Dù câu chuyện về Bồ Tát Quán Âm Diệu Thiện xuất hiện ở nhiều vùng đất với những dị bản khác nhau, nhưng cốt lõi triết lý và giá trị nhân văn vẫn được lưu giữ. Đặc biệt, tại Chùa Hương Tích, những dấu tích về Ngài càng thêm phần linh thiêng và huyền bí. Hãy cùng khám phá những câu chuyện độc đáo về Ngài tại Chia sẻ Đạo Phật.
Chùa Hương Tích Hà Tĩnh và câu chuyện về Bồ Tát Quán Âm Diệu Thiện
Câu chuyện về sự tích Bồ Tát Quán Âm Diệu Thiện tại các địa điểm khác nhau như Hà Nội, Thanh Hóa, Quảng Bình, Hà Tĩnh và Nghệ An thường có những nét tương đồng. Mặc dù mang đậm màu sắc tín ngưỡng và có thể được xem là những câu chuyện mang tính truyền thuyết, nhưng đằng sau đó là cả một kho tàng triết lý sâu sắc, giá trị nghệ thuật và những bài học thực tiễn ý nghĩa. Đặc biệt, tại Chùa Hương Tích, Hà Tĩnh, những dấu tích và câu chuyện về Bồ Tát Quán Âm Diệu Thiện vẫn còn được lưu giữ và lan tỏa.
Truyền thuyết về công chúa Diệu Thiện
Tương truyền, tại một tiểu quốc tên Hưng Lâm ở Ấn Độ thời xưa, trị vì bởi Vua Linh Ưu (niên hiệu Diệu Trang). Vua và Hoàng hậu Bửu Đức mong mỏi có con trai nối dõi nhưng nhiều năm vẫn chưa sinh được. Nghe tin trên núi Hoa Sơn có một vị thần rất linh thiêng, ai cầu gì đều được nấy, nhà vua đã đến cầu tự.
Sau đó, Hoàng hậu mang thai và lần lượt hạ sinh ba công chúa: Diệu Thanh, Diệu Âm và Diệu Thiện. Công chúa Diệu Thiện, người con út, sau này đã tu hành đắc đạo và được biết đến với hiệu Quán Âm Diệu Thiện.
Do không có con trai, Vua Linh Ưu dự định truyền ngôi cho con rể. Hai công chúa đầu đã kết hôn với các quan lớn trong triều và sống hạnh phúc. Tuy nhiên, công chúa Diệu Thiện lại kiên quyết từ chối hôn sự, mong muốn xuất gia tu hành.
Quan Âm Diệu Thiện. Ảnh minh họa.
Trước sự cương quyết của con gái, nhà vua vô cùng tức giận và ra lệnh nhốt công chúa vào hoa viên để bà phải chết vì đói rét. Dù chịu nhiều gian khổ và sự khuyên can, công chúa Diệu Thiện vẫn giữ vững ý chí và tìm đến Chùa Đại Tuệ để ẩn tu, nhập thất tham thiền.
Tại Chùa Đại Tuệ, theo lệnh của nhà vua, công chúa phải làm những công việc nặng nhọc, đê tiện nhất. Bà vẫn âm thầm chịu đựng, tin tưởng vào sự gia hộ của Đức Phật. Một lần, quân lính phóng hỏa thiêu chùa. Trong khi mọi người hoảng loạn, công chúa Diệu Thiện vẫn bình tĩnh cầu nguyện. Kỳ tích đã xảy ra khi mây đen kéo đến, mưa như trút nước dập tắt ngọn lửa.
Tin tức lan đến triều đình, vua cha ra lệnh đưa công chúa về cung, tìm cách dụ dỗ bà trở lại cuộc sống vương giả. Tuy nhiên, mọi nỗ lực của nhà vua, từ yến tiệc xa hoa đến những lời đe dọa, đều không lay chuyển được quyết tâm của công chúa.
Cuối cùng, nhà vua hạ lệnh xử tử công chúa Diệu Thiện vì cho rằng bà bất hiếu, bội ơn sinh thành. Tuy nhiên, trong giờ hành quyết, gươm đao đều gãy, giáo mác đều tét. Khi công chúa bị treo cổ, một trận cuồng phong nổi lên, đất trời tối sầm, nhưng xung quanh bà lại tỏa ra hào quang rực rỡ. Thần Thổ Địa hóa thành một con hổ lớn, mang công chúa Diệu Thiện chạy thẳng vào núi.
Hành trình tu tập và chứng quả
Nhờ sự che chở của thần linh, công chúa Diệu Thiện tỉnh lại trong một hang đá, nơi có mùi hương trầm thoang thoảng. Bà nghe thấy tiếng nhắc nhở hãy cố gắng tu tập bền chí để về đến đạo tràng của mình.
Nhiều năm trôi qua, công chúa Diệu Thiện kiên trì thực hành những lời Phật dạy, trải qua bao gian khổ, đói rét. Bà trì tụng thần chú Đại Bi và đạt được cảnh giới “Phổ nhĩ viên thông”, chứng đắc quả vị, khai mở lục thông và đại bi tâm. Công hạnh tu tập viên mãn của bà đã được chư Phật mười phương tán thán, và bà được tôn xưng là Quán Âm Diệu Thiện.
Tượng Quán Âm Diệu Thiện tại chùa Hương Tích Hà Tĩnh.
