Học và hành theo giáo lý Phật giáo dẫn đến nhiều cách phân loại bậc tu hành khác nhau, với những danh xưng mang ý nghĩa đa dạng. Khám phá sự phân biệt và những tầng nghĩa ẩn sâu trong các danh hiệu này sẽ mang lại cái nhìn sâu sắc hơn về con đường giải thoát, truy cập chiasedaophat.com để tìm hiểu thêm.
Trong giáo lý Phật giáo, các bậc tu hành được phân loại dựa trên sở học và sở hành của mình. Theo kinh điển, có nhiều cách phân loại, nhưng một cách phổ biến được ghi nhận trong sách Luật Hữu Bộ – Tạp sự quyển 13 phân biệt năm loại: Kinh sư, Luật sư, Luận sư, Pháp sư và Thiền sư. Tuy nhiên, trong thực tế tại Việt Nam, một số danh xưng được sử dụng và hiểu theo những cách riêng.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh
Thiền sư: Người thực hành và hướng dẫn thiền định
Theo nguyên nghĩa, “Thiền sư” là vị tỳ kheo thực hành thiền định một cách chuyên sâu. Cuốn “Tam đức chỉ quy” mô tả: “Tu tâm tịnh lự là thiền sư”. Tuy nhiên, tại Trung Quốc và sau này ảnh hưởng đến Việt Nam, danh xưng “Thiền sư” còn mang nhiều ý nghĩa khác.
Một là, các bậc cao tăng có đức hạnh và học vấn uyên bác được vua chúa phong tặng danh hiệu “Đại thiền sư” hoặc “Đại thông thiền sư” để ghi nhận công lao và phẩm hạnh của họ. Ví dụ, vua Trần Tuyên Đế đã phong Hòa thượng Huệ Tư là Đại thiền sư, hay vua Đường Trung Tông sắc phong Hòa thượng Thần Tú là Đại thông thiền sư.
Hai là, trong đời sống tu hành ngày nay, “Thiền sư” là cách các tăng ni và Phật tử tôn kính gọi những vị cao tăng có công hạnh lớn, đạt đến sự giác ngộ và có khả năng hướng dẫn người khác tu tập thiền định. Dần dà, danh xưng này cũng được mở rộng để chỉ các vị tỳ kheo có uy tín và ảnh hưởng.
Luật sư: Người gìn giữ và giải thích giới luật
“Luật sư” là danh xưng dành cho những tỳ kheo tinh thông và giữ gìn giới luật một cách nghiêm mật. Để được gọi là Luật sư, một vị tỳ kheo cần phải có kiến thức sâu rộng về giới luật, khả năng giải thích, xử lý các vấn đề liên quan đến giới, và quan trọng nhất là bản thân phải là người sống mẫu mực theo giới luật.
Vị trí của Luật sư trong Tăng đoàn có thể ví như các học giả pháp luật, thẩm phán hay quan tòa trong xã hội thế gian. Mặc dù đa số tỳ kheo và tỳ kheo ni đều cố gắng giữ giới không phạm, nhưng không phải ai cũng thông suốt toàn bộ tạng luật. Do đó, việc trở thành một Luật sư thực thụ đòi hỏi quá trình tu học và thực hành nghiêm túc, không hề đơn giản.
Pháp sư: Người thông suốt và thuyết giảng Phật pháp
Pháp sư là người có khả năng học hiểu sâu sắc giáo lý Phật pháp và có tài thuyết giảng, chia sẻ những lời dạy của Đức Phật đến với chúng sinh. Quan niệm phổ biến cho rằng Pháp sư phải là một tỳ kheo, nhưng thực tế, định nghĩa này còn rộng hơn nhiều.
Theo kinh điển, như Phẩm Tựa trong kinh Pháp Hoa, “Thường tu Phạm hạnh, gọi là pháp sư”. Sách Tam Đức chỉ quy, quyển I cũng ghi: “Tinh thông kinh luật gọi là pháp sư”. Sách “Nhân Minh đại sớ” còn định nghĩa: “Pháp sư là bậc thầy thực hành Phật Pháp” hoặc người tự dạy mình và dạy người về Phật pháp.
Do đó, ngay cả cư sĩ tại gia cũng có thể được xem là Pháp sư nếu họ thực hành và chia sẻ giáo pháp. Thậm chí, trong các câu chuyện Phật giáo, có những loài vật như giã can được ghi nhận là có khả năng thuyết pháp và tự xưng là pháp sư. Điều này cho thấy, “Pháp sư” không phải là một danh xưng độc quyền của các tỳ kheo Phật giáo.
Pháp sư Tịnh Không
Cách xưng hô trong Tăng đoàn và với Phật tử
Theo quy định và tập quán Phật giáo, người xuất gia nên tự xưng là tỳ kheo (Sadi), tỳ kheo ni (Sadini) hoặc Sa môn khi tiếp xúc với người thế tục. Phật tử tại gia khi nói chuyện với người xuất gia có thể gọi chung là “A xà lê” hoặc “Sư phụ”, và tự xưng là “đệ tử” hoặc theo tên của mình.
Một số người tự gọi mình là “học nhân”, tuy nhiên, trong ý nghĩa của kinh Phật, “học nhân” thường chỉ những bậc Thánh đã chứng ngộ các quả vị từ Sơ quả đến Tam quả.
Đối với người xuất gia, cách gọi thể hiện rõ vai vế: người lớn tuổi hoặc có thâm niên tu hành được gọi là “Trưởng lão”, “Thượng tọa”. Những người ngang vai vế có thể gọi nhau là “Tôn giả” hoặc thân mật hơn là “anh”, “sư”. Trong thời Đức Phật còn tại thế, các tỳ kheo thường xưng hô với nhau bằng pháp danh, và gọi tỳ kheo ni là “chị”, “em”. Tương tự, trong ni chúng cũng có các danh xưng như “hương lão”, “thượng tọa” và gọi nhau là “chị”, “em”.
Người ngoài khi gọi tỳ kheo và tỳ kheo ni sẽ theo tập quán. Nếu một vị tỳ kheo thực sự có phẩm hạnh và khả năng của một Thiền sư, Luật sư hay Pháp sư, thì việc gọi họ bằng danh xưng đó là hoàn toàn phù hợp. Tuy nhiên, việc tùy tiện gọi tất cả mọi tỳ kheo, tỳ kheo ni là “Pháp sư” mà không xét đến trình độ và tư cách của họ thì chưa hẳn đã đúng với tinh thần giáo lý.
Tín đồ tại gia, đối với người xuất gia, có thể nhất luật gọi A xà lê (hay Sư phụ), cư sĩ tự gọi là đệ tử, nếu không muốn thì gọi bằng tên họ mình.
Qua những định nghĩa và cách xưng hô này, bạn có thể hiểu rõ hơn về vai trò của từng danh xưng trong Phật giáo và khám phá sâu hơn về các khía cạnh khác của Đạo phật.
