Duy trì hòa khí trong gia đình mang lại phúc lộc tự nhiên, không phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài. Theo lời dạy của Đức Phật, mối quan hệ vợ chồng cần được vun đắp trên nền tảng trách nhiệm và sự tôn trọng lẫn nhau. Khám phá những nguyên tắc cốt lõi để xây dựng một gia đình hạnh phúc bền vững tại Chia sẻ Đạo Phật.
Nếu một người có thể giữ gìn sự hòa thuận trong gia đình, phước lành sẽ tự nhiên đến, chứ không phải do thần thánh ban tặng. Kinh A Nan Phân Biệt
Vai trò và trách nhiệm trong mối quan hệ vợ chồng theo lời Phật dạy
Trách nhiệm của người chồng
Người chồng cần thực hiện 5 điều để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với vợ:
- Khi ra vào nhà, cần thể hiện sự kính mến và tôn trọng.
- Đảm bảo vợ được ăn uống đầy đủ và sắm sửa quần áo, trang sức phù hợp với thời đại.
- Chu cấp vàng bạc, châu báu để vợ sử dụng.
- Giao phó việc quản lý tài sản trong nhà cho vợ.
- Tránh xa những cám dỗ bên ngoài, không để ảnh hưởng đến mối quan hệ.
Trách nhiệm của người vợ
Người vợ cần thực hiện 5 điều để giữ gìn hạnh phúc gia đình:
- Khi chồng đi về, cần ra đón tiếp và thể hiện sự quan tâm.
- Khi chồng vắng nhà, cần chăm lo việc bếp núc, nhà cửa để sẵn sàng đón chồng.
- Tuyệt đối giữ gìn sự chung thủy, không để tâm ý hướng về người khác. Dù chồng có trách mắng, cũng không được cãi lại hay tỏ thái độ bất bình.
- Lắng nghe và tiếp thu lời dạy bảo của chồng. Không giấu diếm hay giữ riêng bất cứ điều gì.
- Sắp xếp mọi việc trong nhà gọn gàng trước khi đi nghỉ, đảm bảo sự ngăn nắp cho không gian chung. Kinh Lục Phương
Minh họa về mối quan hệ vợ chồng.
Người chồng cần có tâm **chánh trực, kính mến, không hờn giận, không ngoại tình, thường xuyên chu cấp đầy đủ cho vợ về ăn mặc và trang sức** để vợ được an vui. Kinh Thiện Sanh Tử
Người vợ hiền lương, thông minh, có khả năng quán xuyến việc nhà và nuôi dạy con cái sẽ góp phần tạo nên những bậc nhân tài trong tương lai. Kinh Tăng Nhứt A Hàm (Văn Ba Lị)
Phẩm hạnh của người phụ nữ trong gia đình và xã hội
Câu chuyện về nàng Ngọc Da
Khi Đức Phật ở Tịnh xá Kỳ Thọ, Trưởng giả Cấp Cô Độc tổ chức cưới vợ cho con. Người con dâu mới, tên Ngọc Da, có nhan sắc đoan trang nhưng lại kiêu ngạo, không kính trọng cha mẹ chồng và chồng. Trưởng giả Cấp Cô Độc đã thỉnh Đức Phật đến để giáo hóa nàng.
Đức Phật đã dạy nàng Ngọc Da rằng vẻ đẹp thực sự không nằm ở nhan sắc bên ngoài mà ở phẩm hạnh đoan chính, tâm tính hiền hòa. Ngài đã chỉ ra 5 điều người phụ nữ nên làm:
- Thức khuya dậy sớm, lo toan việc gia đình, dâng những món ngon vật lạ lên cha mẹ và chồng trước.
- Chăm sóc và gìn giữ đồ đạc trong nhà.
- Cẩn trọng trong lời nói, nhẫn nại và giữ tâm bình lặng.
- Luôn dè dặt, cẩn thận, lo sợ mình chưa làm tốt mọi việc.
- Tận tâm phụng sự cha mẹ chồng, chồng và hết lòng hiếu thảo.
Đức Phật cũng chỉ ra 5 phép làm dâu:
- Xem chồng như con mà yêu thương, chăm sóc.
- Phụng sự chồng như bề tôi thờ vua.
- Kính trọng chồng như em gái kính trọng anh cả.
- Phục vụ chồng như người đầy tớ trung thành.
- Xem nhau đồng lòng hiệp ý, không kiêu mạn, cùng nhau xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc, được mọi người kính trọng.
Ngược lại, 3 điều xấu mà người làm dâu cần tránh:
- Ngủ muộn, dậy muộn, đối với chồng giận dữ, trợn mắt, hiềm ghét và mắng chửi.
