Trong bối cảnh xã hội hiện đại đầy rẫy cám dỗ và tệ nạn, việc trang bị cho thế hệ tương lai một nền tảng đạo đức vững chắc là vô cùng cấp thiết. Lời dạy của Đức Phật mang đến kim chỉ nam quý báu, giúp mỗi người vượt qua nghịch cảnh và xây dựng cuộc sống an lạc. Tìm hiểu thêm về cách kiến tạo sự bình yên nội tại ngay hôm nay tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Lời Phật dạy luôn hiện diện, giúp con người nhận thức rõ ràng về mối liên hệ mật thiết giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Để thế hệ trẻ bước vào đời vững vàng, không bị ảnh hưởng bởi những tiêu cực, cha mẹ cần dành sự quan tâm sâu sắc, thay vì phó mặc hoàn toàn trách nhiệm cho nhà trường hay đổ lỗi cho hoàn cảnh xã hội. Thời đại hội nhập toàn cầu mang đến nhiều thách thức, trong đó phải kể đến những tệ nạn như nghiện game trực tuyến, lạm dụng ma túy, rượu chè, cờ bạc, mại dâm và lối sống lãng phí. Những vấn nạn này gây ra hậu quả nghiêm trọng, làm suy đồi đạo đức, tha hóa nhân cách, gây tổn thất nặng nề về người, tài sản và tinh thần.
Người Phật tử có lợi thế khi thấu hiểu lời dạy của Đức Phật, giúp họ vượt qua cám dỗ cuộc đời bằng việc giữ gìn năm giới, từ đó sống yêu thương và trí tuệ hơn.
Trong quá khứ, con người chủ yếu đối mặt với những hệ lụy từ rượu bia, vốn là chất kích thích gây mất kiểm soát hành vi. Các tệ nạn như trộm cắp, bạo lực gia đình hay tai nạn giao thông phần lớn cũng bắt nguồn từ việc lạm dụng rượu. Ngày nay, xã hội còn phải đối diện với những hiểm họa khôn lường từ ma túy và game trực tuyến độc hại. Nếu rượu gây tác hại một phần, thì ma túy và game độc hại có sức tàn phá gấp hàng trăm, hàng ngàn lần. Vì lẽ đó, việc kiên quyết nói không với rượu, ma túy và game độc hại là vô cùng cần thiết.
Một cá nhân sa ngã vì những chất độc này sẽ kéo theo sự suy đồi của cả một quốc gia. Người con Phật may mắn hơn khi nhận thức được lời dạy của Đức Thế Tôn, giúp bản thân vượt qua những cạm bẫy cuộc đời nhờ giữ gìn năm giới, từ đó sống yêu thương và hiểu biết hơn. Bất kỳ ai sa vào một trong ba tệ nạn này đều tự hủy hoại bản thân, gây tổn thương cho gia đình và làm suy đồi xã hội. Các bậc làm cha mẹ cần ý thức rõ trách nhiệm của mình, dành nhiều thời gian quan tâm, chăm sóc con cái, phối hợp chặt chẽ với nhà trường và xây dựng thời gian biểu hợp lý cho các em. Nhiều trường hợp trẻ hư hỏng xuất phát từ việc cha mẹ thiếu quan tâm, mải mê theo đuổi danh vọng mà ít có thời gian gần gũi con, hoặc chỉ đáp ứng mọi yêu cầu của con mà không tìm hiểu nguyên nhân sâu xa.
Để đẩy lùi các tệ nạn xã hội, các nhà lãnh đạo, nhà giáo dục và các chuyên gia tâm linh cần tổ chức hội thảo, đề xuất các giải pháp phòng ngừa và ngăn chặn hiệu quả. Con người luôn khao khát hạnh phúc và bình an, nhưng lại chưa chú trọng trau dồi đạo đức, khiến tệ nạn ngày càng lan tràn, ảnh hưởng tiêu cực đến cộng đồng. Sự sống của chúng ta luôn gắn kết với nhau theo quy luật nhân duyên. Dù một cá nhân có tài giỏi đến đâu cũng không thể tồn tại độc lập mà không có sự kết nối với cộng đồng và xã hội. Con người có mối quan hệ mật thiết với gia đình và xã hội theo nguyên lý duyên khởi, tương quan và tương sinh.
Tu tập chân chính sẽ không bị ô nhiễm.
