Khi nhắc đến những bậc Bồ Tát, hình ảnh hai người con hiếu thảo cứu mẹ trong Kinh Địa Tạng thường gợi lên sự quen thuộc, đặc biệt là câu chuyện của tiền thân Bồ Tát Địa Tạng. Tuy nhiên, liệu những điểm tương đồng về lòng báo hiếu có che mờ đi sự khác biệt sâu sắc giữa Ngài và Bồ Tát Mục Kiền Liên? Bài viết này sẽ khám phá những điểm riêng biệt về hình tướng, nguyện lực và phương cách cứu độ của hai vị, cùng với việc tìm hiểu thêm tại chiasedaophat.com.
|
|
Trong Kinh Địa Tạng, có ghi chép về câu chuyện của hai người con hiếu thảo cứu mẹ là Bà La Môn nữ và Quang Mục. Hầu hết mọi người quen thuộc với hình ảnh Quang Mục, tiền thân của Bồ Tát Địa Tạng. Bài viết này sẽ làm rõ sự khác biệt giữa Bồ Tát Địa Tạng Vương và Bồ Tát Mục Kiền Liên qua hình tướng, hạnh nguyện và hoàn cảnh cứu độ.
Điểm tương đồng giữa hai vị Bồ Tát này là tinh thần báo hiếu và mong muốn cứu độ mẹ khỏi khổ đau. Tuy nhiên, khi xem xét chi tiết về hình tướng, thời gian, không gian, hoàn cảnh, phát nguyện, phương pháp hành sự và đối tượng chịu khổ, chúng ta sẽ thấy rõ những điểm khác biệt.
I. Bồ Tát Địa Tạng Vương
Bồ Tát Địa Tạng Vương là một trong sáu vị Bồ Tát quan trọng của Phật giáo Đại thừa, cùng với Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, Văn Thù Sư Lợi, Phổ Hiền và Di Lặc. Ngài được tôn kính là Giáo chủ cõi U Minh, biểu tượng cho lòng đại từ bi và nguyện lực độ sinh rộng lớn.
Danh xưng “Địa Tạng” mang nhiều ý nghĩa sâu sắc. “Địa” là đất, nơi nương tựa cho vạn vật, tượng trưng cho tâm địa vững chắc, bao dung. “Tạng” là kho tàng, hàm chứa vô lượng công đức và trí tuệ. Theo Kinh Địa Tạng, “Bổn” là Bổn tâm, “Tôn” là tôn quý, “Địa” là tâm địa, “Tạng” là Như Lai tạng. Như vậy, Địa Tạng Vương Bồ Tát là bậc làm chủ cõi U Minh, làm chủ được “cõi địa ngục tham – sân – si” của chính mình, thể hiện sự tôn quý của Bổn tâm.
a) Hình tướng
Bồ Tát Địa Tạng thường được mô tả với hào quang trên đầu, đội mão tỳ lư, ngồi hoặc đứng trên tòa sen. Ngài thường cầm viên ngọc Như Ý ở tay trái, biểu trưng cho ánh sáng xua tan bóng tối, và tích trượng ở tay phải, dùng để khai mở cửa địa ngục. Tại Việt Nam và Trung Quốc, ngài còn được khắc họa đội mũ thất Phật và mặc áo cà sa đỏ.
 |
b) Hạnh nguyện
Trong vô lượng kiếp quá khứ, khi Đức Phật Liên Hoa Mục Như Lai còn tại thế, Bồ Tát Địa Tạng là một hiếu nữ tên Quang Mục. Mẹ của Quang Mục là người ác nghiệp, sau khi qua đời đã đọa vào địa ngục. Quang Mục đã tạo nhiều công đức hồi hướng cho mẹ, nhờ đó mẹ cô thoát khỏi địa ngục và tái sinh làm người, nhưng vẫn chịu quả báo nghèo hèn, yểu mệnh.
Với lòng từ bi vô hạn, Quang Mục đã đối trước Đức Phật Liên Hoa Mục Như Lai phát nguyện: “Từ nay cho đến vô lượng kiếp vị lai, trong tất cả thế giới, nếu có chúng sinh nào chịu khổ nơi địa ngục và ba đường ác, con nguyện sẽ cứu vớt tất cả, khiến họ thoát khỏi địa ngục, ngã quỷ, súc sinh. Khi tất cả chúng sinh đó thành Phật rồi, con mới thành bậc Chánh giác”. Lời đại nguyện này đã khiến Quang Mục trở thành một trong những tiền thân của Bồ Tát Địa Tạng Vương.
