Chế độ ăn chay, dù là thực hành thường xuyên hay theo kỳ hạn, đều mang những ý nghĩa sâu sắc trong đời sống tâm linh. Tìm hiểu về các hình thức “chay kỳ” phổ biến sẽ giúp bạn khám phá những con đường tu tập đa dạng, từ “nhị trai” đến “lục trai”, là bước đệm quan trọng trên hành trình hướng đến sự thanh tịnh. Khám phá thêm các kiến thức Phật pháp và giữ gìn nét đẹp truyền thống tại Chiasedaophat.
Các Hình Thức Ăn Chay Phổ Biến
Phật giáo phân chia việc ăn chay thành hai phương diện chính: chay kỳ và chay trường. Chay trường, hay còn gọi là trường trai, là sự tự nguyện thực hành chế độ ăn thanh đạm, không tiêu thụ các sản phẩm từ động vật trong suốt cuộc đời. Ngược lại, chay kỳ bao gồm nhiều hình thức khác nhau với tần suất và thời gian cụ thể.
Chay Kỳ: Các Quy Định và Ý Nghĩa
Các hình thức chay kỳ phổ biến bao gồm:
- Nhị trai: Ăn chay hai lần mỗi tháng, vào các ngày mùng 1 và ngày Rằm.
- Tứ trai: Ăn chay bốn lần trong tháng, thường vào các ngày mùng 1, mùng 8, ngày Rằm và ngày 23 (hoặc ngày 30, mùng 1, ngày 14, ngày Rằm).
Các hình thức này thường được xem là bước đệm, giúp hành giả dần quen với việc ăn chay trước khi hướng tới mục tiêu trường trai. Lý do là việc từ bỏ hoàn toàn thói quen ăn mặn có thể khó khăn đối với nhiều người, tùy thuộc vào hoàn cảnh và mức độ tu tập của mỗi cá nhân. Do đó, nhiều người chọn cách tăng dần số ngày ăn chay mỗi tháng, từ 5, 10, 15 ngày cho đến khi đạt được trọn vẹn một tháng.
- Lục trai: Ăn chay vào các ngày mùng 8, 14, 15, 23, 29 và 30 âm lịch (tháng thiếu sẽ có thêm ngày 28, 29). Theo kinh Tứ Thiên Vương, những ngày này là lúc Tứ Thiên Vương quan sát thiện ác của con người, đồng thời cũng là thời điểm các ác quỷ rình rập. Do đó, việc giữ gìn ba nghiệp, tránh làm ác trong những ngày này là rất quan trọng. Những ai biết trì trai, giữ giới, tụng kinh và tu phước sẽ được tránh khỏi tai ương, tăng thêm phước đức và trí tuệ.
Luận Trí Độ giải thích rằng việc thọ Bát quan trai giới và tu phước vào những ngày lục trai là để đối phó với ác quỷ có ý đồ gây hại, mang đến bệnh tật và tai ương. Ban đầu, “trai” chỉ đơn giản là nhịn ăn trong cả ngày. Khi Phật giáo ra đời, Bát quan trai giới được chế định, cho phép không ăn sau giờ ngọ. Đức Phật dạy rằng việc thọ trì tám giới và không ăn quá ngọ trong một ngày đêm có công đức lớn, giúp hành giả nhanh chóng đạt đến Niết bàn.
- Thập trai: Ăn chay mười ngày trong mỗi tháng. Kinh Địa Tạng, phẩm Như Lai Tán Thán, chỉ ra rằng vào các ngày mùng 1, mùng 8, 14, 15, 18, 23, 24, 28, 29, 30 âm lịch (tháng thiếu có thêm ngày 27, 28, 29), các tội nghiệp được kết tập để phân định mức độ nặng nhẹ. Nếu chúng sinh trong đời sau vào những ngày này, đối trước tôn tượng Phật, Bồ Tát, Hiền Thánh và tụng kinh Địa Tạng một biến, thì trong phạm vi 100 do tuần (khoảng 400km) về bốn phương Đông, Tây, Nam, Bắc sẽ không gặp tai nạn.
