt rắn độc, miếng thịt thu hút bầy chó tham ăn, giọt sương trên ngọn cỏ, nét vẽ trên mặt nước, hay giọt mật ngọt trên đầu lưỡi dao bén nhọn. Tất cả những ví dụ này đều cho thấy ngũ dục chỉ là những thứ tạm bợ, không thể tồn tại lâu dài.
Kinh Di Giáo ghi lại lời dạy của Đức Phật: “Tỳ-kheo các ông! Đã có thể an trụ trong giới rồi, phải kiềm chế ngũ căn, chẳng để buông lung theo ngũ dục. Thí như người chăn trâu, cầm roi nhìn nó, chẳng cho chúng vào lúa mạ của người khác. Nếu thả lỏng ngũ căn, chẳng những chạy theo ngũ dục không bờ mé, không thể kiềm chế được, mà còn gây hại rất nặng, cũng như ngựa chứng, chẳng dùng dây cương chế ngự thì chính nó sẽ đưa người ta vào hầm hố”. Lời dạy này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát các giác quan để không bị cuốn theo ngũ dục, tránh những hậu quả tai hại.
Vì vậy, là một người tu hành, chúng ta cần phải biết tránh xa ngũ dục, thực hành ly dục và xa lìa các pháp bất thiện. Thay vào đó, hãy nương theo Bát chánh đạo và Tứ diệu đế, luôn giữ gìn tứ oai nghi (đi, đứng, nằm, ngồi) và siêng năng tu tập giới, định, tuệ. Sử dụng trí tuệ để đoạn trừ vô minh và sự mê đắm ngũ dục của thế gian, đồng thời phòng hộ các căn. Hãy quán chiếu rằng thân này là giả tạm, vô thường, luôn giữ chánh niệm tỉnh giác từng sát na sinh diệt. Hãy ghi nhớ chí nguyện cao cả nhất của người tu là “trên cầu thành Phật, dưới độ chúng sanh”.
Đức Phật thường xuyên nhắc nhở các đệ tử cần có thái độ thận trọng đối với ngũ dục. Tuy nhiên, Ngài không khuyến khích việc từ bỏ ngũ dục một cách thái quá, dẫn đến đời sống khổ hạnh ép xác. Bởi lẽ, cả hai thái cực này đều không mang lại an lạc và hạnh phúc đích thực, cả trong hiện tại lẫn tương lai.
Ngũ dục còn độc hơn mũi tên độc vì vậy người Phật tử cần chết ngự sự ham muốn, thường xuyên gieo trồng phước đức để tạo nên nghiệp thiện lành làm tư lương, hành trang cho hiện tại và mai sau.
Trong cuộc sống thế gian, ai cũng mong cầu hạnh phúc và hưởng thụ ngũ dục lạc, bao gồm tiền tài, sắc đẹp, danh vọng, địa vị, ẩm thực phong phú và sự nghỉ ngơi thoải mái. Mức độ hưởng thụ này tùy thuộc vào phước báo của mỗi người, có người sung túc, có người lại nghèo nàn. Nhiều người xem việc hưởng thụ ngũ dục là nhu cầu thiết yếu của cuộc sống và là điều kiện để đạt được hạnh phúc.
Tuy nhiên, Đức Phật luôn nhắc nhở chúng ta về tác hại của ngũ dục và khuyên không nên tham cầu quá đáng. Tiền bạc, của cải vật chất chỉ là phương tiện để nuôi sống bản thân. Chúng ta cần có quan niệm “ăn để sống” chứ không phải “sống để ăn”. Tương tự, nghỉ ngơi là một nhu cầu cần thiết, nhưng nếu chỉ đam mê chạy theo dục lạc về sắc đẹp hay vật chất mà bỏ quên sức khỏe, thì tuổi thọ sẽ bị suy giảm nhanh chóng.
Đức Phật khuyến khích mọi người hãy giảm bớt ham muốn quá đáng, cầu mong trong khả năng của mình và biết tiết chế trong mọi nhu cầu. Điều này sẽ giúp chúng ta đạt được sự an lạc, thảnh thơi, tránh xa những lo lắng, thất vọng và sợ hãi, những thứ gây phiền não và khổ đau.
Tâm mong cầu, tham muốn các dục chính là động lực thúc đẩy con người làm việc để có một đời sống ổn định. Tuy nhiên, chính sự tham muốn này lại mang đến nhiều khổ não hơn là niềm vui, an vui.
Sự nguy hiểm của tâm sắc dục
Ngũ dục, dù là sự ham muốn hay lạc thú trần tục, đều có thể dẫn dắt người Phật tử đi vào con đường mê lầm nếu không được kiểm soát khéo léo; khám phá sâu hơn về cách điều phục và tìm thấy sự an lạc đích thực trong mục Đạo phật.