- Ăn những món ngon, dọn cơm dở cho cha mẹ chồng và chồng, ăn mặc lòe loẹt để lừa dối.
- Không lo việc nhà, hay đi khoe khoang, buôn chuyện, cãi cọ, ganh ghét họ hàng.
Nghe lời Phật dạy, nàng Ngọc Da vô cùng hổ thẹn, nhận lỗi lầm và quy y Tam Bảo, thọ Ngũ giới. Kinh Ngọc Da
Vẻ đẹp nội tâm và sức mạnh của người phụ nữ
Tại nước Câu Lưu, có một vị Bà la môn tên Ma Ha Mật, tuy giàu có và trí tuệ nhưng lại tham lam và không tin Phật pháp. Ông có bảy người con gái xinh đẹp, giàu sang. Một người bạn đã thách đố ông đem các con gái đi khắp nơi, nếu không ai chê xấu thì ông sẽ được thưởng lớn.
Khi nghe tin Đức Phật thuyết pháp, ông cùng bạn đến gặp và hỏi Đức Phật xem đã từng thấy người con gái nào xinh đẹp như vậy chưa. Đức Phật quở rằng những cô gái này chẳng có gì đẹp cả. Khi bị chất vấn, Đức Phật giải thích: Vẻ đẹp của thế gian chỉ nhìn vào ngũ quan và cảnh giới bên ngoài. Còn Ta cho rằng thân thể không tham lam, miệng không nói lời ác, tâm ý không nghĩ điều ác mới là vẻ đẹp thực sự. Kinh Thất Nữ
Phật dạy rằng người phụ nữ có 5 thế lực: nhan sắc, thân tộc, tài sản, con cái và sự tự giữ mình. Tuy nhiên, người chồng chỉ cần có một thế lực giàu sang là có thể địch lại năm món kia. Kinh Tăng Nhất A Hàm
Bốn phép tắc làm vợ
Ông An Na Phấn Kỳ trưởng giả đã nhờ Đức Phật dạy bảo cho người con dâu mới, vốn là con gái của một Đại thần, vì kiêu ngạo mà không cung kính cha mẹ chồng, chồng và không tin Tam Bảo.
Đức Phật đã chỉ ra 4 phép tắc làm vợ:
- Vợ như mẹ: Luôn tận tình chăm sóc, phụng sự chồng không thiếu thốn điều gì.
- Vợ như người bà con: Đối xử với chồng với tâm thế bình đẳng, chia sẻ mọi vui buồn.
- Vợ như kẻ thù: Đối với chồng ôm lòng giận dữ, ganh ghét, không biết vâng lời.
- Vợ như người đầy tớ: Hiền lương, nhẫn nhịn, không dám nói lời trả treo, luôn giữ lòng thương mến chồng.
Người khéo thờ chồng sẽ được sinh lên cõi Trời, còn người tệ ác sẽ đọa địa ngục. Nàng Thiện Sanh nữ sau khi nghe Phật dạy đã hổ thẹn, xin làm người vợ như người đầy tớ và quy y Tam Bảo. Kinh A Na Phấn Kỳ Hóa Thất Tử
Sự tôn trọng người bạn đời và quy y Tam Bảo
Tại thành Xá Vệ, gia đình ông Bà Tư Nị Ca có con gái tên Am Đề Giá, đã gả chồng. Khi Đức Phật đến thăm nhà, cô Đề Giá không ra đón tiếp vì đợi chồng về. Khi chồng về, hai vợ chồng cùng ra đón Phật. Đức Phật khen ngợi cô Đề Giá đã hiểu phép tắc khi biết đợi chồng.
Trong một câu chuyện khác, ông A Nan Phấn Kỳ Trưởng giả muốn gả con gái út cho con trai của Ông Mãn Tài Trưởng giả, dù hai bên khác tín ngưỡng. Đức Phật khuyên ông cứ gả. Vào ngày cưới, theo luật, cô dâu phải cúng dường cho sáu ngàn vị Phạm Chí. Tuy nhiên, cô dâu từ chối bái lạy các vị Phạm Chí vì cho rằng họ không biết hổ thẹn, không xứng đáng được tôn trọng. Khi các vị Phạm Chí bỏ về, ông Mãn Tài buồn rầu. Ông Tu Bạt, một vị Phạm Chí khác, đã kể về sự uy đức của bậc Thầy cô dâu, khiến ông Mãn Tài vui mừng và mời Đức Phật đến nhà.
