Nghi lễ trao truyền quyền lực đã tồn tại qua nhiều nền văn minh, mang theo những ý nghĩa biểu tượng sâu sắc về sự kế thừa và định mệnh. Trong giáo lý Phật giáo, khái niệm “thọ ký” vượt lên trên ý nghĩa thế tục, hé mở về tiềm năng giác ngộ vốn có trong mỗi chúng sinh, một hành trình đầy hứa hẹn mà Website Chia sẻ Đạo Phật luôn khám phá và chia sẻ.
Trong lịch sử các vương triều, vị con trai trưởng của vua thường được chọn làm Thái tử, một nghi thức mang ý nghĩa “thọ ký”. Tại Ấn Độ cổ đại, nghi lễ này thường bao gồm việc rưới nước từ bốn đại dương lên đầu Thái tử, với mục đích tuyên bố trước toàn dân rằng người sẽ kế vị và cai quản đất nước.
Ý nghĩa Thọ ký trong Kinh Phật
Trong giáo lý Phật giáo, “thọ ký” mang một ý nghĩa sâu sắc hơn, đó là lời dự báo của Đức Phật về thời điểm các đệ tử của Ngài sẽ đạt được giác ngộ và thành Phật. Một ví dụ điển hình có thể thấy trong kinh “Pháp Hoa”, với phẩm “Thọ ký”, nơi Đức Phật đã thọ ký cho 500 vị A-la-hán sẽ thành Phật trong tương lai. Ngay cả Đề-Bà-Đạt-Đa, người từng gây ra nhiều tội lỗi, cũng nhận được lời thọ ký này. Quan điểm cốt lõi của Phật pháp về thọ ký là tất cả chúng sinh đều có tiềm năng thành Phật. Bất kỳ ai nỗ lực tu hành theo Chánh pháp, dựa trên căn cơ và phương pháp tu tập của mình, cùng với sự tinh tấn hay lười biếng, đều sẽ đạt được quả vị Phật với tốc độ tương ứng.
Ai có đủ tư cách để được Thọ ký?
Những người đủ tư cách nhận lời thọ ký từ Đức Phật thường là các vị Bồ Tát đã đạt đến trình độ “bất thoái chuyển” (không còn thoái chuyển trên con đường tu tập). Trong kinh “Pháp Hoa”, các vị A-la-hán được thọ ký thực chất đều là các vị Bồ Tát Đại thừa. Tuy nhiên, những người tu theo Đại thừa, cũng như những ai tu theo Tiểu thừa và chứng đắc quả Thánh từ Sơ quả trở lên, cũng sẽ được thọ ký sẽ thành A-la-hán. Cụ thể, người chứng quả Tu Đà Hoàn (Sơ quả) sẽ đạt quả A-la-hán sau tối đa bảy lần tái sinh trong luân hồi.
Nếu chứng đắc quả Thánh thứ ba, vị đó sẽ chỉ còn tái sinh lên cõi Trời một lần nữa trước khi chứng quả A-la-hán, và sẽ không còn luân hồi trở lại cõi Ta Bà. Đức Phật, với trí tuệ siêu việt, có thể nhìn thấy rõ ràng tâm hành và lộ trình tu tập của tất cả chúng sinh. Khi hành giả đạt đến quả vị bất thoái chuyển, con đường tương lai của họ trở nên rõ ràng và Đức Phật có thể đưa ra lời thọ ký.
Điều quan trọng cần hiểu là thọ ký không phải là sự tiên tri, suy đoán hay định mệnh. Nó giống như một người thầy giáo có thể thông báo cho học sinh biết về thời gian dự kiến tốt nghiệp dựa trên tiến trình học tập. Trong ý nghĩa này, không có yếu tố huyền bí nào xen vào.
Thọ ký trong Thiền tông và những quan niệm sai lầm
Thiền tông Trung Quốc ban đầu không có nghi thức thọ ký. Tuy nhiên, ngày nay, trong các tu viện, nghi thức này đôi khi được thực hiện để chọn người kế vị trụ trì. Trước đây, việc truyền pháp thọ ký thực chất là truyền tâm pháp, sự chứng nhận tâm ấn giữa người thầy và người trò, không đòi hỏi nghi thức hay văn bản. Người được truyền tâm pháp cũng không nhất thiết phải đảm nhận vai trò trụ trì.
Trong những năm gần đây, một số thiền viện ở Trung Quốc đã cấp giấy chứng nhận cho những người được thọ ký. Tuy nhiên, những người này không phải lúc nào cũng là những người có kinh nghiệm chứng ngộ sâu sắc. Mục đích chính của việc thọ ký trong bối cảnh này thường là để hợp thức hóa việc bổ nhiệm trụ trì, đôi khi mang tính danh nghĩa nhiều hơn là thọ ký thật sự, làm mất đi ý nghĩa ban đầu của việc truyền tâm pháp.
Phân biệt Thọ ký chân chính và sự mạo nhận
Một số người tự nhận có khả năng thực hiện nghi thức thọ ký, thường dựa trên những trải nghiệm tâm linh cá nhân. Nếu việc “thọ ký” chỉ dừng lại ở việc dự báo những sự kiện đời thường, thì đó chỉ là hành vi của những người đồng cốt, thầy bói, không thuộc phạm vi bàn luận ở đây.
Nếu có người tự xưng có thể thọ ký cho đệ tử thành Phật hay A-la-hán, đó là hành vi “đại vọng ngữ” (nói dối lớn). Họ không phải là Phật, làm sao có thể ban lời thọ ký cho người khác thành Phật hay Thánh A-la-hán được?
Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã không hề dự báo về sự xuất hiện của một vị Phật nào khác trước khi Đức Phật Di Lặc giáng thế. Do đó, nếu có người tự xưng là Phật hay Đại Bồ Tát, dù thể hiện lòng từ bi và mong muốn cứu giúp chúng sinh, nhưng lại mang trong mình sự ngã mạn lớn, thì họ thực chất đang phủ nhận giáo pháp của Đức Phật Thích Ca. Đây không phải là Phật giáo chánh tín, những người thực lòng quy ngưỡng Tam Bảo cần phải nhận thức rõ điều này để phân biệt.
Các bậc tu hành chân chính, theo lời dạy của Đức Phật, nên sống một cuộc đời giản dị như những người bình thường. Nếu không, họ có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi các thế lực tà ma, ngoại đạo. Đức Phật Thích Ca luôn nhấn mạnh vai trò của Ngài khi hoạt động trong thân phận con người và trong thế giới loài người. Đó là vị Phật lấy nhân cách làm nền tảng, với một nhân cách hoàn thiện. Chính vì lẽ đó, Đại sư Thái Hư đã đề xướng thuyết “Nhân thành tức Phật thành” – khi con người đạt đến sự hoàn thiện về nhân cách thì cũng chính là lúc thành Phật.
Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa sâu sắc của “Thọ ký” trong Phật giáo. Để tiếp tục khám phá những giáo lý quý báu khác, mời bạn tìm đọc thêm trong chuyên mục Đạo phật.
