Cuộc sống luôn đầy biến động, khiến ta dễ dàng vướng vào vòng luẩn quẩn của khổ đau vì những thứ vốn không thật. Bài viết sẽ giúp bạn nhận diện bản chất vô thường của vạn pháp và phương pháp để giải thoát khỏi sự ràng buộc, tìm về an lạc đích thực trên Chiasedaophat.
Nguyên nhân sâu xa của khổ đau: Sự chấp trước vào “tướng”
Theo lời dạy trong kinh Kim Cang, Đức Phật đã chỉ rõ bản chất của mọi sự vật, hiện tượng là “hư vọng” – tức là không thật, chỉ là tạm bợ. Điều này có nghĩa là mọi thứ chúng ta nhìn thấy, sở hữu hoặc mong muốn như nhà lầu, xe hơi, tiền bạc, hay thậm chí là các mối quan hệ tình cảm, đều không có thực thể vững chắc.
Sự khổ đau phát sinh khi chúng ta bám víu vào những “tướng” này. Khi có rồi lại mất đi, hoặc khi mong cầu mà không đạt được, chúng ta sinh tâm buồn khổ. Tương tự, việc gặp gỡ người mình thích có thể mang lại khổ đau nếu ta chấp trước vào hình tướng hay cảm xúc, hay việc đối diện với lời lẽ thị phi, những mùi hương khó chịu cũng có thể gây phiền muộn. Cốt lõi của sự khổ đau nằm ở việc chúng ta lầm tưởng rằng những “tướng” này là thật. “Tướng” ở đây được hiểu là sự biểu hiện của sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), sáu trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) và sáu thức (nhãn thức, nhĩ thức, v.v.), tất cả đều mang bản chất hư ảo.
Sử dụng trí tuệ để thấu suốt và buông bỏ
Để vượt thoát khỏi vòng luẩn quẩn của khổ đau, chúng ta cần dùng trí tuệ để nhìn xuyên qua các “tướng”, nhận ra bản chất của chúng là sự hợp thành tạm bợ từ các duyên. Mọi thứ tồn tại, từ các giác quan, đối tượng cảm nhận, đến các loại nhận thức, cho đến con người, lời khen chê, âm thanh, mùi vị, đều không có thực thể cố định mà chỉ là kết quả của sự hội tụ đủ các yếu tố nhân duyên. Khi thấu hiểu sâu sắc điều này, chúng ta sẽ dễ dàng buông bỏ sự dính mắc, chấp trước vào mọi hoàn cảnh, không còn bị chúng lôi kéo hay chi phối.
Phân biệt “pháp” và “chân lý” trong tu tập
Ngay cả giáo lý Phật pháp cũng có “tướng”. Các khái niệm như vô thường, vô ngã, Bát Chánh Đạo là những “tướng” của Phật pháp. Đức Phật đã dạy rằng “nhất thiết Tu Đa La giáo như tiêu nguyệt chỉ” – tất cả lời dạy, kinh điển chỉ là phương tiện để chỉ mặt trăng, không phải là bản thân mặt trăng. Do đó, trong quá trình học và thực hành Phật pháp, chúng ta cần có sự khéo léo, sử dụng giáo lý như một công cụ để đạt đến sự giác ngộ, và cuối cùng là buông bỏ chính giáo lý đó.
Đức Phật đã dùng ví dụ “người bắt rắn” để minh họa. Người khôn ngoan sẽ dùng cây gậy để khống chế con rắn trước khi nắm giữ, tránh bị nó cắn. Ngược lại, người ngu dại nắm vào đuôi rắn sẽ bị nó tấn công. Tương tự, trong tu học, nếu chúng ta chấp trước vào giáo lý, chúng ta có thể bị chính những lời dạy đó trói buộc. Người trí tuệ sẽ nhìn theo hướng ngón tay chỉ để thấy mặt trăng, tức là dùng kinh điển để thấy ra Chân lý tối hậu. Còn người chấp trước vào ngón tay, cho rằng kinh điển là Chân lý tuyệt đối, sẽ không bao giờ đạt đến sự thật.
Thông điệp cốt lõi: Không dính mắc, không chấp trước
Đức Phật dạy rằng “Chánh pháp còn phải xả bỏ, huống hồ là phi pháp”. Điều này giống như việc qua sông thì cần chiếc đò, nhưng khi đã lên bờ thì không ai còn mang theo chiếc đò nữa. Thông điệp cốt lõi và xuyên suốt của Phật pháp chính là “không dính mắc, không chấp trước vào bất cứ thứ gì ở đời”.
Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về những giáo lý sâu sắc này, hãy khám phá chuyên mục Đạo phật.