Vì lòng đại từ bi tha thiết, Bồ Tát Địa Tạng vẫn chưa thành Phật dù vô số chúng sinh đã chứng quả. Do lời đại nguyện ấy, Ngài được Đức Thế Tôn phong làm U Minh Giáo Chủ, chuyên cứu độ các linh hồn tội lỗi nơi cõi U Minh Địa Giới.
c) Thời gian và hoàn cảnh
Câu chuyện hiếu tử Quang Mục cứu mẹ xảy ra vào thời Đức Phật Thanh Tịnh Liên Hoa Mục Như Lai, một vị Phật cổ từ vô lượng kiếp xa xưa. Đây là một câu chuyện truyền thuyết, được Đức Phật Thích Ca Mâu Ni dùng thần thông thấu suốt và giảng lại cho đại chúng trong Kinh Địa Tạng Vương Bồ Tát Bổn Nguyện.
d) Phương pháp hành sự
Sau khi biết mẹ chịu khổ nơi địa ngục, Quang Mục đã làm theo lời dạy của vị La Hán: đắp vẽ hình tượng Đức Phật Thanh Tịnh Liên Hoa Mục Như Lai và chí thành xưng niệm danh hiệu Ngài để cầu nguyện cho mẹ. Nhờ đó, nàng được biết mẹ sẽ tái sinh làm con trong nhà mình. Đứa trẻ này chính là mẹ của Quang Mục, bà đã báo cho biết sẽ chết và đọa vào địa ngục. Vì cứu mẹ, Quang Mục đã phát đại nguyện cứu độ chúng sinh.
e) Nhân vật thọ khổ, nguyên nhân tạo nghiệp ác và sự tái sinh
Mẹ của Quang Mục lúc sinh tiền có nghiệp sát sinh nặng nề do thường ăn cá trạch và trứng của chúng. Nghiệp này khiến bà đọa địa ngục chịu vô lượng khổ. Sau khi mãn kiếp địa ngục, bà tái sinh làm con của người tớ gái.
Sau khi Quang Mục phát đại nguyện, nàng nghe thấy lời tiên chúc của Đức Phật Thanh Tịnh Liên Hoa Mục: mẹ nàng sẽ được sinh làm người Phạm Chí, hưởng thọ trăm tuổi, sau đó sinh về cõi Vô Ưu, sống đời đời kiếp kiếp và cuối cùng thành Phật.
II. Bồ Tát Mục Kiền Liên
Bồ Tát Mục Kiền Liên, sinh khoảng năm 568, mất khoảng năm 484 TCN tại Ấn Độ, là một trong hai đệ tử Tỳ kheo xuất sắc nhất của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, cùng với Tôn giả Xá Lợi Phất. Ngài đắc A La Hán, quả vị tối thượng trong Tứ Thánh Quả, và được tôn xưng là “Thần thông đệ nhất”. Trong Kinh Pháp Hoa, Ngài được Đức Phật thọ ký danh hiệu “Đa Ma La Bạt Chiên Đàn Hương Phật”.
a) Hình tướng
Bồ Tát Mục Kiền Liên thường xuất hiện trong y áo của một Tỳ kheo, tay phải cầm tích trượng, tay trái không cầm gì hoặc cầm bình bát. Hình ảnh này thể hiện sự sẵn sàng đi xuống cõi âm để dâng cơm cho mẹ, biểu trưng cho lòng hiếu kính. Ngài thường ở tư thế đứng, sẵn sàng hành động.
|
b) Hạnh nguyện
Mẹ của Tôn giả Mục Kiền Liên là bà Thanh Đề, lúc sinh tiền bà không tin Tam Bảo, thậm chí còn hủy báng, phá hoại. Sau khi chết, bà đọa vào địa ngục. Tôn giả Mục Kiền Liên, với thần thông lục thông, đã tìm thấy mẹ mình đang chịu khổ nơi địa ngục.