Thế giới chúng ta bao gồm 5 loài sinh vật cùng tồn tại hoặc 6 cõi luân hồi. Trên cõi người là các vị A Tu La và chư Thiên, dưới cõi người là súc sinh, ngạ quỷ và địa ngục. Nếu suy ngẫm kỹ, ta thấy trong mỗi con người đều tiềm ẩn cả năm loài này. Ai có địa vị, quyền lực, giàu có mà luôn vì dân an lạc, sống vì mọi người, không tham lam, keo kiệt, sẵn sàng giúp đỡ người khác bằng lòng từ bi cao cả, không sân giận, phiền muộn, có nhân cách, đạo đức tốt trên nền tảng yêu thương và hiểu biết, thì đó chính là chư Thiên hiện diện nơi thế gian này, không cần tìm cầu đâu xa.
Người có nhiều phước báu nhưng lại sân hận thì vô cùng nguy hiểm, đặc biệt khi họ có quyền lực và địa vị cao. Cơn sân hận bộc phát, kèm theo tâm chiếm hữu, có thể hủy diệt nhiều người. Ngược lại, người thiếu phước báu dù có sân hận cũng khó gây hại cho nhiều người. Nếu trong chúng ta và mọi người tồn tại nhiều yếu tố của loài A Tu La, chiến tranh sẽ liên tục xảy ra, gây đau khổ triền miên cho cả nhân loại và vạn vật. Loài người là trung tâm của vũ trụ, nhìn lên có chư Thiên và A Tu La, nhìn xuống có địa ngục, ngạ quỷ và súc sinh. Chúng ta thường xuyên chiêm nghiệm, quán chiếu sẽ thấy cả năm loài đều tồn tại trong mình. Nếu tâm địa độc ác, chuyên hại người, hại vật, thì địa ngục sẽ hiện tiền trong tâm thức, khiến ta luôn bị dày vò bởi những cảm xúc tiêu cực. Thế giới loài người và loài súc sinh là hai cõi vật chất mà mắt thường có thể nhìn thấy. Bốn cõi còn lại, như chư Thiên, A Tu La, địa ngục và ngạ quỷ, chúng ta chỉ có thể cảm nhận qua tâm thức.
Nếu tâm địa độc ác chuyên hại người, hại vật, thì địa ngục sẽ hiện tiền trong tâm thức, khiến ta luôn bị dày vò bởi những cảm xúc tiêu cực.
Trong vũ trụ bao la này, các loài sinh vật đều chịu sự chi phối của quy luật nhân duyên trùng điệp. Sự phát triển nhanh chóng của con người kéo theo nhiều hệ lụy khổ đau. Để duy trì sự sống, con người buộc phải sát sinh, hại vật để nuôi dưỡng thân mạng, do đó, nghiệp báo vay trả không bao giờ dứt. Chính vì lẽ đó, chiến tranh tàn sát lẫn nhau không ngừng nghỉ là do nhân giết hại mà ra. Hãy nói không với rượu bia, ma túy và game độc hại, bởi chúng có thể hủy diệt con người một cách nhanh chóng thông qua nghiệp si mê, đần độn hoặc tàn ác. Từ ngàn xưa, rượu là một phương tiện giao tiếp, thể hiện tình cảm gắn bó trong các lễ hội. Dần dần, con người xem việc uống rượu là thú vui hưởng thụ, và lâu ngày trở thành thói quen khó bỏ.
Rượu và sắc đẹp từng là những yếu tố phục vụ giới thượng lưu giàu có, rồi dần dà lan rộng và trở thành thói quen của nhiều người. Nếu biết sử dụng đúng cách, rượu có thể giúp lưu thông khí huyết, điều hòa cơ thể, mang lại sự sảng khoái và giảm mệt mỏi. Tuy nhiên, con người thường không biết dừng lại, uống quá nhiều dẫn đến nghiện ngập và gây ra những tác hại lớn. Khi say xỉn, con người mất khả năng sáng suốt, không làm chủ bản thân và dễ dàng phạm tội. Thói quen uống rượu bia trong các cuộc vui, bắt nguồn từ vua chúa, quan quyền ngày xưa, đã ăn sâu vào dân gian. Điều đáng báo động hiện nay là việc lạm dụng rượu bia trong giao tiếp, làm ăn, trở thành một tập tục cố hữu khiến con người mệt mỏi, uể oải và làm cho nhân loại biến chất, thoái hóa nhanh chóng.
