Hình tượng Ông Tiêu, với những danh xưng gợi lên sự huyền bí về diện mạo và sức mạnh, thường được các tự viện Phật giáo Nam tông đặt trang trọng bên cạnh Hộ Pháp. Tuy nhiên, ẩn sau vẻ ngoài có phần dữ dằn, liệu vị “Quỷ Vương” này có mối liên hệ sâu sắc nào với lòng từ bi của Quan Âm Bồ tát và ý nghĩa thực sự của việc hóa thân hay không? Khám phá thêm tại Chiasedaophat.
Hình ảnh của Ông Tiêu, dù là tranh hay tượng, thường được mô tả qua ba danh xưng chính: Tiêu Diện (焦面), mang ý nghĩa khuôn mặt bị cháy xém; Diện Nhiên (面燃), chỉ khuôn mặt đang bốc cháy; và Diệm Khẩu (焰口), ám chỉ miệng phun lửa. Một danh xưng khác ít phổ biến hơn là Phổ Độ Công (普度公), mang nghĩa “Ngài cứu khổ”, nhưng đây là một cách gọi xuất hiện muộn hơn.
Tại một số tự viện thuộc Phật giáo Nam tông, tượng Ông Tiêu thường được đặt cùng với Hộ Pháp, đứng ở hai bên tả hữu của điện Phật. Do vị trí ở hai bên và biểu cảm khuôn mặt thể hiện hai trạng thái khác nhau, nhiều người đã nhầm lẫn và cho rằng Ông Tiêu là “Ông Ác”, đối lập với “Ông Thiện”.
Ông Tiêu là ai?
Trong Phẩm 25 của Kinh Pháp Hoa, có câu: “應以鬼王身得度者即現鬼王身而為說法” (Người nào đáng được độ thoát bằng thân Quỷ vương, [Bồ tát Quan Âm] liền hiện thân Quỷ vương mà vì người đó nói pháp). Từ ý nghĩa này, Diệm Khẩu Quỷ Vương được xem là hóa thân của Quan Âm Bồ tát, tương tự như câu chuyện trong “Phật thuyết cứu bạt Diệm khẩu ngạ quỷ Đà-la-ni kinh”.
Hóa thân là gì?
Hóa thân, hay còn gọi là quyền hiện [thân], là cách diễn đạt về một “thân tướng” được sử dụng cho mục đích cứu độ tạm thời hoặc thiết lập phương tiện. Khái niệm “thân” trong hóa thân không mang nghĩa “biến hình” theo nghĩa đen, mà thể hiện sự “nhập vai” của một vị Bồ tát đa năng. Tương tự, “33 ứng hóa thân của Bồ tát Quan Âm” là một quy ước trong cách mô tả, chứ không có nghĩa là Bồ tát chỉ có giới hạn trong 33 thân tướng đó.
Sự tương tác giữa con người và các bậc giác ngộ có thể diễn ra đa dạng. Có những người học trò, chỉ cần nhìn ánh mắt của thầy cô cũng đủ để hiểu và điều chỉnh hành vi. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp cá biệt, cần sự nhắc nhở, chấn chỉnh nhiều lần, thậm chí là sự can thiệp gián tiếp để giúp họ quay về con đường đúng đắn.
Hình ảnh Ông Tiêu
Trong truyền thống Phật giáo Nam tông, Ông Tiêu thường được miêu tả với áo giáp, khuôn mặt dữ tợn với những vằn đỏ, và bờ vai rộng, cơ bắp cuồn cuộn. Ngược lại, trong Phật giáo Hán truyền, tượng Ông Tiêu thường có đầu nhỏ, cổ mảnh khảnh như kim, và bụng phình to như trống. Để tránh sự hiểu lầm của người đời về lòng từ bi của Bồ tát, các nghệ nhân thường khắc họa một hóa thân Bồ tát Quan Âm ngồi trên đỉnh đầu của Ông Tiêu. Điều này thể hiện thông điệp rằng Bồ tát có thể hóa thân vào bất kỳ vai trò nào trong cuộc đời, nhưng vẫn giữ trọn vẹn bản nguyện cứu độ chúng sinh.
Ý nghĩa ngọn lửa phun ra từ miệng Ông Tiêu
“Cuộc sống của cái này là sự chết đi của những cái khác.” [1]
Nếu những điều xấu xa, tội lỗi được phép sinh sôi và phát triển, chúng sẽ trở thành “ngọn lửa” thiêu rụi mọi mầm thiện. Giống như từ một đống rác không thể tỏa ra hương thơm, trừ khi có một “ngọn lửa” khác tác động để biến đổi chúng.
Kết luận
“Mãnh hỏa diệm diệm chiếu thiết thành/Thiết thành lý diệm nhiệt cô hồn” (Ngọn lửa dữ dội bừng cháy bốn phương/Trong lửa, cô hồn nóng bức, khổ đau triền miên).
“Lửa” trong Tam đồ ác đạo (ba cõi khổ) chính là sự ma sát, xung đột của tham, sân, si. Càng đốt cháy bởi Tam độc, Ông Tiêu càng phun ra nhiều lửa hơn. Sự “chết đi” của lòng biết ơn có thể tạo điều kiện cho sự “hồi sinh” của sự quên lãng, và ngược lại. Mỗi người đều cần có một “Ông Tiêu” trong đời mình để liên tục “phun lửa”, thanh trừ những điều tiêu cực. Tuy nhiên, trớ trêu thay, ít ai học theo hạnh nguyện của ngài, bởi lẽ không ai muốn “đốt cháy” những góc khuất, những điểm mù trong chính bản thân mình.
[1] PGS. TS Lê Công Sự, Triết học Hy Lạp- La Mã cổ đại; HN: 2021. NXBCTQG-Sự Thật, trang 192.
Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa biểu tượng của ngọn lửa trong Ông Tiêu và những khía cạnh tâm linh khác, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