Ngài mang một bát cơm đến cho mẹ. Tuy nhiên, do tâm tham lam còn nặng, bà Thanh Đề đã giấu bát cơm ăn một mình, nhưng cơm biến thành than hồng. Dù có thần thông đệ nhất, Tôn giả Mục Kiền Liên không thể cứu mẹ. Ngài bèn đến thỉnh cầu Đức Phật. Đức Phật chỉ dạy rằng tội nghiệp của bà Thanh Đề quá nặng, cần phải thiết lễ Vu Lan Bồn vào ngày rằm tháng bảy, ngày chư Phật hoan hỷ và chư tăng Tự tứ, để cúng dường Tam Bảo và chư tăng.
 |
Tôn giả Mục Kiền Liên làm theo lời Phật dạy, và mẹ ngài đã thoát khỏi cảnh khổ. Để báo đáp công ơn Phật, Ngài khuyến khích chúng sinh hàng năm tổ chức lễ Vu Lan, cúng dường tăng chúng để báo hiếu cha mẹ và cửu huyền thất tổ.
Câu chuyện Tôn giả Mục Kiền Liên cứu mẹ đã trở thành biểu tượng của đạo hiếu trong Phật giáo, và lễ Vu Lan ra đời từ đó. Tôn giả Mục Kiền Liên là hiện thân cho hạnh nguyện cứu độ, là hình ảnh tiêu biểu cho hiếu đạo.
c) Thời gian và hoàn cảnh
Tôn giả Mục Kiền Liên là một trong mười đại đệ tử của Đức Phật Thích Ca, Ngài sống trong thời Đức Phật còn tại thế. Ngài là nhân vật lịch sử có thật, được sử liệu ghi chép rõ ràng về quá trình xuất gia, tu học và đắc quả. Nhờ công phu tu hành, Ngài đạt được thần thông đệ nhất, giúp Ngài thấy rõ sự đọa lạc của mẹ mình.
d) Phương pháp hành sự
Sau khi biết mẹ chịu khổ, Tôn giả Mục Kiền Liên đã vâng theo lời Đức Phật, thành tâm thỉnh mời mười phương chư Phật và chúng tăng, chuẩn bị phẩm vật thiết lễ cúng dường trai tăng vào ngày lễ Tự tứ mãn hạ để cầu nguyện cho mẹ.
e) Nhân vật thọ khổ, nguyên nhân tạo nghiệp ác và sự tái sinh
Bà Thanh Đề, mẹ của Tôn giả Mục Kiền Liên, lúc sinh tiền có tâm tham lam, gian ác, nói dối, lừa gạt, tạo nhiều nghiệp ác. Do đó, bà đọa làm ngã quỷ, chịu đói khát khổ sở. Sau này, nhờ thần lực chú nguyện của chư Phật và Thánh tăng, cùng với sự ăn năn hối cải của bà, bà đã được thoát khổ, siêu thoát và sinh lên cõi trời.
III. Kết luận
Mục đích báo hiếu và cứu mẹ khỏi cảnh địa ngục của Bồ Tát Địa Tạng Vương và Bồ Tát Mục Kiền Liên là giống nhau. Cả hai đều thể hiện lòng hiếu thảo sâu sắc, dù bản nguyện, phương pháp và đối tượng cầu nguyện có những điểm khác biệt.
Do kiến thức còn hạn hẹp, người viết mong nhận được sự góp ý để hoàn thiện bài viết, giúp mọi người tránh nhầm lẫn khi lựa chọn hình ảnh hoặc tổ chức các khóa lễ liên quan đến hai vị Bồ Tát này.
Dưới đây là một số hình ảnh về hai vị Bồ Tát tại các quốc gia trên thế giới:
a) Bồ Tát Địa Tạng Vương:
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
b) Bồ Tát Mục Kiền Liên
 |
 |
 |
 |
Tuệ An (Tổng hợp)
Bài viết đã phác thảo những điểm chung và riêng biệt giữa Bồ Tát Địa Tạng và Bồ Tát Mục Kiền Liên, nếu quý vị muốn tìm hiểu sâu hơn về giáo lý và những bậc Thánh Tăng trong Đạo phật, hãy tiếp tục khám phá chuyên mục của chúng tôi.