Những nghề nghiệp nên tránh
Game trực tuyến độc hại còn nguy hiểm hơn, bởi nó xâm nhập sớm vào giới trẻ học đường, khiến các em xao nhãng việc học. Vì quá đam mê, các em có thể nói dối cha mẹ, người thân, thầy cô để chứng tỏ bản lĩnh trong thế giới game, dẫn đến bỏ ăn, bỏ ngủ. Những em không có điều kiện tài chính có thể tìm cách lừa gạt hoặc trộm cắp. Nhiều vụ án mạng, cướp giật xảy ra cũng do đam mê game độc hại. Vấn nạn chơi game bạo lực đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến giới trẻ, cho thấy nền giáo dục hiện tại chưa theo kịp thực tế cuộc sống. Để vượt qua những tệ nạn này, chúng ta cần biết hổ thẹn với những sai lầm của mình. Khi còn nhỏ, các em hãy cố gắng học tập chăm chỉ, vâng lời cha mẹ, kính trọng thầy cô. Nếu có chơi game, hãy chọn những trò chơi lành mạnh và có giới hạn thời gian rõ ràng. Như vậy, các em sẽ trở thành người tốt trong hiện tại và tương lai, có khả năng gánh vác trách nhiệm gia đình và đóng góp thiết thực cho xã hội. Nói dối là nguyên nhân dẫn đến nhiều tội lỗi. Tâm hồn trẻ thơ như tờ giấy trắng, nếu cha mẹ vẽ lên đó những điều tốt đẹp, thì những điều xấu xa khó lòng xâm phạm. Ngược lại, nếu vẽ lên đó những nét mực đen vô nghĩa, tờ giấy sẽ trở nên vô dụng và gây ảnh hưởng xấu đến gia đình, xã hội. Phần lớn trẻ em hư hỏng là do sự thiếu quan tâm của cha mẹ, thầy cô, hoặc do mất mát người thân, hoặc do phương pháp giáo dục của nhà trường không phù hợp. Các bậc cha mẹ, thầy cô hãy vì sự nghiệp và tương lai của các em, cố gắng quan tâm, chăm sóc, chỉ dạy đúng cách để các em có nhận thức đúng đắn, không ỷ lại mà luôn nỗ lực vươn lên bằng chính đôi tay và trái tim hiểu biết của mình. Ai làm người cũng có sai lầm, dù ít hay nhiều. Nếu không biết hổ thẹn và xem thường sai lầm đó, ta đã tự hại chính mình. Đó chính là nguyên nhân dẫn đến các tệ nạn xã hội trong bối cảnh hiện nay.
Gần đây, liên tiếp xảy ra các vụ án mạng nghiêm trọng liên quan đến nghiện game. Một học sinh ở Hải Dương đã sát hại cha mình để lấy tiền chơi game. Nhiều học sinh khác đã bất chấp lương tâm, giết người để thỏa mãn cơn nghiện. Đây là một vấn nạn lớn đòi hỏi các nhà quản lý phải xem xét lại việc cấp phép kinh doanh game, quy định giờ chơi không quá 9 giờ tối, xử phạt nghiêm khắc hoặc đóng cửa các game bạo lực. Nhiều vụ án xảy ra khi các em còn đang đi học, nguyên nhân có phải chăng là do nghiện game độc hại?
Hỡi các bạn trẻ, các em nghĩ sao khi còn quá trẻ mà đã nghiện game? Thực chất, game chỉ là thế giới ảo. Vậy tại sao các em lại muốn trở thành game thủ, anh hùng trong đó để rồi hủy hoại cuộc đời mình không chút tiếc nuối? Khi ta không còn biết thương bản thân, làm sao ta có thể thương người khác? Câu tục ngữ “gần mực thì đen, gần đèn thì sáng” quả thực không sai. Tâm hồn các em như tờ giấy trắng, nếu bị vấy bẩn bởi mực đen của vô minh, các em sẽ làm những điều sai trái. Nhưng nếu được vẽ lên những bông hoa tươi đẹp, các em sẽ tỏa hương cho đời, không bị ô nhiễm và có thể vươn lên làm đẹp cho chính mình. Cuộc sống này là thiên đường hay địa ngục đều tùy thuộc vào lựa chọn và cách các em tiếp cận. Kẻ nào cầm dao, súng trong tay là kẻ tự mở cửa địa ngục đón nhận chính mình. Em nào cầm kiếm trí tuệ sẽ soi sáng bóng tối vô minh và chặt đứt mọi tà ma, quỷ mị.
Cuộc sống này là thiên đường hay địa ngục đều tùy thuộc vào lựa chọn và cách các em tiếp cận. Kẻ nào cầm dao, súng trong tay là kẻ tự mở cửa địa ngục đón nhận chính mình. Em nào cầm kiếm trí tuệ sẽ soi sáng bóng tối vô minh và chặt đứt mọi tà ma, quỷ mị.
