Phân biệt các bậc tu hành như Đại đức, Thượng tọa, hay Hòa thượng không chỉ là về danh xưng mà còn ẩn chứa ý nghĩa sâu sắc về đạo hạnh và vị thế trong Tăng đoàn. Hiểu rõ những cấp bậc này giúp chúng ta thêm kính trọng và hiểu đúng về con đường tu tập, đồng thời khám phá thêm nhiều điều thú vị trên Chiasedaophat.
Đại đức, Thượng tọa và Hòa thượng là ba danh xưng tôn kính dành cho các tu sĩ Phật giáo, xuất phát từ ý nghĩa về phẩm hạnh, tuổi đạo và vị trí trong Tăng đoàn. Về bản chất, tất cả đều thuộc về hàng Tỳ kheo (Bhiksu), hay còn gọi là sa môn – những người đã từ bỏ cuộc sống thế tục để sống đời thanh bần, tu hành.
Đại đức (Bhadanta): Danh xưng này mang ý nghĩa “vị có đức hạnh lớn lao, cao vời”. Ban đầu, “Đại đức” thường được dùng để chỉ Đức Phật, các bậc cao tăng hoặc những vị có phẩm hạnh xuất sắc, uyên bác. Trong lịch sử, như ghi nhận trong “Tục Cao Tăng truyện” vào đời Đường, khi Tăng chúng quá đông, 10 vị tu sĩ được cử ra để duy trì quy củ tu tập đã được gọi là 10 vị Đại đức.
Thượng tọa (Sthavira – Thera): Mang ý nghĩa là “vị trưởng lão”, thường chỉ những tu sĩ có tuổi hạ (số năm tu tập) cao, có vị thế quan trọng trong Tăng đoàn và thường đảm nhận vai trò giảng dạy Phật pháp. Đây là sự ghi nhận về kinh nghiệm và sự chín chắn trong tu hành.
Hòa thượng (Upadhyaya – Upajjhaya): Đây là danh xưng tôn kính nhất trong ba, còn gọi là “Thân giáo sư” hoặc “Lực sinh” (người tạo động lực tu hành cho đệ tử). Hòa thượng còn có thể được hiểu là “Y sư” hay “Y chỉ sư”, là người thầy mà các tu sĩ trẻ nương tựa để được hướng dẫn tu tập sâu sắc hơn, bên cạnh vị bổn sư. Danh xưng này thể hiện sự tôn kính đối với một vị đại trưởng lão có trí tuệ và đức độ viên mãn.
Hoà thượng Thích Gia Quang, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban Thông tin truyền thông Trung ương, Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Phật học – Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Ảnh: Phatgiao.org.vn
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là Đại đức, Thượng tọa và Hòa thượng đều là những danh xưng tôn xưng, được người khác dùng để thể hiện lòng kính trọng đối với một vị tu sĩ có tài đức, chứ không phải là những từ mà bản thân tu sĩ đó dùng để tự gọi mình. Tương tự như các kính ngữ khác như “Ngài”, “Đức”, “Tôn đức”, “Tôn giả”, những danh xưng này thể hiện sự kính ngưỡng từ cộng đồng Phật tử.
Theo thời gian, sự kính trọng này được thể hiện rõ nét khi các danh xưng này thường được đặt trước pháp danh của chư tôn đức. Sự phân biệt này càng trở nên rõ ràng hơn khi các danh xưng này còn được dùng để chỉ sự khác biệt về “hạ lạp” (số năm tu tập của một Tỳ kheo), về vị trí đảm nhiệm trong Tăng đoàn, hoặc về cấp bậc giáo phẩm.
Nguồn gốc của sự phân biệt này có thể bắt nguồn từ kinh Tỳ Ni Mẫu, phân chia các tu sĩ dựa trên số năm tu tập thành bốn cấp bậc: Hạ tọa (0-9 năm), Trung tọa (10-19 năm), Thượng tọa (20-49 năm) và Kỳ cựu trưởng túc (từ 50 năm trở lên).
