Trong dòng chảy của cuộc sống, con người luôn tìm kiếm những giá trị tinh thần để nuôi dưỡng tâm hồn. Phật pháp mang đến những phương thức tu tập sâu sắc, trong đó, việc chia sẻ giáo lý được Đức Phật đặc biệt đề cao. Khám phá cách thức lan tỏa tri thức tâm linh một cách ý nghĩa và hiệu quả, bạn sẽ tìm thấy những điều tuyệt vời tại Chiasedaophat.
Phật pháp luôn song hành cùng đời sống, và bố thí là một phương pháp tu tập không thể thiếu đối với người con Phật. Đức Phật đã chỉ dạy về ba loại bố thí: bố thí tài vật, bố thí giáo pháp và bố thí sự vô úy (không sợ hãi). Bố thí tài vật giúp đoạn trừ lòng tham lam, bố thí giáo pháp giúp diệt trừ si mê, còn bố thí sự vô úy giúp hàng phục sân hận. Tất cả những hành động này đều bắt nguồn từ Tứ Vô Lượng Tâm: Từ, Bi, Hỷ, Xả. Tâm từ bi giúp cứu độ chúng sanh, còn tâm hỷ xả giúp giải thoát chính mình. Do đó, bố thí thực sự là một pháp tu cao thượng.
Trong ba loại bố thí, Đức Phật đặc biệt đề cao Pháp thí – Bố thí giáo pháp. Như lời dạy trong kinh Pháp Cú: “Pháp thí thắng mọi thí”.
Bố thí là một thực hành quan trọng trong con đường tu tập của người Phật tử, bao gồm bố thí tài vật, giáo pháp và sự vô úy.
Thực hành Pháp thí đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bởi lẽ người bố thí cần phải có giáo pháp để chia sẻ. Giáo pháp này không chỉ là lời nói suông mà phải là những lời dạy có thể ứng dụng, thực hành và tu tập. Giáo pháp mà Đức Phật truyền trao cho chúng sanh vô cùng phong phú, nhưng tất cả đều xoay quanh Tứ Diệu Đế – bốn sự thật cao cả: Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Như lời Phật dạy trong kinh Chuyển Pháp Luân, phần Thị Chuyển: “Này các Tỳ Kheo, đây là khổ vì tánh nó bức bách. Đây là tập vì tánh nó chiêu cảm. Đây là diệt vì tánh nó giải thoát. Đây là đạo vì tánh nó có thể tu”.
Qua đó, chúng ta thấy rằng giáo pháp của Phật không chỉ để nghe mà còn để hành trì và chứng ngộ. Tuy nhiên, để mọi người biết đến chánh pháp, việc thuyết pháp và bố thí pháp là vô cùng cần thiết. Lý do khiến “Pháp thí thắng mọi thí” là vì chánh pháp vi diệu có khả năng mang lại an lạc ngay trong hiện tại và cả tương lai cho người nghe, người hành trì. Giáo pháp này có sức mạnh diệt trừ si mê, vô minh, giúp chúng sanh thoát khỏi phiền não, khổ đau và vòng luân hồi sinh tử. Để có thể thuyết giảng chánh pháp một cách hiệu quả, người giảng sư cần có thời gian nghiên cứu, hành trì và quán chiếu sâu sắc. Quan trọng hơn hết, họ phải là người thực hành được những lời mình giảng dạy. Nếu không, lời giảng sẽ thiếu sức thuyết phục, không thể cảm hóa chính mình, nói chi đến người khác. Làm sao có thể khuyên người khác ăn chay khi bản thân không thể từ bỏ những món ăn từ thịt cá? Hay khuyên người bố thí trong khi bản thân còn mang nặng tính ích kỷ?
Lời Phật dạy trong kinh Chuyển Pháp Luân nhấn mạnh bản chất của Tứ Diệu Đế: Khổ là sự bức bách, Tập là sự chiêu cảm, Diệt là sự giải thoát, và Đạo là con đường tu tập.
Bên cạnh đó, người giảng sư cần có khả năng quán chiếu để thấu hiểu căn cơ của người nghe, tránh tình trạng “thuyết bất phùng cơ bán cú đa” – nói mà không hợp cơ thì nửa câu cũng đã quá nhiều, theo lời dạy của chư Tổ. Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật đã có sự chần chừ trước khi thuyết giảng, và khi Xá Lợi Phất thỉnh cầu đến lần thứ ba, Ngài mới nói. Tuy nhiên, có đến năm ngàn người đã rời bỏ đạo tràng vì không đủ nhẫn lực để tiếp nhận giáo pháp này. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc người giảng sư phải quán chiếu căn cơ của đại chúng.
Theo lời Phật dạy, trong một hội chúng thường có bốn hạng thính chúng: chúng khải thỉnh (những người đại diện thỉnh cầu giáo pháp), chúng tán dương (chư Thiên hộ trì và tán dương giáo pháp), chúng đương cơ (những người thực sự cần nghe, hiểu và tu tập giáo pháp), và chúng kết duyên (những người có cảm tình với Phật pháp, chưa hiểu sâu nhưng hoan hỷ chấp nhận, từ đó dần hội nhập vào chánh pháp).
