Phật giáo mở ra nhiều con đường giác ngộ, phù hợp với trình độ và mong muốn riêng của mỗi chúng sinh. Bài viết sẽ khám phá sâu hơn về lộ trình từ những bước đầu tiên của con người và chư thiên, đến con đường giải thoát của Thanh Văn và Duyên Giác, tất cả đều hướng về sự viên mãn tối thượng được chia sẻ tại chiasedaophat.com.
Trong giáo lý nhà Phật, tùy theo căn cơ và nguyện vọng của chúng sinh, Đức Phật đã chỉ dạy về năm con đường tu tập, hay còn gọi là năm thừa: Nhân thừa, Thiên thừa, Thanh văn thừa, Duyên giác thừa và Bồ tát thừa (Đại thừa).
Ảnh minh họa.
Mục đích tối thượng của Đức Phật là mong muốn tất cả chúng sinh đều đạt được giác ngộ và thành Phật. Việc phân chia thành năm thừa chỉ là phương tiện để dẫn dắt chúng sinh đi từng bước, từ thấp đến cao, hướng đến sự viên mãn.
Thanh Văn thừa
Thanh văn là những người phát tâm tu hành sau khi nghe và thấu hiểu lời Phật dạy. Họ nhận thức sâu sắc về bản chất khổ đau của sự tồn tại và quyết tâm tu tập theo Tứ Diệu Đế (Khổ, Tập, Diệt, Đạo) để chứng quả A-la-hán. Tứ Diệu Đế là nền tảng cốt lõi của giáo lý dành cho hàng Thanh văn, đồng thời cũng là cơ sở cho nhiều lời dạy khác trong đạo Phật. Hàng Thanh văn hiểu rằng vòng luân hồi sinh tử là nguồn gốc của khổ đau, và bằng cách tu tập tinh tấn, họ có thể đoạn trừ nghiệp chướng và đạt được giải thoát.
Duyên Giác thừa
Duyên giác thừa là con đường tu tập của những bậc giác ngộ nhờ quán chiếu sâu sắc về quy luật vô thường của vạn vật. Các ngài nhìn thấy sự biến đổi không ngừng của thế giới, từ đó phát khởi tâm tu hành theo pháp quán 12 Nhân Duyên. Bằng cách lần theo chuỗi nhân duyên từ vô minh đến sinh diệt, rồi suy ngược lại, các ngài đạt được sự giải thoát. Phương pháp này nhấn mạnh rằng mọi sự vật, hiện tượng, kể cả vòng luân hồi, đều do duyên sinh và duyên diệt. Khi các yếu tố cấu thành tan rã, sự vật ấy cũng không còn tồn tại. Ví dụ, một tờ giấy được tạo nên từ nhiều yếu tố như cây rừng, quá trình chế biến, người lao động… Nếu thiếu đi một trong những yếu tố này, tờ giấy sẽ không thể hình thành. Nhận thức được tính chất giả tạm, vô thường của vạn vật, các ngài thấy rõ nếu vô minh diệt thì hành diệt, thức diệt, danh sắc diệt, lục nhập diệt, xúc diệt, thọ diệt, ái diệt, thủ diệt, hữu diệt, sinh diệt, và cuối cùng là lão, tử, ưu, bi, khổ não đều diệt. 12 Nhân Duyên là một chuỗi liên kết chặt chẽ, vận hành từ đời này sang đời khác. Vô minh chính là mắt xích đầu tiên của chuỗi này; do đó, chặt đứt vô minh cũng đồng nghĩa với việc phá vỡ toàn bộ vòng luân hồi.
Bồ Tát thừa (Đại thừa)
Bồ Tát thừa là con đường tu tập của các vị Bồ Tát, với mục tiêu tự giác và giác tha, đạt đến quả vị Phật. Bồ Tát nhìn nhận vạn pháp đều có tánh không, tức là không có tự thể cố định mà nương vào các duyên mà sinh khởi. Chính nhờ thấy rõ bản chất không thật này, chư Bồ Tát thực hành hạnh “vô chấp”. Họ không chấp trước vào của cải nên thực hành bố thí, không chấp trước vào thân tâm nên diệt trừ tham, sân, si, và không chấp trước vào bản ngã nên giữ lòng nhẫn nhục mà không cảm thấy khổ đau. Trí tuệ của Bồ Tát được vun bồi nhờ sự tinh tấn không ngừng nghỉ trong việc làm lành lánh dữ và an trú tâm ý. Song song với việc tự giác, Bồ Tát còn thực hành hạnh giác tha, thị hiện nhiều thân tướng để hóa độ chúng sinh. Chỉ khi nào hạnh nguyện cứu độ chúng sinh viên mãn thì hạnh nguyện tự giác mới thật sự viên mãn.
Phật nhìn vạn pháp bằng con mắt “chơn không hiện hữu”, nhận thấy mọi sự vật vốn tự tại vắng lặng, tỉnh giác. Chính những yếu tố bên ngoài, hay các duyên, đã tác động khiến vạn vật trở nên biến động. Tương tự, không khí vốn tĩnh lặng, chỉ khi nhiệt độ thay đổi mới sinh ra gió. Biển cả vốn yên ả, chỉ khi có gió mới nổi sóng. Con người cũng vậy, nếu ta không khởi tâm sân si trước những lời chỉ trích hay hoàn cảnh không như ý, thì tâm ta vẫn giữ được sự bình lặng, giống như nước biển không dậy sóng khi không có gió.
Để thấu hiểu sự vắng lặng của vạn pháp, chúng ta nên nhìn nhận mọi thứ bằng cái nhìn của Phật: “Chư pháp tùng bổn lai, thường tự tịch diệt tướng”. Đức Phật đã khẳng định rằng bản tánh của con người cũng vốn thanh tịnh và vắng lặng. Tuy nhiên, chính những duyên khởi từ bên ngoài sẽ quyết định việc chúng ta trở thành Bồ Tát hay chúng sinh đọa lạc. Sự lựa chọn này hoàn toàn phụ thuộc vào chính bản thân mỗi người.
Để hiểu rõ hơn về con đường giác ngộ và các tầng bậc tu tập trong Phật giáo, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