Trong môi trường học đường, chúng ta còn thiếu phương pháp giáo dục đạo đức tâm linh. Trong cuộc sống, con người mải mê chạy theo tiền tài, sắc đẹp, danh vọng, quyền lực để làm giàu vật chất mà quên đi đời sống tinh thần, tâm linh. Ma túy hủy diệt con người, rút cạn tiền bạc, tài sản, làm mất đi nhân cách đạo đức và khả năng dũng cảm, kiên cường để thực hiện những việc lớn lao. Kẻ nghiện ma túy thường nói năng khéo léo, nhỏ nhẹ, dễ làm mê hoặc lòng người, khiến nhiều người nhẹ dạ cả tin bị lừa gạt. Khi sự việc đã xảy ra, đành ngậm đắng nuốt cay. Ma túy hủy diệt con người nhanh nhất cả về vật chất lẫn tinh thần, bởi sự đê mê, lợi nhuận siêu ngạch, sự tiếc nuối khoái lạc. Một khi đã vướng vào vòng xoáy này, con người chỉ còn thân tàn ma dại.
Bao dung cho người khác để cuộc sống nhẹ nhàng, an lạc.
Những kẻ hám lợi, dù biết rõ tội mua bán ma túy sẽ bị xử lý nghiêm khắc, từ 10 năm tù đến án tử hình, vẫn chấp nhận làm vì lòng tham vô đáy. Họ không hiểu biết chân chính và không tin sâu vào nhân quả, nên cùng nhau chịu chung số phận bi đát. Một người cha, sau nhiều lần khuyên nhủ con cai nghiện ma túy không thành, đã tức giận nói với con: “Nó là thứ gì mà mày không bỏ được, để tao hút thử rồi bỏ cho mày coi”. Thế nhưng, khi ông đã lỡ hút, ông lại càng mê muội hơn cả đứa con, và sau này còn nghiện nặng hơn.
Chúng ta hãy cùng tìm hiểu tại sao người nghiện ma túy lại khó bỏ đến vậy. Người hút hoặc chích ma túy trải qua hai cảm giác đối lập: khi có chất kích thích, họ cảm nhận khoái lạc tột cùng; khi thiếu, họ vật vã, đau đớn hơn bất kỳ căn bệnh nào. Con người luôn tìm cầu khoái lạc, nên khi đã trải nghiệm, họ bằng mọi cách phải duy trì, sẵn sàng hại người khác để không bị thiệt thòi. Biện pháp duy nhất để giúp người nghiện ma túy không gây ảnh hưởng đến xã hội là cách ly hoàn toàn họ và đào tạo nghề nghiệp tại chỗ. Đồng thời, cần phạt nặng những kẻ mua bán, môi giới, bao che vì lợi nhuận mà đánh mất đạo đức. Một quốc gia, một xã hội có nhiều người như vậy sớm muộn sẽ rơi vào địa ngục si mê, chịu ngu muội đời đời kiếp kiếp và mất đi tình người. Hãy nói không với các tệ nạn xã hội, cố gắng vượt qua cạm bẫy cuộc đời bằng nhận thức sáng suốt từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Chúng tôi chỉ biết nhất tâm cầu nguyện hồng ân Tam Bảo soi sáng trí tuệ, phá tan bóng tối mê muội bằng những lời niệm Phật chân thành, chí thiết, mong cho họ sớm thoát khỏi cảnh điên loạn để cùng mọi người sống trong an lạc, thái bình.
Hành vi giết hại, trộm cướp, lừa gạt, nói dối, lười biếng, ỷ lại, ham hưởng thụ là những nhân dẫn đến si mê, đọa lạc. Kính mong mọi người hãy suy xét thấu đáo, trau dồi đạo đức để sống có ích cho gia đình và xã hội. Chúng tôi đã có duyên chia sẻ nhiều năm cho những người kém may mắn tại Trung tâm Bảo trợ Xã hội Chánh Phú Hòa, tỉnh Bình Dương. Cứ mỗi ba tháng, chúng tôi lại đến Trung tâm Tâm thần Tân Định để chia sẻ, động viên gần 1200 bệnh nhân tâm thần.
Nếu có dịp đến đây, dù là người vô cảm đến mấy cũng sẽ động lòng trắc ẩn, thương xót cho hoàn cảnh của họ khi bị quả báo si mê, mất khả năng tự chủ. Nhìn họ, ta tự suy ngẫm về bản thân, liệu trong vòng luân hồi vô tận này, ta có đảm bảo mình sẽ không rơi vào hoàn cảnh tương tự? Lòng ta đau xót khi thấy họ đáng thương, nhưng biết làm thế nào để giúp họ thoát khỏi khổ đau đó? Chúng tôi chỉ biết nhất tâm cầu nguyện hồng ân Tam Bảo soi sáng trí tuệ, phá tan bóng tối mê muội bằng những lời niệm Phật chân thành, chí thiết, mong cho họ sớm thoát khỏi cảnh điên loạn để cùng mọi người sống trong an lạc, thái bình.
Những lời dạy sâu sắc này chỉ là một phần nhỏ trong kho tàng trí tuệ Phật giáo, hãy tiếp tục khám phá thêm những bài học quý giá trong chuyên mục Đạo phật.