Việc quán chiếu này giúp người giảng sư không cảm thấy bực bội hay chán nản khi có người không tiếp nhận hoặc rời đi. Kinh Pháp Cú đã nhắc đến bốn niềm vui trong cuộc sống, trong đó có niềm vui được nghe Pháp:
Vui thay Phật đản sanh
Vui thay Pháp được giảng
Vui thay Tăng hòa hợp
Vui thay tứ chúng tu
Lời dạy “Thuyết bất phùng cơ bán cú đa” nhấn mạnh sự cần thiết phải giảng dạy phù hợp với căn cơ và hoàn cảnh của người nghe.
Trong thời đại kỹ thuật số và bùng nổ thông tin ngày nay, công nghệ hiện đại đã giúp việc phổ biến giáo pháp trở nên nhanh chóng và rộng rãi hơn bao giờ hết. Đây là một lợi thế lớn cho công cuộc hoằng truyền chánh pháp. Tuy nhiên, sự lan tỏa nhanh chóng này cũng tiềm ẩn những tác hại khôn lường. Nếu người giảng sư không quán chiếu căn cơ và hoàn cảnh của người nghe, mà lại truyền bá những điều sai lệch, thì sự phổ biến này ngược lại càng gây tai hại cho chánh pháp. Thấu hiểu những hệ lụy này, Đức Phật đã dạy về “Tứ Tất Đàn” – bốn phương pháp để bố thí pháp được viên mãn.
Bốn tất đàn bao gồm: Thế giới tất đàn, Đối trị tất đàn, Vị nhân tất đàn và Đệ nhất nghĩa tất đàn. Trong xã hội ngày càng tân tiến, người giảng sư càng cần vận dụng hiệu quả bốn tất đàn này.
Thế giới tất đàn: Người giảng sư cần hiểu rõ về bối cảnh xã hội, thời đại mình đang sống. Công nghệ hiện đại đã thu hẹp khoảng cách địa lý, nhưng đôi khi lại làm xa cách tình thương. Con người dễ đắm chìm trong thế giới ảo, thế giới của dục vọng, mà quên đi thực tại. Thế giới ngày nay có thể xem là thế giới của tưởng uẩn, nơi con người ẩn mình trong ảo tưởng, ngày càng xa rời bản ngã. Điều này dẫn đến sự tha hóa, tan vỡ trong các mối quan hệ gia đình, sự rối loạn xã hội và bất an trên toàn cầu. Người giảng sư cần nhận thức rõ hiện trạng này để có những bài pháp mang tính cứu chữa, đây chính là Thế giới tất đàn.
Thời đại công nghệ số mang lại nhiều lợi ích trong việc phổ biến giáo pháp, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu không được sử dụng đúng cách.
Đối trị tất đàn: Đây là phương pháp dùng giáo pháp để đối trị những căn bệnh của thời đại. Khi con người ngày càng say mê thế giới ảo và chối bỏ thực tại, mất mát tiền bạc, thời gian và gánh chịu nhiều đau khổ do ảo tưởng mang lại, người giảng sư cần dùng tuệ giác “Như thật tri kiến” để hóa giải những ảo giác này. Đây chính là Đối trị tất đàn.
Vị nhân tất đàn: Người giảng sư cần quán chiếu và thấu hiểu căn cơ, nhu cầu của người nghe. Họ đang khao khát điều gì? Thiền, Tịnh hay Mật? Họ cần giải quyết những khổ đau hiện tại, mong cầu phước báu hay hướng đến sự siêu thoát? “Tùy bệnh cho thuốc” chính là ý nghĩa của Vị nhân tất đàn.
Đệ nhất nghĩa tất đàn: Đây là tầng nghĩa lý cao nhất, là con đường hướng thượng. Người giảng sư cần giúp người nghe thấy rõ sự tương tức, duyên khởi của vạn pháp, không khởi tâm chấp trước, vướng mắc để có thể sống thong dong tự tại giữa cuộc đời ô trược. Giúp người nghe thấy suốt chân lý, thấy rõ bản tánh tự tâm, không còn vô minh mờ tối, đó chính là ý nghĩa của Đệ nhất nghĩa tất đàn.
Việc ứng dụng công nghệ cần đi đôi với trí tuệ để phục vụ chánh pháp, giúp con người thoát khỏi những ảo tưởng của thế giới hiện đại.
Với việc thấu hiểu Tứ Tất Đàn, nhận thức rõ bốn chúng trong pháp hội, nắm vững chánh pháp và khởi tâm đại bi, người giảng sư có thể thực hiện sứ mệnh hoằng pháp của mình trong bất kỳ thời đại nào. Đặc biệt trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, người giảng sư càng cần dành nhiều thời gian hơn cho việc tu tập, hành trì chánh pháp để không bị cuốn theo sự hấp dẫn của công nghệ ảo. Đồng thời, họ cũng cần trau dồi tuệ giác, hiểu biết sâu sắc về công nghệ để có thể làm chủ thân tâm, tùy cơ thuyết pháp, dùng ảo đối ảo, linh hoạt ứng dụng công nghệ như một phương tiện hỗ trợ cho việc độ sanh.
Lời thệ nguyện của Tổ Quy Sơn là lời kết ý nghĩa cho hành trình hoằng pháp:
“Nguyện bách kiếp thiên sanh, xứ xứ đồng vi pháp lữ.”
TT. Thích Từ Nghiêm
Mong rằng bài viết này đã cung cấp cho bạn những kiến thức cơ bản về Pháp thí trong thời hiện đại. Để tìm hiểu sâu hơn về các khía cạnh khác của đời sống tâm linh, bạn có thể khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
