Nghiêm túc trong cử chỉ, lời nói, suy nghĩ là cốt lõi của người Phật tử, giúp định hình phẩm hạnh và tạo dựng sự an lạc nội tâm. Sức mạnh của oai nghi, như câu chuyện Tỳ-kheo Mã Thắng, minh chứng cho khả năng cảm hóa và dẫn dắt chúng sinh trên con đường giác ngộ, là một phương thức độ sinh hiệu quả mà quý vị có thể tìm hiểu sâu hơn tại chiasedaophat.com.
Tăng đoàn đề cao “ba ngàn oai nghi, tám vạn tế hạnh” như một phương pháp rèn luyện cá nhân xuất chúng. Câu chuyện Tỳ-kheo Mã Thắng dùng oai nghi để cảm hóa Tôn giả Xá Lợi Phất, từ đó dẫn ngài đến con đường giải thoát, là minh chứng cho sức mạnh của việc giữ gìn hình ảnh và phẩm hạnh. Việc thể hiện oai nghi không chỉ là nền tảng cho cách ứng xử mà còn là phương tiện độ sinh hiệu quả.
Oai nghi trong Phật giáo thể hiện qua mọi hành vi, cử chỉ của thân, khẩu, ý. Một người thiếu oai nghi sẽ có dáng đứng, dáng ngồi không chỉnh tề, trang phục luộm thuộm, lời nói thô tục. Để khắc phục điều này, Phật giáo đã đưa ra bốn oai nghi cơ bản: đi như gió, ngồi như chuông, đứng như tùng, nằm như cung. Ngày nay, các quy phạm lễ nghi sinh hoạt được mở rộng, bao gồm sáu oai nghi sau:
- Dáng ngồi như chuông: Cần vững vàng, ổn định.
- Đứng như cây tùng: Phải ngay thẳng, trang nghiêm.
- Vẻ ngoài như gương: Cần trong sáng, phản ánh chân thực.
- Cử chỉ hành vi như pháp: Phải hợp lý, đúng mực.
- Thấy nghe như giáo: Tiếp nhận thông tin có chọn lọc, mang lại lợi ích.
- Tư tưởng như nước: Phải thanh tịnh, không vẩn đục.
Oai nghi của người Phật tử trong đời sống
Cuốn “Sa-di luật nghi” cũng đề cập chi tiết đến các quy định về lễ nghi sinh hoạt:
- Sự Sư (Đối với bậc tôn túc): Không gọi thẳng danh hiệu các bậc Pháp sư, không bàn luận chuyện đúng sai trong Tăng đoàn, không hành lễ sai thời điểm, không đi trước hoặc đứng trên bậc tôn túc, không biện minh khi bị quở trách.
- Nhập Chúng (Khi tham gia tập thể): Không tranh giành thứ tự, chỗ ngồi; giữ im lặng khi ở vị trí của mình; không chạy nhảy, đùa cợt, làm dáng; không thì thầm, nói chuyện lén lút. Khi thấy người khác mất oai nghi, nên tế nhị che đậy, khuyến khích điều tốt. Khi ngáp, cần dùng vạt áo che miệng.
- Khởi Cư (Hoạt động sinh hoạt): Rửa mặt cần tiết kiệm nước, không lãng phí. Súc miệng, đi vệ sinh cần giữ im lặng. Không nói to, hỉ mũi, khạc nhổ nơi công cộng.
- Cộng Xứ (Chung sống): Không tranh chấp chuyện nhỏ nhặt. Nếu gặp chuyện lớn khó nhẫn, cần giữ bình tĩnh, dùng lý lẽ để biện luận. Khi gặp người mới, nên mỉm cười chào hỏi. Với mọi người, cần cư xử lễ phép, tạo cảm giác ấm áp, mang lại niềm vui.
- Ẩm Thực (Ăn uống): Không vừa ăn vừa nói chuyện, không nhai phát tiếng. Xỉa răng cần dùng tay áo che miệng. Không tỏ ra cáu kỉnh khi đưa đồ ăn. Không quá ham muốn món ngon, không kén chọn hay ghét bỏ thức ăn. Không liếm thức ăn.
- Lễ Phật (Thờ Phật): Không lễ bái trước Phật khi có vị trụ trì đang ở đó. Không đi ngang qua trước mặt người đang lễ Phật. Có thể dùng ánh mắt để chào hỏi khi tay đang cầm kinh tượng. Ngoài việc lễ bái các vị Đại đức, cần hướng về Phật để lễ bái.
- Nghe Pháp: Giữ dung mạo đoan trang, ngồi nghiêm túc, không nói năng lung tung. Lắng nghe chăm chú, suy xét thấu đáo và thực hành theo lời Phật dạy.