Ý nghĩa của các danh xưng Đại đức, Thượng tọa, Hòa thượng theo quy định của Giáo hội Phật giáo Việt Nam
Tại Việt Nam, Giáo hội Phật giáo Việt Nam hiện nay, theo truyền thống, phân biệt ba danh xưng này dựa trên các tiêu chuẩn về tuổi đời, tuổi đạo, phẩm hạnh và công lao đóng góp:
- Đại đức: Là vị Tăng đã thọ Đại giới (bao gồm 250 giới), sau khi đã thụ giới Sa di (10 giới) và tu tập ít nhất hai năm. Vị này phải có tuổi đời tối thiểu là 20 tuổi.
- Thượng tọa: Là vị Đại đức có tuổi đạo ít nhất là 25 năm (tức tuổi đời trên 45 tuổi).
- Hòa thượng: Là vị Thượng tọa có tuổi đạo ít nhất là 40 năm (tức tuổi đời trên 60 tuổi).
Những danh xưng này được chính thức hóa thông qua quyết định tấn phong của Giáo hội đối với các chư Tăng đáp ứng các tiêu chuẩn trên, đồng thời phải có đạo hạnh và có những đóng góp tích cực trong việc hoàn thành các Phật sự của Giáo hội.
Cuối cùng, dù mang bất kỳ danh xưng nào, một vị tu sĩ Phật giáo chân chính luôn được gọi là Tăng, hay Tăng già (thường chỉ nhóm từ bốn vị trở lên sống hòa hợp theo giới luật). Họ là những người mà Phật tử tôn kính, xem như hiện thân của Tăng bảo trong Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng) – nơi mà người Phật tử nguyện nương tựa suốt đời để trở thành đệ tử chân chính của Đức Phật.
Quy định về Tấn phong Giáo phẩm theo Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam:
1. Tấn phong Hòa thượng:
Những vị Thượng tọa đạt các tiêu chuẩn sau đây sẽ được tấn phong Hòa thượng: có tuổi đời từ 60 trở lên, tuổi đạo từ 40 trở lên; có đạo hạnh tốt, có công đức đối với Đạo pháp và dân tộc. Việc đề nghị tấn phong do Ban Trị sự Tỉnh hội, Thành hội thực hiện, trình lên Ban Thường trực Hội đồng Trị sự để Ban Thường trực Hội đồng Chứng minh phê chuẩn. Quyết định cuối cùng được thông qua tại Hội nghị Trung ương hoặc Đại hội Phật giáo toàn quốc, kèm theo Nghị quyết và giáo chỉ do Đức Pháp chủ ban hành (theo Chương 3, Điều 37).2. Tấn phong Thượng tọa:
Những vị Tăng sĩ có tuổi đời từ 45 trở lên, tuổi đạo từ 25 trở lên, có đạo hạnh và công đức với đạo pháp, dân tộc sẽ được đề nghị tấn phong Thượng tọa. Quy trình đề nghị và phê chuẩn tương tự như đối với Hòa thượng, được thực hiện bởi Ban Trị sự Tỉnh hội, Thành hội và trình lên các cấp cao hơn của Giáo hội. Việc tấn phong được tiến hành tại Hội nghị Trung ương hoặc Đại hội Phật giáo toàn quốc, với Nghị quyết và Giáo chỉ của Đức Pháp chủ (theo Chương 3, Điều 38).3. Giáo phẩm Ni giới:
Hàng Ni giới có các cấp bậc Giáo phẩm là Ni trưởng và Ni sư. Các tiêu chuẩn và điều kiện để tấn phong các phẩm vị này được quy định tương tự như đối với hàng Tăng giới, dựa trên các quy định tại Điều 37 và 38 của Hiến chương.
Hy vọng những thông tin trên giúp bạn hiểu rõ hơn về sự phân biệt ý nghĩa và cách gọi các bậc tu hành cao quý, để khám phá thêm nhiều kiến thức sâu sắc khác, mời bạn ghé thăm chuyên mục Đạo phật.