- Tam ngoạt trai: Ăn chay trong ba tháng Giêng, tháng Năm và tháng Chín âm lịch. Thuyết này có nguồn gốc từ các kinh điển như Phạm Võng, Đề Vị và bộ Hành Sự Sao Tư Trì Ký. Kinh Phạm Võng nhấn mạnh rằng việc phạm giới sát sinh, trộm cắp, phá giới trong sáu ngày trai và ba tháng trường trai (đặc biệt đối với người thọ giới Bồ Tát) sẽ mang lại hậu quả nghiêm trọng. Kinh Đề Vị cho biết vào ngày mùng 1 tháng Giêng, mùng 1 tháng Năm và mùng 1 tháng Chín, các vị thần như Đế Thích, Thái tử sứ giả, thần nhật nguyệt, Diêm La và hàng triệu vị thần khác sẽ an bố khắp nơi. Việc trì trai trong ba tháng này giúp trừ tội danh và định phúc lộc. Bộ Hành Sự Sao Tư Trì Ký cũng ghi nhận rằng trong ba tháng này, nghiệp cảnh ở cõi u minh sẽ chiếu đến cõi Ta Bà, phản ánh rõ ràng mọi việc thiện ác của con người. Đây cũng là thời điểm Tứ Thiên Vương tuần thú Nam Châu, ác quỷ dễ dàng hoành hành, do đó việc trì trai và tu phước là cần thiết.
Dựa trên các kinh điển trên, thuyết lục trai, thập trai và tam ngoạt trai đều có cơ sở. Tuy nhiên, để đạt được ý nghĩa trọn vẹn của việc “trai”, không chỉ cần ăn thanh đạm mà còn phải không ăn sau giờ ngọ, phù hợp với lời dạy của Đức Phật và mang lại nhiều công đức hơn. Kinh Phạm Võng cũng khuyên không nên sử dụng ngũ tân (hành, tỏi, hẹ, tỏi tây, hưng củ) trong thức ăn chay, vì chúng có thể gây mùi cơ thể và dễ sinh phiền não như ái dục, sân hận. Do đó, để việc tu phước thêm phần viên mãn, vào các ngày lục trai hay thập trai, Phật tử nên thọ trì Bát quan trai giới, ăn thanh đạm và tránh ngũ vị tân.
Bát Quan Trai Giới: Tám Giới và Một Phép Trai
Bát quan trai giới bao gồm tám giới chính: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu, không trang điểm và sử dụng vật dụng có hương thơm, không tự mình hoặc cố ý xem, nghe ca múa nhạc và các loại hình giải trí khác, không ngồi hoặc nằm trên giường cao rộng, sang trọng. Bên cạnh đó là một phép trai: không ăn sau giờ ngọ. Tám điều đầu tiên thuộc về giới, có tác dụng ngăn chặn các hành vi ác, nên gọi là “Bát quan” (tám cửa quan). Điều thứ chín bao gồm cả nghĩa trai và giới, trong đó “trai” là phần cốt lõi, nên gọi chung là “Bát quan trai giới” (tổng cộng chín điều). Theo Luận Trí Độ, đây là cách giải thích về Bát quan trai giới.
Về lý do ác quỷ dễ hoành hành trong những ngày lục trai hay tam ngoạt trai, có quan điểm cho rằng vào thời kỳ đó, các tôn giáo bên Ấn Độ thường thực hiện nghi lễ sát sinh để cúng tế thần linh hoặc thực hiện các phép thuật hộ ma bằng máu thịt. Chính vì vậy, các ác quỷ cũng theo đó mà tìm kiếm đồ huyết nhục. Do đó, Đức Phật khuyên đệ tử giữ trai giới và không sát sinh vào những ngày này để thể hiện lòng từ bi của đạo thánh. Nếu đúng như vậy, việc ăn chay thanh đạm vào các ngày trai càng trở nên hợp lý.
Ăn chay, khi được thực hành đúng theo lời Phật dạy, mang lại nhiều lợi ích và phù hợp với lẽ thường. Do đó, tất cả Phật tử nên tùy theo hoàn cảnh và khả năng để tập dần, tiến bước trên con đường phước tuệ. Điều quan trọng là hiểu rõ bản chất của việc ăn chay, tránh mê tín phi lý, háo danh hay kiêu mạn khinh người ăn mặn. Ngoài ra, việc ăn chay cần đảm bảo vệ sinh, lựa chọn đa dạng thực phẩm, tránh ép xác khổ hạnh. Tuyệt đối không nên nấu các món chay giả mặn, gây phản cảm và làm trò cười cho người khác.
Thích Thiền Tâm
Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa và các nghi thức tâm linh liên quan, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