- Nằm Ngủ: Không nói chuyện làm phiền người khác khi họ đang ngủ. Không gây tiếng động lớn, cười nói to khi có người đang ngủ. Không tùy tiện vào phòng người khác.
Với sự mở rộng phạm vi hoạt động và giao lưu ngày càng tăng của tín đồ Phật giáo, các quy phạm lễ nghi sinh hoạt càng trở nên quan trọng hơn trong việc thể hiện ra bên ngoài. Dưới đây là sáu loại lễ nghi sinh hoạt chính:
- Lễ nghi thăm viếng chùa viện: Cần thông báo trước khi đến, ăn mặc kín đáo, lịch sự. Khi vào chùa, nên đến đại điện lễ Phật trước và giữ im lặng. Chú ý oai nghi, tránh những hành vi thiếu tôn trọng như khoác vai, cười nói lớn tiếng, nằm ngủ tùy tiện. Không mang đồ mặn, hút thuốc, uống rượu hoặc nhai trầu vào chùa.
- Lễ nghi nơi thờ Phật tại gia: Bàn thờ Phật nên đặt ở nơi yên tĩnh, sạch sẽ, đủ ánh sáng. Khu vực thờ Phật không được dùng cho các hoạt động mê tín dị đoan như lên đồng, xem bói. Thời gian tụng kinh, niệm Phật cần tránh làm phiền người nhà và hàng xóm. Tuyệt đối không vứt bỏ, làm rách hoặc làm bẩn tượng Phật, kinh sách.
- Lễ nghi chung sống và tiếp đãi: Khi gặp nhau, tín đồ Phật giáo thường chắp tay trước ngực, mỉm cười và niệm “A Di Đà Phật”. Cách xưng hô cần phù hợp với thân phận của đối phương (Pháp sư, Sư phụ, Sư huynh, Sư tỷ, Cư sĩ, v.v.). Khi trò chuyện, cần chân thành, khiêm tốn, nhã nhặn, nhìn thẳng vào đối phương, tránh nói dối, lời lẽ độc ác hoặc khoa trương. Lời nói nên mang tính xây dựng, giúp người khác có niềm tin, cảm giác từ bi và dễ gần.
- Lễ nghi trong các dịp hỷ, tang, lễ hội: Các dịp như cưới hỏi, tang lễ, sinh con, mừng tuổi nên được tổ chức giản dị, trang trọng, tránh phô trương, lãng phí và mê tín. Nên xem mỗi ngày là ngày tốt, mỗi nơi là chốn đẹp. Khi bạn bè, người thân có việc hỷ sự hoặc tang sự, cần giúp đỡ lẫn nhau. Quà tặng nên chọn những món có ý nghĩa thiết thực như sách Phật, tràng hạt.
- Lễ nghi y phục và ẩm thực: Trang phục cần tươm tất, trang trọng, phù hợp với thời tiết và hoàn cảnh, tạo ấn tượng lành mạnh, phóng khoáng. Khi ăn uống, cần nhận đồ cúng dường với tâm chí thuần khiết, quán tưởng trước khi dùng. Có thể niệm bốn câu kệ Phật Quang hoặc các câu niệm cúng dường Phật, Pháp, Tăng, và chúng sinh. Việc ăn uống cũng là một hình thức tu hành, cần khởi tâm chánh niệm.
- Lễ nghi hội nghị và tụ tập đông người: Trong các cuộc họp, cần tôn trọng chương trình, tuân thủ nguyên tắc “thiểu số phục tùng đa số, đa số tôn trọng thiểu số”. Nên thẳng thắn bày tỏ ý kiến, có sự bao dung với những quan điểm khác biệt, thể hiện tinh thần dân chủ.
Ngoài ra, còn nhiều lễ nghi sinh hoạt khác như lễ nghi điện thoại, dự tiệc, thăm bệnh, thư từ, du lịch, cầu pháp, cung điện, đi đứng, hỏi đáp, yến hội… đã được biên soạn thành sách riêng.
Việc bồi dưỡng lễ nghi sinh hoạt đúng đắn bắt đầu từ việc xây dựng quan niệm sống tốt đẹp. Thông qua sự thanh tịnh của thân, khẩu, ý, chúng ta có thể đạt đến sự hòa hợp giữa thân thể và tâm trí trong việc thực hành lễ nghi.
Để hiểu rõ hơn về cách thực hành oai nghi và tìm thấy sự an lạc trong cuộc sống, hãy tiếp tục khám phá sâu hơn về Đạo phật.