Đức Phật cùng chư Tăng đến nhà ông Mãn Tài. Sáu ngàn vị Phạm Chí thấy vậy liền bỏ xứ ra đi vì không thể bì kịp thần thông của Phật. Đức Phật thuyết pháp, giúp nhiều người được giác ngộ và quy y Tam Bảo. Kinh Tăng Nhứt A Hàm
Phẩm hạnh và sự tu tập của người phụ nữ
Lòng tin và sự từ bi
Vua Ưu Đà Diên có hai bà phu nhân. Bà Xá Ma có lòng tin Phật pháp, còn bà Đế Nữ thì gian nịnh. Bà Đế Nữ đã vu khống bà Xá Ma với nhà vua. Vua tức giận bắn bà Xá Ma nhưng không trúng nhờ bà nhập Thiền định từ ái.
Bà Xá Ma giải thích rằng bà không phải là thần thánh mà nhờ lòng tin Phật, tu trì Ngũ giới và lòng từ bi nên nhà vua không thể hại được bà. Nhà vua hối hận, quy y Tam Bảo làm Ưu Bà Tắc. Kinh Bảo Tích
Con đường thành tựu Bồ đề
Bà phu nhân cùng các tỳ nữ của vua Đại Thọ Khẩn Na La đã phát tâm Bồ đề và cầu xin Đức Phật chỉ dạy cách mau thành tựu.
Đức Phật chỉ ra các pháp cần học tập:
- Gần gũi Phật, lìa bỏ tà kiến.
- Giữ gìn thân, khẩu, ý giới.
- Thực hành bố thí bằng tâm vô vi, tu trì giới không dối trá, cung kính hướng về bậc Thánh Hiền, lắng nghe Chánh pháp.
- Tránh xa các tham ái: ăn uống, y phục, sắc đẹp, tài sản, du ngoạn, vui chơi, ca nhạc, nhảy múa, rượu chè.
- Không chấp trước vào các kiến chấp: ngã kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, nhân kiến, đoạn vô kiến, thường hữu kiến, chấp trước hữu vô kiến. Phải hiểu rõ pháp duyên sinh.
- Yêu thương chúng sanh, không tham lam của người, không nghĩ nhớ trai thanh niên, không nói dối dù mất mạng, không nói hai lưỡi, không nói lời thô ác, không nói thêu dệt.
- Không khởi tâm vô minh, phiền não, giận dữ, ngu si.
Đức Phật cũng khuyên nên quan sát ngũ uẩn như sau:
- Sắc uẩn như bọt nước, không tham đắm.
- Thọ uẩn như bong bóng nước, không tham đắm lạc thọ, không rời bỏ khổ thọ, và không ngu si đối với bất khổ bất lạc thọ.
- Tưởng uẩn như chớp sáng, không phân biệt trai gái.
- Hành uẩn như cây chuối, biết các hành vô thường, không chấp đắm.
- Thức uẩn như huyễn ảnh, không để tâm đắm nhiễm các pháp.
Bằng cách quan sát và tu hành như vậy, người phụ nữ sẽ mau chóng thành tựu quả Bồ đề. Kinh Đại Thọ Khẩn Na La Vương Sở Vấn
Phát tâm Bồ đề và quy y Tam Bảo
Bà Vô Cấu Quang cùng 75 bà vợ của các cư sĩ đã phát tâm Bồ đề sau khi nghe Phật thuyết pháp.
Khi ngài Xá Lợi Phất hỏi về sự cho phép của chồng, các bà đáp rằng chồng không thể trả lời những câu hỏi về nguồn gốc và đích đến, do đó các bà quyết định tu tập theo lời Phật dạy. Các ông chồng sau đó cũng đến xin làm đệ tử Phật.
Bà Vô Cấu Quang về nhà khuyên mẹ phát tâm Bồ đề và quy y Phật. Bà mẹ cho biết đã phát tâm từ lâu, trong thời gian mang thai bà không khởi tâm tham lam, phá giới, giận dữ, biếng nhác, loạn niệm, ác huệ, tà kiến mà luôn vui mừng chánh pháp, nhờ đó tâm thân an lạc và thường mơ thấy Phật thuyết pháp.
Điều này cho thấy sự phát tâm tu hành có thể đến từ nhiều hoàn cảnh và sự giác ngộ có thể đến bất cứ lúc nào. Kinh Chuyển Nữ Thân
Hy vọng những lời dạy này giúp bạn có thêm góc nhìn sâu sắc về đời sống hôn nhân và gia đình, hãy tiếp tục khám phá thêm những bài viết ý nghĩa khác trong chuyên mục Đạo phật.