Sau khi thành tựu, Bồ Tát Quán Âm Diệu Thiện hóa thân an trú tại động Hương Tích. Ngọn núi này luôn được mây lành bao phủ, thu hút chư vị Thần, Tiên đến học đạo. Để bảo vệ đạo tràng thanh tịnh, các vị Thần núi và Thổ Địa đã dùng thần lực che giấu hào quang và triệu hồi các loài mãnh thú để canh giữ.
Tại Hùng Lĩnh gần đó, có một vị Thiền sư ẩn dật với nhãn thông suốt. Ngài biết được người dân nơi đây có duyên với Bồ Tát nên đã chỉ dẫn họ đến động Hương Tích để cúng dường, lễ bái và nghe pháp.
Khi đến nơi, dù ngửi thấy mùi hương lạ, nhưng do bị che mắt bởi thần lực, mọi người không nhìn thấy gì. Thiền sư dạy rằng đó là do chưa đủ thành tâm. Ngài hướng dẫn tín đồ phải thành tâm cầu nguyện, niệm chú Đại Bi, Bồ Tát sẽ dẫn họ đến đạo tràng.
Quả nhiên, các thiện tín đã được diện kiến Bồ Tát Quán Âm Diệu Thiện và nghe những lời pháp nhiệm màu. Bồ Tát giảng giải về con đường tu tập, khuyến hóa mọi người hướng về Tam Bảo, bố thí, trì giới, tránh xa dục lạc và sinh tử luân hồi, ca ngợi sự thanh tịnh của đạo không dục.
Sau thời pháp, nhiều người đã chứng quả Tu Đà Hoàn. Khi quay về, họ tìm đến am Vô Tâm của Thiền sư nhưng không thấy, chỉ thấy một hang động lớn. Khi trở lại Đạo tràng Hương Tích hỏi Bồ Tát Diệu Thiện, Ngài cho biết đó là Đại sĩ Địa Tạng Vương. Từ đó, người dân biết rằng nơi đây có hai vị Đại sĩ giáng thế để hóa độ chúng sinh.
Cảm kích công đức của chư vị Bồ Tát, người dân đã tích cực tu tâm, làm phước, xây dựng nhiều đạo tràng như Cực Lạc, Đại Hùng, Quỳnh Hoa, Thanh Lương, Phổ Độ, Thuần Thiện, Hà Linh. Ngay cả các vị thần núi và chư Thiên cũng dựng đạo tràng tại đây, góp phần làm cho Phật pháp hưng thịnh.
Chùa Hương Tích Hà Tĩnh là điểm đến được đông đảo Phật tử từ khắp mọi nơi đến chiêm bái.
Chùa Hương Tích – Danh lam “Hoan Châu đệ nhất”
Hang động xưa kia là nơi Bồ Tát Địa Tạng dựng am Vô Tâm, nay đã trở thành Chùa Hang, được người dân phụng thờ. Dãy Hương Tích và Hùng Lĩnh (nay là Hồng Lĩnh) xưa kia luôn là nơi sản sinh những bậc hiền tài.
Ngày nay, vào ngày 18 và 19 tháng 2 âm lịch hàng năm, Lễ hội Quán Âm Diệu Thiện vẫn được tổ chức trang trọng tại Chùa Hương Tích, xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Lễ hội này là dịp để tưởng nhớ công ơn của Bồ Tát Quán Âm Diệu Thiện đã giáo hóa và cứu độ chúng sinh. Sự kiện này đã được ghi nhận trong “Đại Việt sử ký toàn thư”.
Dù câu chuyện có những chi tiết mang tính truyền thuyết, nhưng những bài học về hạnh nguyện Bồ Tát Quán Âm Diệu Thiện, về tâm tu mãnh liệt, kiên cường vượt qua gian khó để hóa độ chúng sinh là vô cùng quý giá. Khả năng “nghe và hiểu thấu” là một đức tính quan trọng mà các Tăng Ni trẻ ngày nay cần trau dồi để hoằng pháp.
Tài liệu tham khảo:
- Nhiều tác giả, Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, Nxb Thời Đại, Hà Nội, 2013.
- Tam Tạng Tăng Già Đề Bà (Hán dịch), Tuệ Sỹ (Việt dịch), Kinh Trung A Hàm Tập 1, Nxb Tôn Giáo, Hà Nội, 2008.
- Thái Kim Đỉnh, Chùa Cổ Hà Tĩnh, Nxb Đại học Vinh, Nghệ An, 2017.
- Thích Thọ Lạc (chủ biên), Văn Hóa Phật Giáo Xứ Nghệ: Quá Khứ, Hiện Tại và Tương Lai, Nxb Hồng Đức, Hà Nội, 2012.
- Thích Giác Minh Hữu, “Sự nhầm lẫn giữa hai chùa Hương rất nổi tiếng ở Việt Nam: Những giá trị cần được nghiên cứu và bảo vệ”, Tạp chí Nghiên cứu Phật học số 7/2020.
[1] Hán dịch: Tam Tạng Tăng Già Đề Bà, Việt dịch: Tuệ Sỹ, Kinh Trung A Hàm Tập 1, Nxb Tôn Giáo, Hà Nội, 2008, tr.978.
ĐĐ. Ths. Thích Giác Minh Hữu
Chùa Khánh Ngọc, xã Khánh Vĩnh Yên, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh
Hãy cùng khám phá sâu hơn về những giá trị tâm linh và ý nghĩa sâu sắc trong chuyên mục Đạo phật.
